Σε νέα και εξαιρετικά επικίνδυνη τροχιά εισήλθε η κρίση στη Μέση Ανατολή, καθώς το Ισραήλ εξαπέλυσε τη Μεγάλη Τετάρτη το σφοδρότερο κύμα επιδρομών του έως σήμερα στον Λίβανο, προκαλώντας εκατοντάδες θανάτους και ανοίγοντας νέο κύκλο έντασης με το Ιράν. Η εξέλιξη αυτή σκίασε αμέσως την ήδη εύθραυστη εκεχειρία που είχε ανακοινωθεί μία ημέρα νωρίτερα από τον Ντόναλντ Τραμπ και επανέφερε στο προσκήνιο τον κίνδυνο γενικευμένης αποσταθεροποίησης στην περιοχή.
Η προειδοποίηση της Τεχεράνης ήρθε άμεσα και με σαφές πολιτικό βάρος. Ο πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου και βασικός διαπραγματευτής, Μοχάμεντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ, ξεκαθάρισε ότι, υπό τις παρούσες συνθήκες, η προοπτική μιας μόνιμης συμφωνίας ειρήνης με τις Ηνωμένες Πολιτείες καθίσταται εξαιρετικά δυσχερής. Όπως υποστήριξε, όταν συνεχίζονται παράλληλα στρατιωτικές επιθέσεις στον Λίβανο και όταν η Ουάσινγκτον επιμένει σε όρους που η Τεχεράνη θεωρεί απαράδεκτους, η συνέχιση των συνομιλιών χάνει τη λογική της βάση.
Η εκεχειρία μετέωρη και οι συνομιλίες υπό αμφισβήτηση
Η παρέμβαση του Γκαλιμπάφ αποκάλυψε το πραγματικό βάθος της αστάθειας που εξακολουθεί να κυριαρχεί, παρά την επίσημη ανακοίνωση μιας δίβδομης παύσης των εχθροπραξιών. Οι δύο πλευρές εμφανίζονται να έχουν εντελώς διαφορετική αντίληψη για το περιεχόμενο, την εμβέλεια και τους όρους της διαδικασίας που επρόκειτο να ξεκινήσει το Σάββατο, γεγονός που γεννά σοβαρές αμφιβολίες για το αν η εύθραυστη ανακωχή μπορεί να επιβιώσει έστω και μέχρι τότε.
Η ιρανική πλευρά υποστηρίζει ότι το Ισραήλ παραβίασε ουσιώδεις όρους της κατάπαυσης του πυρός, καθώς κλιμάκωσε τις επιθέσεις του εναντίον της Χεζμπολάχ στον Λίβανο. Ταυτόχρονα, καταλογίζει στις Ηνωμένες Πολιτείες ότι αθέτησαν το πνεύμα της συμφωνίας, επιμένοντας σε πλήρη εγκατάλειψη των πυρηνικών φιλοδοξιών της Τεχεράνης. Σε αυτό το πλαίσιο, ο Γκαλιμπάφ δήλωσε ευθέως ότι μια διμερής εκεχειρία ή διαπραγμάτευση υπό αυτές τις συνθήκες είναι παράλογη.
Από την άλλη πλευρά, τόσο το Ισραήλ όσο και οι ΗΠΑ υιοθετούν τη θέση ότι ο Λίβανος δεν περιλαμβάνεται στην εκεχειρία. Ο Μπενιαμίν Νετανιάχου έχει ήδη ξεκαθαρίσει ότι τα ισραηλινά πλήγματα θα συνεχιστούν, ενώ ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ Τζέι Ντι Βανς υποστήριξε ότι η ιρανική πλευρά είχε λανθασμένη εντύπωση πως η συμφωνία κάλυπτε και το λιβανικό μέτωπο. Η ανοιχτή αυτή διάσταση ακυρώνει στην πράξη κάθε αίσθηση σταθερότητας.
Σύγκρουση και στο πυρηνικό μέτωπο
Το χάσμα ανάμεσα στις δύο πλευρές παραμένει βαθύ και σε σχέση με το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, το οποίο εξακολουθεί να αποτελεί έναν από τους βασικούς πυλώνες της αμερικανικής στρατηγικής πίεσης. Ο Ντόναλντ Τραμπ υποστήριξε ότι η Τεχεράνη είχε αποδεχθεί τη διακοπή του εμπλουτισμού ουρανίου, ενώ από τον Λευκό Οίκο διαρρέεται ότι υπήρξαν ενδείξεις ακόμη και για παράδοση των υπαρχόντων αποθεμάτων.
