Ύστερα από έναν καταστροφικό 12ήμερο πόλεμο με το Ισραήλ και τη σαφή υποχώρηση της στήριξης από περιφερειακούς συμμάχους, η ηγεσία του Ιράν καταφεύγει σε ακραία βία για να καταπνίξει τη μαζική εξέγερση που σαρώνει τη χώρα, σε μια κρίση που δείχνει να βαθαίνει και να γίνεται ολοένα πιο αιματηρή. Εικόνες που κυκλοφορούν στα κοινωνικά δίκτυα και αποδίδονται στο εσωτερικό του Ιράν, δείχνουν πολίτες να κλαίνε καθώς περπατούν ανάμεσα σε δεκάδες σάκους με σορούς, σε χώρους που φέρονται να λειτουργούν ως πρόχειρα νεκροτομεία στη νότια Τεχεράνη, χωρίς ωστόσο να είναι δυνατή η ανεξάρτητη επαλήθευσή τους.
Τα βίντεο διακινούνται κυρίως μέσω Telegram, από ιρανικούς λογαριασμούς που αποτελούν μία από τις ελάχιστες πηγές πληροφόρησης, καθώς το καθεστώς έχει επιβάλει εκτεταμένο μπλακάουτ στο διαδίκτυο και ακόμη και στις σταθερές τηλεφωνικές γραμμές, στην προσπάθειά του να απομονώσει τη διεθνή κοινή γνώμη από όσα συμβαίνουν στους δρόμους. Αυτόπτες μάρτυρες μιλούν για αιματοβαμμένες λεωφόρους, τυφλωμένους διαδηλωτές από πυρά και αδιάκριτη χρήση θανατηφόρας βίας. Ακόμη και η κρατική τηλεόραση του Ιράν έχει μεταδώσει πλάνα με δεκάδες σάκους πτωμάτων, αποδίδοντας τους νεκρούς σε «ένοπλους τρομοκράτες», σε μια αφήγηση που αμφισβητείται ευρέως.
Σύμφωνα με τον Independent, Ιρανοί αναλυτές που μέχρι πρόσφατα απέφευγαν τέτοιες εκτιμήσεις, θεωρούν πλέον ότι για πρώτη φορά διαμορφώνεται ρεαλιστικό ενδεχόμενο ανατροπής της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Το τίμημα, ωστόσο, είναι ήδη βαρύ. Η οργάνωση Iran Human Rights έκανε λόγο για εκατοντάδες νεκρούς, επισημαίνοντας ότι ο πραγματικός αριθμός ενδέχεται να είναι πολλαπλάσιος, ενώ νεότερα στοιχεία της αμερικανικής οργάνωσης HRA (Hrana) ανεβάζουν τον αριθμό των νεκρών διαδηλωτών σε τουλάχιστον 500. Οι διαδηλώσεις, σύμφωνα με την ίδια πηγή, έχουν εξαπλωθεί σε 185 πόλεις και και στις 31 επαρχίες της χώρας.
Στους δρόμους ακούγονται ανοιχτά συνθήματα υπέρ της ανατροπής των κληρικών ηγετών, όπως «Θάνατος στον δικτάτορα», ενώ σε ορισμένες περιοχές καταγράφονται ακόμη και αιτήματα για επιστροφή της δυναστείας των Παχλαβί, που εκδιώχθηκε με την επανάσταση του 1979. Αν και το Ιράν έχει γνωρίσει και στο παρελθόν μαζικές εξεγέρσεις, όπως εκείνη του κινήματος «Γυναίκες, Ζωή, Ελευθερία» μετά τον θάνατο της Μαχσά Αμίνι, η παρούσα κρίση εκτυλίσσεται σε ένα εντελώς διαφορετικό και πιο εύθραυστο περιβάλλον.
