myDATA: Τα κενά στην ψηφιακή εποπτεία και η φοροδιαφυγή

Η υπόθεση της αλυσίδας Pizza Fan έφερε στο προσκήνιο μια κρίσιμη διάσταση της ψηφιακής φορολογικής εποπτείας: παρά την ύπαρξη του myDATA και του εκτεταμένου πλέγματος ηλεκτρονικών εφαρμογών, οι επιτήδειοι εξακολουθούν να βρίσκουν πρόσφορο έδαφος για φοροδιαφυγή. Το ερώτημα που αναδύεται αφορά συνολικά την αποτελεσματικότητα του συστήματος — πώς είναι δυνατόν να αποκρύπτονται συναλλαγές όταν οι επιχειρήσεις διαβιβάζουν ηλεκτρονικά τα φορολογικά τους στοιχεία; Η απάντηση βρίσκεται στον τρόπο λειτουργίας της πλατφόρμας: το myDATA συγκεντρώνει όσα διαβιβάζονται στην ΑΑΔΕ, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι αποτυπώνει αυτομάτως κάθε πραγματική συναλλαγή. Η απόκλιση ανάμεσα στην καταγεγραμμένη και την πραγματική δραστηριότητα εξηγεί τόσο τη χρησιμότητα του εργαλείου όσο και τα περιθώρια φοροδιαφυγής που παραμένουν.

Η αποτελεσματικότητα του myDATA εξαρτάται άμεσα από την πληρότητα των πληροφοριών που διαβιβάζονται. Όσο υφίσταται απόσταση ανάμεσα στην πραγματική συναλλαγή και τη φορολογική της καταγραφή, θα παραμένει και περιθώριο απόκρυψης δραστηριότητας. Η πλατφόρμα, δηλαδή, λειτουργεί ως μηχανισμός συλλογής δεδομένων και όχι ως εργαλείο ουσιαστικής επαλήθευσης της συναλλαγής.

Πώς λειτουργεί το myDATA και πού εντοπίζονται τα κενά

Στην πλατφόρμα myDATA διαβιβάζονται και καταγράφονται σε πραγματικό χρόνο όλα τα έσοδα και έξοδα επιχειρήσεων και επαγγελματιών, παρέχοντας μια εικόνα της δραστηριότητάς τους τόσο σε επίπεδο επιχείρησης όσο και σε επίπεδο κλάδου. Ωστόσο, αυτό δεν συνεπάγεται ότι τα στοιχεία που διαβιβάζονται είναι πάντα και τα πραγματικά. Η πλατφόρμα δημιουργεί μια συγκεντρωτική ψηφιακή εικόνα των εσόδων και των εξόδων κάθε επιχείρησης, επιτρέποντας στη φορολογική διοίκηση να αναζητεί αποκλίσεις, να συγκρίνει στοιχεία και να κατευθύνει αποτελεσματικότερα τους ελέγχους. Παρ' όλα αυτά, η διαβίβαση αποτελεί στάδιο καταγραφής και δεν ισοδυναμεί με ουσιαστικό έλεγχο της συναλλαγής, ούτε πιστοποιεί από μόνη της ότι το περιεχόμενο ενός παραστατικού ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Εδώ εντοπίζεται μια βασική παρανόηση γύρω από τις δυνατότητες του myDATA.

Το πρώτο κενό αφορά τις συναλλαγές για τις οποίες δεν εκδίδεται καθόλου παραστατικό. Όπως διευκρινίζουν στελέχη της ΑΑΔΕ, το myDATA δεν έχει γενικευμένη πρόσβαση στα εσωτερικά συστήματα παραγγελιοληψίας, κρατήσεων και αποθήκης των επιχειρήσεων. Εάν μια πώληση εξοφληθεί με μετρητά χωρίς να εκδοθεί απόδειξη, δεν υπάρχει αντίστοιχο φορολογικό στοιχείο προς διαβίβαση, ούτε τραπεζική πληρωμή που να επιτρέπει άμεση αντιπαραβολή. Η συναλλαγή μπορεί, επομένως, να παραμένει εκτός της ψηφιακής εικόνας που διαθέτει η φορολογική διοίκηση.

