Ισραήλ: Πρόταση Σάαρ για αναγνώριση γενοκτονίας Αρμενίων

Μια κίνηση με ισχυρό συμβολισμό και σημαντικές γεωπολιτικές προεκτάσεις αναμένεται να πραγματοποιηθεί στο ανώτατο επίπεδο της ισραηλινής κυβέρνησης. Ο υπουργός Εξωτερικών του Ισραήλ, Γκιντόν Σάαρ, γνωστοποίησε μέσω ανάρτησής του στην πλατφόρμα Χ την πρόθεσή του να καταθέσει πρόταση ενώπιον του διευρυμένου υπουργικού συμβουλίου, με αίτημα την επίσημη αναγνώριση της Γενοκτονίας των Αρμενίων από το κράτος του Ισραήλ. Η πρωτοβουλία αυτή, εφόσον λάβει την έγκριση του υπουργικού συμβουλίου, θα προωθηθεί στη συνέχεια στην Κνέσετ, όπου η Ολομέλεια θα κληθεί να επικυρώσει ένα σχετικό ψήφισμα, μετατρέποντας την πολιτική δήλωση σε επίσημη κρατική θέση.

Ο κ. Σάαρ, στην εισήγησή του, περιγράφει την επικείμενη κίνηση ως ένα "ιστορικό και ηθικό χρέος" που οφείλει να εκπληρώσει το Ισραήλ. Αξιοσημείωτη είναι η διατύπωση που επέλεξε, καθώς αποφεύγει να κατονομάσει άμεσα τους Νεότουρκους ως δράστες, περιοριζόμενος σε μια χρονική τοποθέτηση των γεγονότων "στα τελευταία χρόνια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας". Παράλληλα, ο ισραηλινός ΥΠΕΞ τονίζει με έμφαση ότι η χώρα του θα καταδικάσει οποιαδήποτε απόπειρα άρνησης, υποβάθμισης ή παραχάραξης της ιστορικής αλήθειας που περιβάλλει τα γεγονότα εκείνης της περιόδου, στέλνοντας ένα σαφές μήνυμα προς κάθε κατεύθυνση.

Μια μακρά περίοδος δισταγμού και γεωπολιτικών ισορροπιών

Το ζήτημα της αναγνώρισης της Γενοκτονίας των Αρμενίων αποτελεί ένα διαχρονικό και εξαιρετικά ευαίσθητο θέμα στον δημόσιο διάλογο του Ισραήλ. Εδώ και αρκετές δεκαετίες, τα πολιτικά κόμματα, ανεξαρτήτως του ιδεολογικού τους φάσματος, έχουν κατά καιρούς τοποθετηθεί, ενώ οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και διανοούμενοι έχουν επιχειρήσει επανειλημμένα να θέσουν το θέμα στην ημερήσια διάταξη. Ωστόσο, κάθε φορά που οι προσπάθειες αυτές έφταναν ενώπιον κοινοβουλευτικών επιτροπών, οι εκάστοτε κυβερνήσεις του Ισραήλ επέδειξαν μια σταθερή απροθυμία, αποθαρρύνοντας ουσιαστικά κάθε σχετική πρωτοβουλία.

Το κυρίαρχο επιχείρημα που προβαλλόταν, ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια των δεκαετιών του 1980 και του 1990, ήταν η ανάγκη διαφύλαξης των στρατηγικών σχέσεων με την Τουρκία. Παρά το γεγονός ότι οι διμερείς σχέσεις γνώρισαν σημαντικές διακυμάνσεις και εντάσεις, με κορύφωση το αιματηρό επεισόδιο του Mavi Marmara τον Μάιο του 2010, η ισραηλινή πολιτική ηγεσία απέφευγε συστηματικά να θίξει το ζήτημα, φοβούμενη ότι μια τέτοια κίνηση θα οδηγούσε σε οριστική ρήξη των δεσμών με την Άγκυρα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της στάσης αποτελεί η περίπτωση του 2018, όταν το αριστερό κόμμα Meretz κατέθεσε πρόταση ψηφίσματος στην Κνέσετ. Σύμφωνα με πληροφορίες, κυβερνητικά στελέχη και παράγοντες του υπουργείου Εξωτερικών πρότειναν την αντικατάσταση του όρου "γενοκτονία" με πιο ήπιες εκφράσεις, όπως "τραγωδία" ή "σφαγές κατά των Αρμενίων". Η τότε επικεφαλής του Meretz, Ταμάρ Ζάντμπεργκ, απέρριψε κατηγορηματικά την αλλαγή της ορολογίας, με αποτέλεσμα η πρόταση να μην υπερψηφιστεί από την κυβερνητική πλειοψηφία.

Είναι ενδεικτικό της πολυπλοκότητας του θέματος ότι ακόμα και όταν το υπερορθόδοξο θρησκευτικό κόμμα Shas, το οποίο συμμετείχε στον κυβερνητικό συνασπισμό, προώθησε το ζήτημα προς συζήτηση στην κοινοβουλευτική επιτροπή Παιδείας, χαρακτηρίζοντάς το ως "ηθική υποχρέωση", η τότε κυβέρνηση υπό τον Βενιαμίν Νετανιάχου δεν στήριξε την πρωτοβουλία, διατηρώντας τη γνωστή στάση αναμονής.

Σημάδια μεταστροφής και νέες συμμαχίες

Το τελευταίο διάστημα, ωστόσο, παρατηρούνται σημάδια μιας σταδιακής μεταστροφής. Τον Αύγουστο του προηγούμενου έτους, εν μέσω μιας ακόμα έντονης περιόδου αντιπαράθεσης μεταξύ Ισραήλ και Τουρκίας, ο ίδιος ο πρωθυπουργός Νετανιάχου, σε συνέντευξή του σε αμερικανικό podcast, αναγνώρισε επιγραμματικά "τη γενοκτονία που υπέστησαν από την Οθωμανική Αυτοκρατορία οι Αρμένιοι, οι Ασσύριοι και οι Έλληνες" της Μικράς Ασίας. Η δήλωση αυτή, αν και σύντομη, θεωρήθηκε ως μια σημαντική ρωγμή στην παραδοσιακή γραμμή του Ισραήλ.

Η νέα ώθηση στο ζήτημα φαίνεται να συνδέεται άμεσα με το πρόσωπο του Γκιντόν Σάαρ. Κατά την τελετή ανάληψης των καθηκόντων του ως υπουργού Εξωτερικών, στις αρχές Δεκεμβρίου 2024, είχε δηλώσει ότι η ισραηλινή εξωτερική πολιτική θα δώσει έμφαση στην ενίσχυση των σχέσεων με τις εθνοτικές μη μουσουλμανικές μειονότητες της ευρύτερης Μέσης Ανατολής, τις οποίες χαρακτήρισε ως "φυσικούς συμμάχους" της χώρας του. Η πρόταση για την αναγνώριση της Γενοκτονίας των Αρμενίων εντάσσεται σε αυτήν ακριβώς τη στρατηγική, επιδιώκοντας να οικοδομήσει γέφυρες με λαούς που μοιράζονται κοινές ιστορικές εμπειρίες και γεωπολιτικές ανησυχίες.