Λίβανος: Εκεχειρία χωρίς αφοπλισμό της Χεζμπολάχ

Με τις λεπτομέρειες της υπό διαμόρφωση συμφωνίας ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν να παραμένουν ασαφείς, ιδιαίτερη σημασία αποκτά το τι ακριβώς ζητά πλέον η Ουάσινγκτον από τον Λίβανο και ποια επίπτωση μπορεί να έχει αυτή η νέα γραμμή στις ισορροπίες με το Ισραήλ και τη Χεζμπολάχ.

Η εικόνα που διαμορφώνεται δείχνει ότι η συμφωνία με την Τεχεράνη ενδέχεται να ωθήσει Ισραήλ και Λίβανο σε τροχιά σύγκρουσης με δεσμεύσεις που είχαν αναλάβει μόλις πριν από λίγους μήνες, ύστερα από αμερικανική διαμεσολάβηση.

Πριν από δύο μήνες, οι πρέσβεις του Ισραήλ και του Λιβάνου είχαν πραγματοποιήσει ιστορικές κατ’ ιδίαν επαφές στην Ουάσινγκτον, υπό τη μεσολάβηση των ΗΠΑ. Τότε, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ είχε χαιρετίσει τη διαδικασία ως σημαντικό ορόσημο και είχε στηρίξει ρητά την προσπάθεια της κυβέρνησης του Λιβάνου να αποκαταστήσει το μονοπώλιο της νόμιμης βίας, περιορίζοντας την υπέρμετρη ιρανική επιρροή.

Η αμερικανική ανακοίνωση εκείνης της περιόδου είχε διπλή σημασία. Από τη μία πλευρά, η Ουάσινγκτον εμφανιζόταν να στηρίζει τον αφοπλισμό των φιλοϊρανικών ενόπλων δομών, με κύριο αποδέκτη τη Χεζμπολάχ. Από την άλλη, επέμενε ότι οποιαδήποτε συμφωνία για παύση των εχθροπραξιών ανάμεσα σε Ισραήλ και Λίβανο έπρεπε να προκύψει μέσα από απευθείας συμφωνία των δύο κυβερνήσεων, με αμερικανική διαμεσολάβηση.

Η νέα συμφωνία και το λιβανικό μέτωπο

Τα νεότερα στοιχεία για τη συμφωνία ΗΠΑ - Ιράν δείχνουν διαφορετική κατεύθυνση. Σύμφωνα με όσα έχουν γίνει γνωστά, το υπό διαμόρφωση κείμενο προβλέπει τερματισμό των στρατιωτικών επιχειρήσεων σε όλα τα μέτωπα και, για πρώτη φορά, εντάσσει ρητά και τον Λίβανο στο πλαίσιο της περιφερειακής αποκλιμάκωσης.

Η αναφορά στη δέσμευση υπέρ της κυριαρχίας και της εδαφικής ακεραιότητας τόσο του Ισραήλ όσο και του Λιβάνου παρουσιάζεται ως στοιχείο σταθεροποίησης. Ωστόσο, η κρίσιμη λεπτομέρεια βρίσκεται στο ότι η σύγκρουση Ισραήλ - Χεζμπολάχ εντάσσεται σε μια συνολική διαδικασία ειρήνευσης που διαμορφώνεται ανάμεσα στην Ουάσινγκτον και την Τεχεράνη.

Αυτή η μετατόπιση δημιουργεί σοβαρό πολιτικό και στρατηγικό ζήτημα. Η προηγούμενη αμερικανική θέση συνέδεε τη λιβανική κυριαρχία με τον αποκλειστικό κρατικό έλεγχο της ένοπλης ισχύος. Η νέα προσέγγιση φαίνεται να δίνει προτεραιότητα στην άμεση παύση των εχθροπραξιών, χωρίς να διασφαλίζει τον αφοπλισμό της Χεζμπολάχ.

Η διαφορά είναι καθοριστική. Αν η εκεχειρία στον Λίβανο αποσυνδεθεί από την πρόοδο στον αφοπλισμό της Χεζμπολάχ, τότε ο Λίβανος βρίσκεται μπροστά σε μια θεσμική αντίφαση. Η συμμόρφωση με τη νέα αμερικανοϊρανική συμφωνία μπορεί να τον φέρει σε σύγκρουση με τις προηγούμενες δεσμεύσεις του έναντι του Ισραήλ και της Ουάσινγκτον.

Η πιο πρόσφατη εκεχειρία μεταξύ Ισραήλ και Λιβάνου προέβλεπε ότι η ισχύς της συνδεόταν με ουσιαστική πρόοδο της λιβανικής πλευράς προς τον αφοπλισμό της Χεζμπολάχ. Εάν τώρα η νέα περιφερειακή συμφωνία απαιτεί απλώς σιγή των όπλων, τότε το ένα πλαίσιο υπονομεύει το άλλο.

Για τον Λίβανο, η εκεχειρία δεν μπορεί να λειτουργήσει ως προσάρτημα μιας συμφωνίας που συνάπτουν οι Ηνωμένες Πολιτείες με το Ιράν. Μια τέτοια εξέλιξη θα ακύρωνε στην πράξη τη λογική των συναντήσεων του Απριλίου, όπου η αμερικανική πλευρά είχε υποστηρίξει ότι η παύση των εχθροπραξιών έπρεπε να συμφωνηθεί από τις δύο άμεσα εμπλεκόμενες κυβερνήσεις.