Οι διαμαρτυρίες πυροδοτήθηκαν από την εκρηκτική αύξηση του κόστους ζωής, καθώς το ιρανικό ριάλ κατέρρευσε, πιέζοντας ασφυκτικά όλα τα κοινωνικά στρώματα. Την ίδια στιγμή, η χώρα προσπαθεί να συνέλθει από τον πρόσφατο πόλεμο με το Ισραήλ, κατά τον οποίο ισραηλινές και στη συνέχεια αμερικανικές δυνάμεις έπληξαν πυρηνικές εγκαταστάσεις, στρατιωτικές υποδομές και πρόσωπα-κλειδιά του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος. Η κρίση ανέδειξε σοβαρές εσωτερικές αδυναμίες, με την Τεχεράνη να δυσκολεύεται ακόμη και να αναπληρώσει ανώτατα στελέχη των ενόπλων δυνάμεων, μετά τη διαδοχική εξόντωση κορυφαίων διοικητών.
Παρά την ανταπόδοση με επιθέσεις κατά του Ισραήλ και αμερικανικής βάσης στο Κατάρ, το πλήγμα στο κύρος και την επιχειρησιακή ικανότητα του καθεστώτος υπήρξε σοβαρό. Η αποτελεσματικότητα των ισραηλινών και αμερικανικών πληγμάτων ενίσχυσε τις υποψίες για εκτεταμένες διαρροές πληροφοριών και ρήγματα ακόμη και στους στενούς κύκλους των Φρουρών της Επανάστασης. Την ίδια ώρα, το Ιράν εμφανίζεται απομονωμένο, αδυνατώντας να βασιστεί στους συμμάχους του στον Λίβανο, τη Συρία και το Ιράκ, καθώς η Χεζμπολάχ έχει αποδυναμωθεί, το καθεστώς Άσαντ κατέρρευσε και οι φιλοϊρανικές ομάδες στο Ιράκ τηρούν στάση αναμονής.
Μέσα σε αυτό το σκηνικό, ο Ντόναλντ Τραμπ φέρεται να έχει ενημερωθεί για πιθανά σενάρια στρατιωτικής επίθεσης, με το Ισραήλ να θέτει τις ένοπλες δυνάμεις του σε αυξημένη επιφυλακή. Η Τεχεράνη απειλεί με αντίποινα σε αμερικανικές βάσεις και στο Ισραήλ, ωστόσο παραμένει ανοιχτό το ερώτημα για την αποτελεσματικότητα μιας τέτοιας απάντησης, τη στιγμή που οι ΗΠΑ δείχνουν διατεθειμένες να προχωρήσουν ακόμη και σε επιθετικές ενέργειες με στόχο την αλλαγή καθεστώτος.
Η προοπτική αυτή ενθαρρύνει τους διαδηλωτές, σύμφωνα με την ιρανοαμερικανίδα δικηγόρο ανθρωπίνων δικαιωμάτων Γκίσου Νία του Atlantic Council, η οποία επισημαίνει ότι σε ορισμένες πορείες εμφανίζονται ακόμη και πλακάτ με το όνομα του Τραμπ. Όπως σημειώνει, πολλοί Ιρανοί πιστεύουν ότι δεν είναι πλέον μόνοι και είναι διατεθειμένοι να ρισκάρουν τη ζωή τους για να δουν το καθεστώς να καταρρέει, απευθύνοντας έκκληση στη διεθνή κοινότητα να ακούσει αυτό το μήνυμα.
Το τι θα ακολουθήσει παραμένει αβέβαιο. Ο Ρεζά Παχλαβί, εξόριστος γιος του τελευταίου Σάχη, κάλεσε τους πολίτες να συνεχίσουν τις διαδηλώσεις και δήλωσε ότι προετοιμάζεται για επιστροφή στο Ιράν. Είτε πρόκειται για πρόωρη κίνηση είτε για πολιτικό μήνυμα, ένα είναι βέβαιο: το ιρανικό καθεστώς βρίσκεται αντιμέτωπο με τη σοβαρότερη απειλή επιβίωσής του εδώ και δεκαετίες.
