Λιβύη: Επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου

Σε μια εξέλιξη με σοβαρές γεωπολιτικές προεκτάσεις, το κοινοβούλιο της ανατολικής Λιβύης προχώρησε στην επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου, σχεδόν επτά χρόνια μετά την αρχική υπογραφή του. Η κίνηση αυτή, που έρχεται δύο εβδομάδες μετά την απομάκρυνση του προέδρου της Βουλής των Αντιπροσώπων, Αγκίλα Σάλεχ, και την αντικατάστασή του από τον Αλ Σαλχίν Αμπντελναμπί αλ Ομπεϊντί, εγείρει σοβαρά ζητήματα σχετικά με την παραβίαση κυριαρχικών δικαιωμάτων της Ελλάδας σε θαλάσσιες ζώνες.

Η σημερινή ημέρα σηματοδοτείται από την παρουσία του επικεφαλής των τουρκικών μυστικών υπηρεσιών, Ιμπραήμ Καλίν, στη Λιβύη, γεγονός που καταδεικνύει τον άμεσο ρόλο της Άγκυρας στις εξελίξεις. Λίγες ώρες αργότερα, ανακοινώθηκε ότι η Βουλή των Αντιπροσώπων ακύρωσε παλαιότερα ψηφίσματα του 2020, τα οποία απέρριπταν την επικύρωση του μνημονίου και ζητούσαν τη διακοπή των διμερών σχέσεων με την Τουρκία. Ακολούθως, οι βουλευτές επικύρωσαν ομόφωνα το μνημόνιο, το οποίο αποτελεί ακρογωνιαίο λίθο του δόγματος της «Γαλάζιας Πατρίδας» και των μαξιμαλιστικών διεκδικήσεων της Τουρκίας στην ανατολική Μεσόγειο. Τα τουρκικά μέσα ενημέρωσης χαρακτηρίζουν την εξέλιξη ως ορόσημο, με την εφημερίδα Sabah να κάνει λόγο για «ιστορική κίνηση» που προωθεί τα τουρκικά συμφέροντα στην περιοχή.

Το παρασκήνιο των τελευταίων μηνών

Για να φτάσουμε στη σημερινή επικύρωση, η Άγκυρα είχε εντείνει τις διπλωματικές της επαφές με την ανατολική Λιβύη τους τελευταίους μήνες, εστιάζοντας στον Σαντάμ Χαφτάρ, υπαρχηγό του Εθνικού Στρατού της Λιβύης και επικρατέστερο διάδοχο του πατέρα του, στρατηγού Χαλίφα Χαφτάρ. Η τουρκική πίεση για αναγνώριση του μνημονίου θαλάσσιων ζωνών και για στενότερη συνεργασία συνέπεσε με την περίοδο κατά την οποία ο Σαντάμ Χαφτάρ προχωρούσε σε εκκαθαρίσεις για να εδραιώσει την πολιτική του εξουσία στην ανατολική Λιβύη.

Στις 24 Ιουλίου, ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών, Χακάν Φιντάν, συναντήθηκε στην Άγκυρα με τον Σαντάμ Χαφτάρ. Λίγες ημέρες αργότερα, στις 11 Αυγούστου, ο Φιντάν πραγματοποίησε περιοδεία στη Βεγγάζη και την Τρίπολη, όπου είχε επαφές με όλους τους εκπροσώπους των λιβυκών φατριών και θεσμών. Στη Βεγγάζη, συναντήθηκε με τον Χαλίφα και τον Σαντάμ Χαφτάρ, τον Αγκίλα Σάλεχ και τον Μπιλκασίμ Χάφταρ, πρόεδρο του Ταμείου Ανάπτυξης και Ανασυγκρότησης της Λιβύης, καθώς η Τουρκία έχει επενδύσει σημαντικά στη χώρα. Δημοσίως, ο Φιντάν επανέλαβε την πάγια θέση της Τουρκίας για μια ενωμένη Λιβύη, που εξυπηρετεί και τα τουρκικά συμφέροντα. Ωστόσο, η επίσκεψή του είχε ιδιαίτερο συμβολισμό, καθώς είδε από κοντά τα μέλη της Διοίκησης της Ομάδας Δράσης των Τουρκικών Ενόπλων Δυνάμεων στην Τρίπολη. Άλλωστε, η κυβέρνηση της Τρίπολης έχει ήδη υπογράψει και επικυρώσει το μνημόνιο και βασίζεται στην Τουρκία για θέματα άμυνας και ασφάλειας. «Η Τουρκία δεν θεωρεί ότι η ειρήνη και η σταθερότητα της Λιβύης είναι ξεχωριστές από τη δική της σταθερότητα», είχε δηλώσει χαρακτηριστικά ο Φιντάν.

Στις 21 Σεπτεμβρίου, ο Ιμπραήμ Καλίν συναντήθηκε στην Κωνσταντινούπολη με τον αναπληρωτή υπουργό Άμυνας της κυβέρνησης της Τρίπολης, Αμπντουσαλάμ Ζούμπι. Σύμφωνα με τουρκικά μέσα ενημέρωσης, η συνάντηση πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο διαπραγματεύσεων για την ενότητα και τη συνεργασία στρατιωτικών και πολιτικών θεσμών της Λιβύης. Ο Ζούμπι ευχαρίστησε την Τουρκία για τις προσπάθειές της να προωθήσει την ενότητα, ενώ ο Καλίν επανέλαβε την αποφασιστικότητα της Άγκυρας να στηρίξει την ασφάλεια και τη σταθερότητα της Λιβύης.

Στις 6 Οκτωβρίου, ο Αγκίλα Σάλεχ, ο οποίος είχε αντιταχθεί επί χρόνια στο μνημόνιο και ήταν σύμμαχος της Αθήνας, απομακρύνθηκε με συνοπτικές διαδικασίες από την προεδρία της Βουλής των Αντιπροσώπων. Ο αντικαταστάτης του, Αμπντελναμπί αλ Ομπεϊντί, είναι στενός σύμμαχος του Σαντάμ Χαφτάρ και είχε διατελέσει πρόεδρος της επιτροπής Τουρκο-Λιβυκής Φιλίας του σώματος. Η εξέλιξη αυτή διευκόλυνε την επικύρωση του μνημονίου, το οποίο πλέον αποτελεί νόμο του κράτους για την ανατολική Λιβύη, προκαλώντας ανησυχία στην Αθήνα και αναδιαμορφώνοντας τις ισορροπίες στην ανατολική Μεσόγειο.