Ισραηλινές ελίτ μονάδες στο Αζερμπαϊτζάν

Σύμφωνα με αποκλειστικό ρεπορτάζ του αμερικανικού δικτύου CNN, το Ισραήλ φέρεται να ανέπτυξε μυστικά επίλεκτες μονάδες του στρατού και των μυστικών υπηρεσιών του στο έδαφος του Αζερμπαϊτζάν, κατά την περίοδο της πολεμικής σύρραξης με το Ιράν. Η κίνηση αυτή εντάσσεται σε ένα ευρύτερο δίκτυο μυστικών εγκαταστάσεων που διατηρεί το Ισραήλ σε διάφορες χώρες της Μέσης Ανατολής, με απώτερο σκοπό τη διευκόλυνση επιχειρήσεων εναντίον της Τεχεράνης.

Οι ισραηλινές δυνάμεις, όπως μεταδίδει το CNN επικαλούμενο δύο πηγές του, δραστηριοποιούνταν από διάφορες τοποθεσίες στο νότιο τμήμα του Αζερμπαϊτζάν, σε άμεση γειτνίαση με τα βόρεια σύνορα του Ιράν. Στο πλησιέστερο σημείο τους, οι βάσεις αυτές απείχαν μόλις 60 μίλια από την ιρανική πόλη Ταμπρίζ, η οποία αποτέλεσε στόχο ισραηλινών πληγμάτων κατά τη διάρκεια του πολέμου. Πέρα από τις μονάδες των μυστικών υπηρεσιών, στην περιοχή είχαν σταλεί και ειδικές μονάδες κομάντος, οι οποίες εκτελούσαν αποστολές συλλογής πληροφοριών και επιχειρήσεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη (drones). Οι εν λόγω δυνάμεις παρείχαν στο Ισραήλ ένα πολύτιμο "παρατηρητήριο" για την παρακολούθηση του βόρειου Ιράν καθ' όλη τη διάρκεια της σύγκρουσης.

Η μυστική αποστολή στο Αζερμπαϊτζάν αποτελούσε μόνο ένα μέρος ενός εκτεταμένου δικτύου στρατιωτικών θέσεων που διατηρούσε το Ισραήλ σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή. Το δίκτυο αυτό παρείχε στον ισραηλινό στρατό άνευ προηγουμένου επιχειρησιακή εμβέλεια, αναδεικνύοντας τον κρίσιμο ρόλο που διαδραμάτισαν οι γειτονικές του Ιράν χώρες. Ορισμένες από αυτές τις χώρες συμμετείχαν με τη θέλησή τους, ενώ άλλες πιθανώς να μην γνώριζαν καν την παρουσία των ισραηλινών δυνάμεων. Οι πηγές του CNN ανέφεραν ότι οι τοποθεσίες στο Αζερμπαϊτζάν ήταν μεταξύ πολυάριθμων μυστικών στρατιωτικών εγκαταστάσεων και βάσεων που εκτείνονταν σε χώρες όπως το Ιράκ, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και η Σομαλιλάνδη. Οι δυνάμεις αυτές, που αρχικά είχαν συσταθεί ως πιθανές ομάδες διάσωσης σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης, εξελίχθηκαν σε πλήρεις στρατιωτικές θέσεις και κέντρα συλλογής πληροφοριών.

Συνολικά, οι κινήσεις των ισραηλινών δυνάμεων κάλυπταν τα νότια, δυτικά και βόρεια σύνορα του Ιράν, επεκτείνοντας την εμβέλεια του στρατού κατά εκατοντάδες χιλιόμετρα βαθιά μέσα στο ιρανικό έδαφος. Αυτές οι προκεχωρημένες θέσεις επέτρεψαν στο Ισραήλ να αντέξει επανειλημμένα κύματα επιθέσεων και να πλήξει στόχους σε ολόκληρη την ιρανική επικράτεια. Η επιχείρηση στο Αζερμπαϊτζάν, ειδικότερα, απαρτιζόταν από αρκετές δεκάδες στρατιώτες, συμπεριλαμβανομένων μελών των ειδικών δυνάμεων του Ισραήλ, της ελίτ δύναμης, καθώς και προσωπικού της Μοσάντ.

