Λακαφώσης για Ψάθα: «Δεν φαίνεται να είχε αντιληφθεί ο ένας τον άλλον»

Νέα τεχνική διάσταση στη σύγκρουση των δύο πυροσβεστικών ελικοπτέρων, που σημειώθηκε την Κυριακή 2 Αυγούστου κατά τη διάρκεια επιχείρησης κατάσβεσης, έδωσε ο μηχανολόγος – μηχανικός αεροναυπηγός Κώστας Λακαφώσης, μιλώντας το πρωί της Δευτέρας στο Mega.

Αναλύοντας το διαθέσιμο βίντεο από το δυστύχημα, ο κ. Λακαφώσης εκτίμησε ότι οι δύο χειριστές πιθανότατα δεν είχαν αντιληφθεί ο ένας την παρουσία του άλλου. Όπως εξήγησε, τα συγκεκριμένα ελικόπτερα έχουν σημαντικά τυφλά σημεία, καθώς δεν διαθέτουν πλήρως διαφανή θάλαμο τύπου bubble canopy, όπως συμβαίνει σε ορισμένα μικρότερα ελικόπτερα.

Σύμφωνα με την τεχνική ανάλυσή του, ο χειριστής ενός τέτοιου ελικοπτέρου δεν έχει πλήρη ορατότητα προς όλες τις κατευθύνσεις. Όπως σε ένα αυτοκίνητο ο οδηγός δεν βλέπει κάτω ή πάνω από το όχημα, έτσι και σε ένα ελικόπτερο υπάρχουν σημεία που μένουν εκτός οπτικού πεδίου. Αυτό γίνεται ακόμη πιο κρίσιμο όταν δύο εναέρια μέσα κινούνται κοντά μεταξύ τους, μέσα σε επιχειρησιακό περιβάλλον με καπνούς, πίεση χρόνου και ανάγκη συντονισμένων κινήσεων.

Ο κ. Λακαφώσης σημείωσε ότι όταν υπάρχει πραγματικός σχηματισμός ελικοπτέρων, το δεύτερο μέσο ακολουθεί συνήθως λίγο πιο πίσω και λίγο πιο χαμηλά από το πρώτο, ώστε να διατηρεί οπτική επαφή και να παρακολουθεί τις κινήσεις του επικεφαλής. Στην προκειμένη περίπτωση, όπως εκτίμησε, δεν φαίνεται να είχε διαμορφωθεί τέτοιος σχηματισμός.

«Δεν φαίνεται να είχε αντιληφθεί ο ένας τον άλλον»

Κατά την εκτίμησή του, τα δύο ελικόπτερα πλησίασαν στο ίδιο ίχνος από διαφορετικά σημεία, χωρίς να φαίνεται κάποια αντίδραση που να δείχνει ότι οι χειριστές είχαν αντιληφθεί την επικίνδυνη εγγύτητα. Ο ίδιος υπογράμμισε ότι και τα δύο μέσα φαίνεται να πετούν κανονικά μέχρι τη στιγμή της σύγκρουσης, χωρίς ένδειξη προσπάθειας αποφυγής ή ένταξης σε ασφαλή διάταξη.

Το κρίσιμο στοιχείο, όπως ανέφερε, είναι ότι το ένα ελικόπτερο βρέθηκε κάτω από την «κοιλιά» του άλλου. Σε αυτή τη θέση, ούτε ο χειριστής του πάνω ελικοπτέρου μπορούσε να έχει καθαρή εικόνα του μέσου που βρισκόταν χαμηλότερα, ούτε ο χειριστής του κάτω ελικοπτέρου μπορούσε να βλέπει επαρκώς το ελικόπτερο που βρισκόταν από πάνω του.

Τα συγκεκριμένα ελικόπτερα διαθέτουν μικρά παράθυρα στα ποδοστήρια, που επιτρέπουν περιορισμένη ορατότητα προς τα κάτω. Ωστόσο, όπως εξήγησε ο κ. Λακαφώσης, δεν παρέχουν πλήρη εικόνα κάτω και μπροστά από το ελικόπτερο. Η συγκεκριμένη περιοχή αποτελεί τυφλό σημείο και για τους δύο χειριστές, κάτι που μπορεί να αποδειχθεί κρίσιμο στην ανάλυση των τελευταίων δευτερολέπτων πριν από τη σύγκρουση.

Ο αεροναυπηγός τόνισε ότι η εκτίμηση αυτή δεν μπορεί ακόμη να θεωρηθεί οριστικό συμπέρασμα. Για την πλήρη εικόνα απαιτούνται οι ηχογραφήσεις των ασυρμάτων, εφόσον υπάρχουν, καθώς και η ανάλυση των επικοινωνιών ανάμεσα στα ελικόπτερα, στο εναέριο συντονιστικό και στα υπόλοιπα μέσα που βρίσκονταν στην περιοχή.

Τη διερεύνηση αναμένεται να αναλάβει ο ΕΟΔΑΣΑΑΜ, ο οποίος θα εξετάσει τα διαθέσιμα δεδομένα, τις επικοινωνίες, τα στίγματα και τις μαρτυρίες. Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται και στην παρουσία τρίτου ελικοπτέρου, το οποίο φαίνεται στο ευρύτερο πλάνο του βίντεο.