Ο ίδιος ο Αμερικανός πρόεδρος επέλεξε μάλιστα να παρουσιάσει δημοσίως μια εικόνα πλήρους ελέγχου, υποστηρίζοντας ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες, σε συντονισμό με το Ιράν, θα αναλάμβαναν την απομάκρυνση του θαμμένου πυρηνικού υλικού. Η Τεχεράνη, ωστόσο, διατηρεί τελείως διαφορετική θέση. Ο Γκαλιμπάφ ξεκαθάρισε ότι η συνέχιση του εμπλουτισμού ουρανίου επιτρέπεται με βάση τους όρους της υφιστάμενης συμφωνίας, ακυρώνοντας έτσι το αφήγημα περί ουσιαστικής ιρανικής υποχώρησης.
Παρά το γεγονός ότι και οι δύο πλευρές επιχείρησαν να εμφανιστούν ως νικήτριες μετά από πέντε εβδομάδες πολέμου με χιλιάδες νεκρούς, οι πιο κρίσιμες διαφορές όχι μόνο δεν γεφυρώθηκαν αλλά παραμένουν ανοιχτές και εν δυνάμει εκρηκτικές. Το διακύβευμα δεν αφορά μόνο την επόμενη φάση των διαπραγματεύσεων, αλλά και τη συνολική αρχιτεκτονική ισχύος στη Μέση Ανατολή για τις επόμενες δεκαετίες.
Ο Λίβανος στο επίκεντρο της νέας ανάφλεξης
Η στρατιωτική πραγματικότητα στο πεδίο ήταν εξίσου δραματική. Ο Νετανιάχου δήλωσε ότι το Ισραήλ έχει «το δάχτυλο στη σκανδάλη» και είναι έτοιμο να επανέλθει πλήρως στις μάχες ανά πάσα στιγμή. Η λιβανική πολιτική προστασία ανακοίνωσε ότι από τα ισραηλινά πλήγματα της Τετάρτης σκοτώθηκαν 254 άνθρωποι σε όλη τη χώρα, με τη Βηρυτό να καταγράφει το βαρύτερο πλήγμα, καθώς 91 άτομα έχασαν τη ζωή τους στην πρωτεύουσα.
Μαρτυρίες κατοίκων ανέφεραν ότι ορισμένες επιθέσεις εκδηλώθηκαν χωρίς τις συνήθεις προειδοποιήσεις εκκένωσης προς τους αμάχους, στοιχείο που εντείνει τις διεθνείς αντιδράσεις για τη φύση και την ένταση της ισραηλινής επιχείρησης. Λίγες ώρες αργότερα, η Χεζμπολάχ ανακοίνωσε ότι απάντησε με εκτόξευση ρουκετών προς το βόρειο Ισραήλ, επικαλούμενη παραβιάσεις της κατάπαυσης του πυρός.
Η γαλλική αντίδραση ήταν άμεση. Ο Εμανουέλ Μακρόν καταδίκασε με τον εντονότερο τρόπο τις αδιάκριτες, όπως τις χαρακτήρισε, ισραηλινές επιθέσεις και ξεκαθάρισε ότι ο Λίβανος πρέπει να καλυφθεί πλήρως από την εκεχειρία. Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκαν και οι ηγέτες δεκατριών ευρωπαϊκών χωρών, μαζί με την Ιαπωνία και τον Καναδά, που ζήτησαν τον άμεσο τερματισμό των εχθροπραξιών, προειδοποιώντας για σοβαρό κίνδυνο παγκόσμιας ενεργειακής κρίσης.
Πετρέλαιο, Ορμούζ και μεταβολή των ισορροπιών
Η αγορά αντέδρασε με αντιφατικό τρόπο στη νέα πραγματικότητα. Οι διεθνείς χρηματιστηριακοί δείκτες κινήθηκαν ανοδικά, την ώρα που οι τιμές του πετρελαίου υποχώρησαν αισθητά, αν και εξακολουθούν να παραμένουν πολύ υψηλότερες από τα επίπεδα πριν από την έναρξη των κοινών αμερικανοϊσραηλινών επιθέσεων. Η υποχώρηση του αργού δεν αναιρεί το γεγονός ότι ο πόλεμος έχει ήδη αφήσει μόνιμο αποτύπωμα στις ενεργειακές ισορροπίες.