Από την πλευρά του, ο εκπρόσωπος της πρεσβείας του Αζερμπαϊτζάν στις Ηνωμένες Πολιτείες, σε ανακοίνωσή του προς το CNN, απέρριψε κατηγορηματικά τους ισχυρισμούς, κάνοντας λόγο για "αβάσιμες κατηγορίες" σχετικά με την υποτιθέμενη χρήση του εδάφους της χώρας για επιχειρήσεις εναντίον τρίτων χωρών.

Το δίκτυο των μυστικών βάσεων

Πέρα από το Αζερμπαϊτζάν, η Σομαλιλάνδη, στο Κέρας της Αφρικής, φέρεται να παρείχε στο Ισραήλ μια επιπλέον στρατιωτική θέση. Σύμφωνα με μία από τις πηγές, η θέση αυτή επέτρεπε στα ισραηλινά αεροσκάφη να πραγματοποιούν ενδιάμεσες στάσεις κατά τη διάρκεια πτήσεων μεγάλων αποστάσεων προς το Ιράν. Αξίζει να σημειωθεί ότι τον Δεκέμβριο, το Ισραήλ έγινε η πρώτη χώρα που αναγνώρισε επίσημα τη Σομαλιλάνδη, ενώ τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα διατηρούν εκτεταμένη εμπορική και στρατιωτική παρουσία στην παραλιακή πόλη Μπερμπέρα.

Παράλληλα, ο ισραηλινός στρατός διατηρούσε δύο μυστικές εγκαταστάσεις στο Ιράκ, οι οποίες λειτουργούσαν ως προκεχωρημένες βάσεις για υλικοτεχνική υποστήριξη και, εφόσον χρειαζόταν, για επιχειρήσεις έρευνας και διάσωσης. Οι δύο αυτές εγκαταστάσεις είχαν αναφερθεί για πρώτη φορά σε ρεπορτάζ των Wall Street Journal και New York Times. Ο ιρακινός στρατός, σε δήλωσή του, διέψευσε την ύπαρξη "μη εξουσιοδοτημένων βάσεων ή δυνάμεων" στη χώρα του, τουλάχιστον έως τις αρχές Μαρτίου.

Σύμφωνα με το Axios, το Ισραήλ ανέπτυξε διακριτικά μια μονάδα αεράμυνας Iron Dome στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, μαζί με τα απαραίτητα στρατεύματα για τη λειτουργία της, κατά τη διάρκεια του πολέμου με το Ιράν. Το CNN είχε επίσης αναφέρει ότι ο πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου, ο επικεφαλής της Μοσάντ και ο αρχηγός του ισραηλινού στρατού είχαν επισκεφθεί τα ΗΑΕ κατά τη διάρκεια της σύρραξης, κάτι που τα ΗΑΕ διέψευσαν κατηγορηματικά.

Προετοιμασίες και επιχειρήσεις

Το Ισραήλ θεωρεί το Αζερμπαϊτζάν στρατηγικό εταίρο στη μάχη του κατά του Ιράν. Οι προετοιμασίες για την ανάπτυξη των δυνάμεων ξεκίνησαν εβδομάδες πριν από τις πρώτες επιθέσεις του πολέμου. Στα μέσα Ιανουαρίου, ενώ το Ιράν είχε επικεντρωθεί στην καταστολή μαζικών διαδηλώσεων, το Ισραήλ προετοίμαζε μια μυστική αποστολή κατά μήκος των συνόρων Αζερμπαϊτζάν-Ιράν. Δύο πηγές περιέγραψαν την επιχείρηση ως μια προκαταρκτική ενέργεια που έθετε τις βάσεις για περαιτέρω δράση, με την εγκατάσταση εξοπλισμού συλλογής πληροφοριών στην περιοχή.

