Νέα επιστημονική μελέτη αναδεικνύει τον καφέ ως έναν παράγοντα που δεν επηρεάζει μόνο την εγρήγορση και τα επίπεδα ενέργειας, αλλά συνδέεται με βαθύτερες μεταβολές στο έντερο, στον μεταβολισμό και στη λειτουργία του άξονα εντέρου–εγκεφάλου. Τα ευρήματα δείχνουν ότι η κατανάλωση καφέ σχετίζεται με αλλαγές στο μικροβίωμα, σε νευροδραστικούς μεταβολίτες και σε δείκτες που αφορούν τη διάθεση, το στρες και ορισμένες γνωστικές λειτουργίες.
Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο Nature Communications, εξέτασε υγιείς ενήλικες και συνέκρινε άτομα που κατανάλωναν συστηματικά καφέ με άτομα που δεν έπιναν καθόλου. Οι ερευνητές συνδύασαν δεδομένα από δείγματα αίματος, ούρων και κοπράνων, αναλύσεις μικροβιώματος, μεταβολίτες, καθώς και δοκιμασίες μνήμης, προσοχής, διάθεσης και ψυχολογικής κατάστασης.
Στόχος της ερευνητικής ομάδας ήταν να χαρτογραφήσει τον τρόπο με τον οποίο ο καφές ενδέχεται να επηρεάζει το πολύπλοκο δίκτυο επικοινωνίας ανάμεσα στο έντερο, τον εγκέφαλο και το ανοσοποιητικό σύστημα. Η εικόνα που προκύπτει δεν είναι μονοδιάστατη, καθώς ο καφές φαίνεται να δρα ταυτόχρονα σε διαφορετικά βιολογικά επίπεδα, μέσω της καφεΐνης αλλά και μέσω άλλων βιοδραστικών ενώσεων.
Οι αλλαγές στο χημικό περιβάλλον του εντέρου
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η κατανάλωση καφέ συνδέεται με σαφείς μεταβολές σε χημικές ουσίες που παράγονται ή μετασχηματίζονται στο έντερο. Όπως ήταν αναμενόμενο, αυξήθηκαν ενώσεις που σχετίζονται άμεσα με την καφεΐνη και τον μεταβολισμό της. Ωστόσο, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι μεταβολές σε ουσίες που σχετίζονται με την εγκεφαλική λειτουργία και τη ρύθμιση του άγχους.
Στους καταναλωτές καφέ παρατηρήθηκαν μειωμένα επίπεδα συγκεκριμένων νευροδραστικών μεταβολιτών, όπως το GABA και το ινδολο-3-προπιονικό οξύ. Το GABA συνδέεται με μηχανισμούς ρύθμισης του άγχους, ενώ το ινδολο-3-προπιονικό οξύ έχει συσχετιστεί σε προηγούμενες μελέτες με τη γνωστική λειτουργία, ιδίως σε μεγαλύτερες ηλικίες.
Οι μεταβολές αυτές δεν αφορούσαν μόνο τον εγκέφαλο. Η ανάλυση έδειξε ότι ο καφές επηρεάζει και μεταβολίτες που σχετίζονται με το μικροβίωμα και τη φλεγμονή, γεγονός που ενισχύει την άποψη ότι πρόκειται για ένα ρόφημα με ευρύτερη βιοχημική επίδραση στον οργανισμό.
Το μικροβίωμα αντιδρά στην κατανάλωση καφέ
Ένα από τα βασικά ευρήματα της μελέτης αφορά τη σύνθεση του μικροβιώματος του εντέρου. Τα άτομα που έπιναν καφέ εμφάνιζαν διαφορετικό μικροβιακό προφίλ σε σχέση με όσους δεν κατανάλωναν. Συγκεκριμένα, εντοπίστηκε αυξημένη παρουσία ορισμένων βακτηρίων, μεταξύ των οποίων είδη των γενών Cryptobacterium και Eggerthella, καθώς και στελέχη που σχετίζονται με μεταβολικές λειτουργίες του εντέρου.