Σύμφωνα με τον κ. Λακαφώση, η μαρτυρία του πληρώματος του τρίτου ελικοπτέρου μπορεί να είναι εξαιρετικά σημαντική, καθώς πιθανόν είχε οπτική εικόνα της διαδικασίας κατά την οποία τα τρία μέσα επιχειρούσαν να κλιμακωθούν και να μπουν σε κοινή πορεία για ρίψεις. Το ερώτημα είναι αν είχε ήδη ολοκληρωθεί ο αρχικός συντονισμός ή αν τα ελικόπτερα βρίσκονταν ακόμη στη διαδικασία σχηματισμού.

Ο ρόλος του εναέριου συντονισμού και η ρίψη νερού

Στην περιοχή, σύμφωνα με την ανάλυση, υπήρχε εναέριο συντονιστικό, το FLOGA 1, τύπου BK 117 της Πυροσβεστικής, το οποίο παρακολουθούσε την επιχείρηση και έδινε οδηγίες. Ο κ. Λακαφώσης διευκρίνισε, ωστόσο, ότι ο συντονιστής δεν μπορεί να ελέγχει σε απόλυτο βαθμό κάθε μικρή λεπτομέρεια της θέσης όλων των μέσων, ούτε να επιβεβαιώνει κάθε στιγμή αν οι χειριστές έχουν πλήρη οπτική αντίληψη ο ένας του άλλου.

Για το ερώτημα αν ένα από τα ελικόπτερα πήγε να πραγματοποιήσει ρίψη νερού, ο κ. Λακαφώσης ανέφερε ότι το σημείο της σύγκρουσης δεν φαίνεται να ήταν το σημείο όπου θα γινόταν η κανονική ρίψη. Η ρίψη, όπως εξήγησε, θα γινόταν πιο κάτω και πάνω στη φωτιά.

Η αποβολή του νερού μετά το συμβάν ερμηνεύεται ως αντίδραση έκτακτης ανάγκης. Ένα ελικόπτερο που μεταφέρει 3 έως 3,5 τόνους νερού χρειάζεται σε κρίσιμη στιγμή να ελαφρύνει άμεσα, ώστε ο χειριστής να μπορέσει να το σταθεροποιήσει και, εφόσον είναι δυνατόν, να επιχειρήσει αναγκαστική προσγείωση.

Ο κ. Λακαφώσης εκτίμησε ότι ο χειριστής που κατάφερε να προσγειώσει αναγκαστικά το χτυπημένο ελικόπτερο διατήρησε την ψυχραιμία του στα ελάχιστα δευτερόλεπτα που είχε στη διάθεσή του. Η αποβολή του νερού, η προσπάθεια σταθεροποίησης και η αναγκαστική προσγείωση δείχνουν αντίδραση σε ακραία συνθήκη.

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε και στο ζήτημα του πληρώματος. Όπως είπε, τα συγκεκριμένα ελικόπτερα είναι πιστοποιημένα και επιτρέπεται να πετούν με έναν χειριστή. Αυτό σημαίνει ότι η πτήση με έναν πιλότο δεν είναι παράνομη. Ωστόσο, όπως σημείωσε, δεν αποτελεί κατ’ ανάγκη και την ασφαλέστερη δυνατή επιχειρησιακή επιλογή σε περιβάλλον αεροπυρόσβεσης.

Ο ίδιος παρέπεμψε σε εμπειρία του από αεροπυρόσβεση με μεγάλα ρωσικά ελικόπτερα τύπου Mi-26, τα οποία διέθεταν πολυμελές πλήρωμα. Σε τέτοιες περιπτώσεις, ο χειριστής επικεντρώνεται στην πτήση και στην υδροληψία, ενώ τα υπόλοιπα μέλη του πληρώματος παρακολουθούν το περιβάλλον, τα εμπόδια, τα καλώδια, τα κτίρια και τα άλλα εναέρια μέσα.

Στην περίπτωση των επιχειρήσεων με έναν πιλότο, το φορτίο παρατήρησης και χειρισμού γίνεται πολύ μεγαλύτερο. Ο άνθρωπος που κάθεται δίπλα στον χειριστή, όπως διευκρίνισε ο κ. Λακαφώσης, δεν είναι συντονιστής με την έννοια ότι κατευθύνει την πτήση, αλλά σύνδεσμος. Η βασική του δουλειά είναι να επικοινωνεί στον ασύρματο στα ελληνικά και να μεταφέρει πληροφορίες.

Η τεχνική διερεύνηση θα πρέπει πλέον να απαντήσει στα κρίσιμα ερωτήματα: αν υπήρχε καθαρή επικοινωνία ανάμεσα στα μέσα, αν είχε δοθεί συγκεκριμένη διάταξη σχηματισμού, αν οι χειριστές είχαν οπτική επαφή και ποια ήταν η ακριβής θέση κάθε ελικοπτέρου τα τελευταία δευτερόλεπτα πριν από τη σύγκρουση.

Μέχρι να ολοκληρωθεί η έρευνα, κάθε εκτίμηση παραμένει τεχνική προσέγγιση και όχι τελικό πόρισμα. Ωστόσο, η ανάλυση του βίντεο και των τυφλών σημείων των ελικοπτέρων αναδεικνύει πόσο λεπτή και επικίνδυνη είναι η αεροπυρόσβεση, ιδίως όταν πολλά μέσα επιχειρούν ταυτόχρονα σε περιορισμένο χώρο, κάτω από καπνό, πίεση και διαρκώς μεταβαλλόμενες συνθήκες.