Το αρχικό σχέδιο του Ισραήλ ήταν να εκτελέσει την επιχείρηση υπό την κάλυψη των εναρκτήριων πληγμάτων του πολέμου στα μέσα Ιανουαρίου. Ωστόσο, ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, ματαίωσε τα πλήγματα την τελευταία στιγμή, ισχυριζόμενος ότι το Ιράν είχε συμφωνήσει να σταματήσει τις δολοφονίες διαδηλωτών. Το Ισραήλ, ωστόσο, προχώρησε μόνο του. Η ισραηλινή πολεμική αεροπορία χρησιμοποίησε μαχητικά αεροσκάφη stealth και ειδικές δυνάμεις για την εγκατάσταση των συσκευών, καθώς η πολιτική ηγεσία του Ισραήλ πίστευε ότι οι διαπραγματεύσεις μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν ήταν καταδικασμένες να αποτύχουν.

Λιγότερο από δύο εβδομάδες αργότερα, ο Ισραηλινός υπουργός Εξωτερικών, Γκιντεόν Σάαρ, επισκέφθηκε το Μπακού, όπου συναντήθηκε με τον πρόεδρο του Αζερμπαϊτζάν και άλλους κορυφαίους αξιωματούχους. Τον Μάιο του 2025, το Αζερμπαϊτζάν φιλοξένησε μυστικά σπάνιες απευθείας συνομιλίες μεταξύ του Ισραήλ και της Συρίας.

Μία από τις βασικές επιχειρήσεις που ξεκίνησαν από το Αζερμπαϊτζάν, σύμφωνα με μία από τις πηγές, ήταν η δολοφονία, στις 4 Μαρτίου, του Ραχμάν Μογκαντάμ. Ο Μογκαντάμ ήταν επικεφαλής της διεύθυνσης πληροφοριών του Σώματος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) και θεωρείτο από το Ισραήλ υπεύθυνος για τον σχεδιασμό απόπειρας δολοφονίας κατά του Τραμπ το 2024. Μία ημέρα αργότερα, drones έπληξαν αεροδρόμιο στον θύλακα του Ναχιτσεβάν στο Αζερμπαϊτζάν, προκαλώντας ζημιές και τραυματισμούς. Ο πρόεδρος Ιλχάμ Αλίγιεφ κατηγόρησε το Ιράν, κάνοντας λόγο για "τρομοκρατική ενέργεια", ενώ το Ιράν αρνήθηκε οποιαδήποτε εμπλοκή.

Στις 6 Μαρτίου, η Υπηρεσία Κρατικής Ασφάλειας του Αζερμπαϊτζάν ανακοίνωσε ότι εξάρθρωσε μια απόπειρα επίθεσης του IRGC εναντίον κρίσιμων υποδομών, καθώς και ισραηλινών και εβραϊκών στόχων. Εβδομάδες αργότερα, το Ισραήλ αναγνώρισε δημοσίως ότι επρόκειτο για μια κοινή επιχείρηση, στην οποία συμμετείχαν η Μοσάντ, ο ισραηλινός στρατός και η υπηρεσία ασφαλείας Σιν Μπετ.

Οι στενοί δεσμοί μεταξύ Ισραήλ και Αζερμπαϊτζάν είναι γνωστοί εδώ και χρόνια. Το Μπακού προμηθεύει το Ισραήλ με μεγάλο μέρος του πετρελαίου του, ενώ σε αντάλλαγμα, το Ισραήλ πουλάει στο Αζερμπαϊτζάν προηγμένα οπλικά συστήματα, ορισμένα από τα οποία χρησιμοποιήθηκαν στις συγκρούσεις του Ναγκόρνο-Καραμπάχ εναντίον της Αρμενίας. Το Αζερμπαϊτζάν ήταν, μάλιστα, η πρώτη ξένη χώρα που αγόρασε το σύστημα αεράμυνας Iron Dome του Ισραήλ, το 2016.