Το πιο ανησυχητικό στοιχείο για τη διεθνή αγορά είναι ότι η Τεχεράνη απέδειξε στην πράξη πως εξακολουθεί να διαθέτει τη δυνατότητα να παρεμβαίνει καθοριστικά στον ενεργειακό εφοδιασμό του Κόλπου μέσω του ελέγχου των Στενών του Ορμούζ. Η εξέλιξη αυτή καταδεικνύει ότι, παρά τις μακροχρόνιες και δαπανηρές αμερικανικές στρατιωτικές επενδύσεις στην περιοχή, το Ιράν εξακολουθεί να διατηρεί εργαλεία πίεσης με παγκόσμιο αντίκτυπο.
Παράλληλα, υπήρξαν πληροφορίες για ιρανικά πλήγματα σε ενεργειακές εγκαταστάσεις γειτονικών κρατών του Κόλπου, μεταξύ αυτών και σε αγωγό της Σαουδικής Αραβίας που χρησιμοποιείται ως εναλλακτική οδός παράκαμψης των αποκλεισμένων Στενών του Ορμούζ. Το Κουβέιτ, το Μπαχρέιν και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα ανέφεραν επίσης επιθέσεις με πυραύλους και drones, ενώ τα Στενά παρέμειναν ουσιαστικά κλειστά για πλοία χωρίς ειδική άδεια.
Οι ναυτιλιακές εταιρείες δηλώνουν ότι εξακολουθούν να χρειάζονται σαφή εικόνα πριν επαναφέρουν κανονικά τις διελεύσεις, ενώ οι Φρουροί της Επανάστασης ανήρτησαν χάρτη με εναλλακτικές πορείες πλεύσης για την αποφυγή ναρκών. Το μήνυμα είναι σαφές: ακόμη και αν υπάρχει μια τυπική εκεχειρία, ο πλήρης έλεγχος της κανονικότητας στην περιοχή δεν έχει αποκατασταθεί.
Το ιρανικό καθεστώς αντέχει την πίεση
Στο εσωτερικό του Ιράν, η εικόνα που διαμορφώθηκε ήταν σύνθετη. Πλήθη βγήκαν στους δρόμους μέσα στη νύχτα κρατώντας ιρανικές σημαίες και καίγοντας σημαίες των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ, σε μια επίδειξη αντοχής και συμβολικής συσπείρωσης γύρω από την κρατική εξουσία. Την ίδια ώρα, δεν έλειπε και η αβεβαιότητα για το αν η συμφωνία μπορεί πραγματικά να κρατήσει.
Η μαρτυρία ενός νεαρού δημοσίου υπαλλήλου από την Τεχεράνη αποτύπωσε με ακρίβεια αυτό το μείγμα ανακούφισης και δυσπιστίας. Η εκτίμηση ότι το Ισραήλ δεν θα αφήσει εύκολα τη διπλωματία να λειτουργήσει και ότι ο Τραμπ μπορεί ανά πάσα στιγμή να αλλάξει στάση συνοψίζει το κλίμα επιφυλακής που επικρατεί στην ιρανική κοινωνία, ακόμη και μετά την προσωρινή παύση των εχθροπραξιών.
Το σημαντικότερο, πάντως, είναι ότι μέχρι στιγμής το κυρίαρχο κατεστημένο του Ιράν δείχνει να έχει αντέξει. Παρά τους στρατηγικούς στόχους που είχαν διακηρύξει η Ουάσινγκτον και το Τελ Αβίβ, η Τεχεράνη διατηρεί τόσο τα αποθέματα υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου όσο και την επιχειρησιακή δυνατότητα να πλήττει γειτονικές χώρες με πυραύλους και drones. Η θρησκευτικοπολιτική ηγεσία, που πριν από λίγους μήνες είχε βρεθεί αντιμέτωπη με μαζικές κοινωνικές διαμαρτυρίες, δεν εμφάνισε σημάδια εσωτερικής κατάρρευσης ούτε μετά από μια μετωπική σύγκρουση με την αμερικανική υπερδύναμη.