Ο Αούν, η Χεζμπολάχ και το πολιτικό κόστος

Η κυβέρνηση Τραμπ είχε προσφέρει πολιτική στήριξη στον πρόεδρο του Λιβάνου, Ζοζέφ Αούν, και στην προσπάθειά του να αποκαταστήσει τη λιβανική κυριαρχία. Σε αυτό το πλαίσιο, ο Αούν είχε προχωρήσει σε δημόσιες τοποθετήσεις κατά της Χεζμπολάχ, παρουσιάζοντας τη δράση της ως υπονόμευση του λιβανικού κράτους και της εθνικής συνοχής.

Η νέα αμερικανική κατεύθυνση δημιουργεί για τον ίδιο ένα εξαιρετικά δύσκολο περιβάλλον. Αν η Ουάσινγκτον ζητά τώρα άμεση παύση των συγκρούσεων, χωρίς παράλληλη πίεση για αφοπλισμό, τότε η Χεζμπολάχ αποκτά χρόνο και χώρο για ανασύνταξη.

Μια παρατεταμένη παύση εχθροπραξιών μπορεί να επιτρέψει στην οργάνωση να συγκεντρώσει οικονομικούς πόρους, ανθρώπινο δυναμικό και οπλισμό. Αυτό θα ενίσχυε τη θέση της εντός του Λιβάνου και θα αποδυνάμωνε την προσπάθεια της κυβέρνησης Αούν να επαναφέρει το κράτος στο κέντρο της ασφάλειας και της κυριαρχίας.

Η Ουάσινγκτον πιθανότατα θα συνεχίσει να υποστηρίζει ότι το Ισραήλ διατηρεί δικαίωμα αυτοάμυνας απέναντι σε παραβιάσεις της εκεχειρίας από τη Χεζμπολάχ. Ωστόσο, η κεντρική πολιτική επιλογή φαίνεται να είναι η αποτροπή μιας νέας ανάφλεξης, ακόμη και αν αυτό συνεπάγεται προσωρινή ανοχή σε μια εξοπλισμένη Χεζμπολάχ.

Όταν η αμερικανική κυβέρνηση δηλώνει ότι ο Ντόναλντ Τραμπ επιδιώκει έναν ειρηνικό Λίβανο, στην πραγματικότητα περιγράφει πρωτίστως μια παύση των συγκρούσεων ανάμεσα στη Χεζμπολάχ και το Ισραήλ. Ο ίδιος ο Λίβανος κινδυνεύει να παραμείνει θεατής σε μια διαδικασία που αφορά το έδαφός του, την κυριαρχία του και την εσωτερική του σταθερότητα.

Η αποδοκιμασία της ισραηλινής επίθεσης στα νότια προάστια της Βηρυτού από τον Αμερικανό πρόεδρο συνδέθηκε κυρίως με το χρονικό σημείο της ενέργειας, καθώς συνέπεσε με την τελική φάση των συνομιλιών ΗΠΑ - Ιράν για ένα μνημόνιο συνεργασίας που μπορεί να οδηγήσει στον τερματισμό του πολέμου.

Η εξέλιξη αυτή μπορεί να εξυπηρετεί τη βραχυπρόθεσμη σταθερότητα και να αποτρέπει την άμεση επέκταση της σύγκρουσης. Ωστόσο, αφήνει αναπάντητο το βασικό ερώτημα: πώς μπορεί να υπάρξει πραγματική λιβανική κυριαρχία, όταν ο αφοπλισμός της Χεζμπολάχ μετατίθεται ή υποβαθμίζεται στο όνομα μιας ευρύτερης συμφωνίας με το Ιράν;

Η αμερικανική πολιτική κινείται πλέον σε λεπτή γραμμή. Από τη μία επιδιώκει να κλείσει τα ανοιχτά μέτωπα της περιοχής μέσω συμφωνίας με την Τεχεράνη. Από την άλλη, κινδυνεύει να υπονομεύσει τις ίδιες αρχές που επικαλέστηκε λίγους μήνες νωρίτερα για την αποκατάσταση της κυριαρχίας του Λιβάνου.

Το αποτέλεσμα μπορεί να είναι μια εύθραυστη ηρεμία, χρήσιμη για την αποφυγή άμεσης ανάφλεξης, αλλά ανεπαρκής για τη δημιουργία πραγματικής ειρήνης. Χωρίς κρατικό μονοπώλιο στην ένοπλη ισχύ, ο Λίβανος παραμένει ευάλωτος, η Χεζμπολάχ παραμένει καθοριστικός μη κρατικός στρατιωτικός παράγοντας και το Ισραήλ διατηρεί το επιχείρημα της αυτοάμυνας.

Η ειρήνη στον Λίβανο δεν μπορεί να οικοδομηθεί μόνο πάνω σε μια σιωπή των όπλων. Απαιτεί πολιτική κυριαρχία, θεσμικό έλεγχο της ασφάλειας και σαφείς δεσμεύσεις που δεν θα αναιρούνται από παράλληλες συμφωνίες τρίτων δυνάμεων.