Το ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι μέρος αυτών των αλλαγών φάνηκε να αντιστρέφεται όταν οι συμμετέχοντες διέκοπταν τον καφέ. Αντίστοιχα, η επανεισαγωγή του ροφήματος, είτε με καφεΐνη είτε χωρίς καφεΐνη, προκαλούσε εκ νέου μεταβολές στο μικροβίωμα. Αυτό δείχνει ότι η επίδραση του καφέ δεν αποδίδεται αποκλειστικά στην καφεΐνη, αλλά πιθανότατα και σε άλλες ουσίες, όπως οι πολυφαινόλες.
Οι πολυφαινόλες του καφέ έχουν συνδεθεί με καρδιομεταβολικά οφέλη και παρουσιάζουν διαφορετική απορρόφηση από άνθρωπο σε άνθρωπο. Η μελέτη δείχνει ότι η ατομική απόκριση στον καφέ μπορεί να εξαρτάται από το προσωπικό μικροβίωμα, τη γενετική προδιάθεση, τον τρόπο ζωής και τη συνολική διατροφή.
Καφές, στρες, μνήμη και ψυχική κατάσταση
Η έρευνα δεν περιορίστηκε στις εργαστηριακές αναλύσεις. Οι συμμετέχοντες υποβλήθηκαν και σε δοκιμασίες που αφορούσαν τη μνήμη, την προσοχή, τη συναισθηματική αντιδραστικότητα και το αντιλαμβανόμενο στρες. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι ο καφές με καφεΐνη συνδέθηκε με μείωση του άγχους, βελτίωση της προσοχής και καλύτερη διαχείριση ψυχολογικής πίεσης σε ορισμένες μετρήσεις.
Από την άλλη πλευρά, ο ντεκαφεϊνέ καφές συνδέθηκε με καλύτερη ποιότητα ύπνου, αυξημένη φυσική δραστηριότητα και βελτίωση σε δείκτες μνήμης. Και οι δύο μορφές καφέ εμφάνισαν κοινές θετικές συσχετίσεις με τη διάθεση, τη μείωση της παρορμητικότητας, τη χαμηλότερη συναισθηματική αντιδραστικότητα και τη μείωση δεικτών φλεγμονής.
Τα ευρήματα, πάντως, δεν οδηγούν σε απλουστευτικά συμπεράσματα. Η μελέτη καταγράφει συσχετίσεις και βιολογικές αποκρίσεις σε υγιείς ενήλικες, χωρίς να σημαίνει ότι ο καφές λειτουργεί με τον ίδιο τρόπο σε όλους. Η επίδρασή του φαίνεται να εξαρτάται από τη συχνότητα κατανάλωσης, τη δόση, την ανοχή στην καφεΐνη και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε οργανισμού.
Ο καφές ως βιοδραστική τροφή
Οι επιστήμονες καταλήγουν ότι ο καφές πρέπει να αντιμετωπίζεται όχι απλώς ως διεγερτικό ρόφημα, αλλά ως σύνθετη βιοδραστική τροφή. Η δράση του φαίνεται να εκτείνεται στο έντερο, στον εγκέφαλο, στον μεταβολισμό και στο ανοσοποιητικό, μέσα από πολλαπλές οδούς που δεν έχουν ακόμη πλήρως αποσαφηνιστεί.
Η έρευνα ενισχύει τη σημασία του άξονα μικροβιώματος–εντέρου–εγκεφάλου και ανοίγει τον δρόμο για πιο εξατομικευμένες διατροφικές συστάσεις στο μέλλον. Ο ίδιος καφές μπορεί να έχει διαφορετική επίδραση σε διαφορετικούς ανθρώπους, ανάλογα με το μικροβίωμά τους και τον τρόπο με τον οποίο μεταβολίζουν τις ενώσεις του.
Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι η σχέση του καφέ με την ψυχική και σωματική υγεία είναι πιο σύνθετη από την απλή επίδραση της καφεΐνης. Πρόκειται για ένα καθημερινό ρόφημα που φαίνεται να παρεμβαίνει σε ευρύτερα βιολογικά δίκτυα, επηρεάζοντας ταυτόχρονα το έντερο, το στρες, τη διάθεση και ορισμένες πτυχές της γνωστικής λειτουργίας.
