IRIS και εφορία: Τι ισχύει τελικά για χαρτζιλίκι, γονείς, παιδιά και παππούδες

Διευκρινίσεις για τις μεταφορές χρημάτων μέσω IRIS μεταξύ συγγενών, αλλά και για τα μικρά ποσά που στέλνουν γονείς και παππούδες σε παιδιά και εγγόνια για καθημερινές ανάγκες, δόθηκαν από την Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων, μετά τη δημοσιότητα που έλαβε υπόθεση ελέγχου φοιτήτριας από την Εύβοια για χρηματική δωρεά που είχε λάβει από τον παππού της.

Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι μια απλή μεταφορά χρημάτων μέσω IRIS δεν σημαίνει από μόνη της ότι ο πολίτης βρίσκεται αντιμέτωπος με φορολογικό πρόβλημα. Η φορολογική αξιολόγηση εξαρτάται από το είδος της συναλλαγής, τη συχνότητα, τα ποσά, τη σχέση των προσώπων και το εάν προκύπτει διαφορετική οικονομική δραστηριότητα.

Οι συνηθισμένες μεταφορές μικρών ποσών για καθημερινές ανάγκες, όπως χρήματα από γονείς ή παππούδες προς παιδιά και εγγόνια, δεν πρέπει να συγχέονται με συστηματικές εισπράξεις που ενδέχεται να παρουσιάζουν χαρακτηριστικά επαγγελματικής δραστηριότητας.

Πότε οι συναλλαγές μέσω IRIS μπορούν να μπουν στο μικροσκόπιο

Η χρήση του IRIS έχει αυξηθεί σημαντικά και μαζί της έχουν ενταθεί οι ανησυχίες για το κατά πόσο κάθε μεταφορά χρημάτων μπορεί να δημιουργήσει φορολογικές υποχρεώσεις.

Η λογική των διευκρινίσεων είναι ότι μια μεμονωμένη μεταφορά μικρού ποσού δεν αρκεί από μόνη της για να δημιουργήσει φορολογικό ζήτημα.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η περίπτωση όπου ένας φίλος επιστρέφει λίγα ευρώ για έναν κοινό λογαριασμό σε καφέ ή εστιατόριο. Πρόκειται για μια συνηθισμένη ιδιωτική συναλλαγή και το γεγονός ότι πραγματοποιείται ηλεκτρονικά δεν την μετατρέπει αυτομάτως σε εισόδημα.

Διαφορετικά μπορεί να αξιολογηθεί μια περίπτωση κατά την οποία ένας λογαριασμός δέχεται συνεχώς δεκάδες ή εκατοντάδες μικρές καταθέσεις από διαφορετικά πρόσωπα.

Σε μια τέτοια περίπτωση οι φορολογικές αρχές μπορούν να εξετάσουν τη συχνότητα των συναλλαγών, το συνολικό ύψος των ποσών, την προέλευσή τους και τη σχέση μεταξύ αποστολέα και παραλήπτη, προκειμένου να διαπιστωθεί εάν πίσω από τις συναλλαγές υπάρχει μη δηλωμένη οικονομική δραστηριότητα.

Το IRIS επομένως αποτελεί απλώς τον τρόπο μεταφοράς των χρημάτων. Το φορολογικό ενδιαφέρον καθορίζεται από την πραγματική αιτία και τα χαρακτηριστικά της συναλλαγής.

Χαρτζιλίκι και χρηματικές δωρεές έως 800.000 ευρώ

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το ζήτημα των χρημάτων που δίνουν γονείς και παππούδες σε παιδιά ή εγγόνια για καθημερινά έξοδα.

Με βάση τις διευκρινίσεις που δόθηκαν, οι μικρές μεταφορές για φαγητό, μετακινήσεις, προσωπικά έξοδα ή άλλες καθημερινές ανάγκες δεν αντιμετωπίζονται αυτομάτως ως συναλλαγές που προκαλούν φορολογικό έλεγχο.

Διαφορετικό καθεστώς ισχύει όταν πρόκειται για κανονική χρηματική δωρεά ή γονική παροχή.

Για τα πρόσωπα της Α΄ κατηγορίας συγγένειας προβλέπεται αφορολόγητο όριο 800.000 ευρώ, υπό τις νόμιμες προϋποθέσεις. Στην κατηγορία αυτή περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, τα παιδιά, τα εγγόνια και οι γονείς.

Το αφορολόγητο εφαρμόζεται στις χρηματικές δωρεές και γονικές παροχές όταν η μεταφορά των χρημάτων πραγματοποιείται αποδεδειγμένα μέσω χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων.

Αυτό σημαίνει ότι η διαδρομή των χρημάτων πρέπει να είναι τραπεζικά τεκμηριωμένη, ώστε να αποδεικνύεται η μεταφορά από τον δωρητή στον δικαιούχο.

Για ποσά που υπερβαίνουν το όριο των 800.000 ευρώ, στη συγκεκριμένη κατηγορία εφαρμόζεται φόρος 10% στο υπερβάλλον ποσό.

Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται, επομένως, στη διάκριση ανάμεσα σε ένα απλό καθημερινό «χαρτζιλίκι» και σε μια σημαντική χρηματική δωρεά. Στη δεύτερη περίπτωση υπάρχουν συγκεκριμένοι φορολογικοί κανόνες και διαδικασίες δήλωσης, ενώ η τραπεζική τεκμηρίωση είναι καθοριστική για την εφαρμογή του αφορολόγητου.

Η υπόθεση της φοιτήτριας ανέδειξε μια ανησυχία που έχει δημιουργηθεί σε χιλιάδες οικογένειες μετά την ευρεία χρήση των άμεσων ηλεκτρονικών πληρωμών: εάν ακόμη και μερικές δεκάδες ευρώ που στέλνει ένας γονιός ή ένας παππούς μπορούν να θεωρηθούν φορολογητέα συναλλαγή.

Η ουσία είναι ότι δεν φορολογείται το IRIS ως μέσο πληρωμής. Εκείνο που ενδιαφέρει φορολογικά είναι η πραγματική φύση της μεταφοράς και εάν πρόκειται για εισόδημα, δωρεά, επιστροφή χρημάτων ή μια απλή ιδιωτική συναλλαγή.

Οι πολίτες, πάντως, πρέπει να είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί όταν πρόκειται για μεγάλα ποσά. Οι χρηματικές δωρεές υπάγονται σε συγκεκριμένο φορολογικό πλαίσιο και, όπου απαιτείται, η σχετική δήλωση πραγματοποιείται μέσω της εφαρμογής myPROPERTY της ΑΑΔΕ.

Το αφορολόγητο των 800.000 ευρώ δεν σημαίνει ότι κάθε χρηματική μεταφορά μέχρι αυτό το ύψος μπορεί να γίνεται χωρίς τις προβλεπόμενες διαδικασίες. Η φορολογική μεταχείριση εξαρτάται από τη συγγενική σχέση, τον τρόπο μεταφοράς και την τήρηση των νόμιμων προϋποθέσεων.

Για τις οικογένειες, το πρακτικό μήνυμα είναι σαφές: το καθημερινό χαρτζιλίκι και οι συνηθισμένες μικρές μεταφορές δεν πρέπει να προκαλούν πανικό. Όταν όμως πρόκειται για ουσιαστική χρηματική δωρεά, η τραπεζική διαδρομή και η σωστή φορολογική δήλωση αποτελούν την ασφαλέστερη οδό για να αποφευχθούν προβλήματα σε έναν μελλοντικό έλεγχο.