Αυτό ακριβώς το όριο αναδεικνύουν τα δημοσιοποιημένα στοιχεία της έρευνας για την Pizza Fan, όπου εξετάζεται η καταχώριση πληρωμένων παραγγελιών ως «κερασμάτων», χωρίς έκδοση αποδείξεων. Η εταιρεία έχει επικαλεστεί πραγματικές προωθητικές ενέργειες δωρεάν διάθεσης προϊόντων και ενδεχόμενη σύγχυση στον υπολογισμό του τζίρου. Ανεξάρτητα από την τελική έκβαση της υπόθεσης, το ερώτημα για το myDATA παραμένει συγκεκριμένο: πώς εντοπίζεται μια πώληση όταν δεν εισέρχεται ποτέ στο σύστημα ως φορολογικό δεδομένο;

Στην εστίαση, η απάντηση συνδέεται και με το πεδίο εφαρμογής της διαβίβασης των παραγγελιών. Το Δελτίο Παραγγελίας Εστίασης, τύπου 8.6, περιλαμβάνει δεδομένα διαχείρισης ανοικτών τραπεζιών από επιχειρήσεις που χρησιμοποιούν υπηρεσίες παρόχου ηλεκτρονικής έκδοσης στοιχείων. Σύμφωνα με τις διευκρινίσεις της ΑΑΔΕ, επιχειρήσεις που λειτουργούν αποκλειστικά με take away και delivery δεν υπάγονται στην αντίστοιχη υποχρέωση για τις εσωτερικές παραγγελίες τους. Έτσι, το myDATA δεν αποκτά αυτομάτως πλήρη εικόνα των παραγγελιών, ώστε να ελέγχει αν καθεμία αντιστοιχεί σε εκδοθείσα απόδειξη.

Το δεύτερο κενό αφορά την αξιοπιστία των στοιχείων που πράγματι διαβιβάζονται. Ένα τιμολόγιο μπορεί να εμφανίζεται στην πλατφόρμα, αλλά η ηλεκτρονική παρουσία του δεν αποδεικνύει ότι παραδόθηκαν τα αγαθά ή παρασχέθηκαν οι υπηρεσίες που περιγράφει. Το myDATA προσφέρει δεδομένα προς αξιολόγηση, χωρίς να υποκαθιστά τη διερεύνηση της ουσίας. Η εξακρίβωση μιας εικονικής συναλλαγής απαιτεί πρόσθετα στοιχεία για τους συναλλασσομένους, τη δραστηριότητά τους, τις παραδόσεις και τις πληρωμές.

Τραπεζικές κινήσεις και διασταυρώσεις

Αντίστοιχα, η αντιπαραβολή με τραπεζικές κινήσεις χρειάζεται προσεκτική ερμηνεία. Η απουσία άμεσης εξόφλησης δεν αποδεικνύει αυτομάτως εικονικότητα, αφού μια συναλλαγή μπορεί να έχει συμφωνηθεί με πίστωση. Και η ύπαρξη πληρωμής δεν αρκεί από μόνη της για να επιβεβαιώσει όλο το περιεχόμενο ενός παραστατικού. Η αξία των διασταυρώσεων βρίσκεται στον συνδυασμό πληροφοριών και στην ανάδειξη ενδείξεων που χρειάζονται έλεγχο. Για το myDATA, αυτό σημαίνει ότι η πληρότητα της βάσης δεδομένων είναι αναγκαία, αλλά όχι επαρκής προϋπόθεση αποτελεσματικής εποπτείας.

Η χρησιμότητα της πλατφόρμας γίνεται μεγαλύτερη όταν τα δεδομένα της συνδυάζονται με ανεξάρτητες πηγές πληροφόρησης. Η ΑΑΔΕ αξιοποιεί το myDATA μαζί με καταγγελίες, την εφαρμογή Appodixi και άλλες βάσεις δεδομένων. Με αυτόν τον τρόπο, η ηλεκτρονική καταγραφή μπορεί να υποστηρίξει την επιλογή επιχειρήσεων για στοχευμένους ελέγχους. Η πλατφόρμα παρέχει το πληροφοριακό υπόβαθρο, ενώ η επιβεβαίωση της παράβασης απαιτεί τις κατάλληλες ελεγκτικές ενέργειες.

Το ζητούμενο για την περαιτέρω ενίσχυση του myDATA είναι, συνεπώς, να περιοριστούν οι συναλλαγές που μένουν εκτός καταγραφής. Μια κατεύθυνση προς εξέταση είναι η δυνατότητα αντιστοίχισης των εκτελεσμένων παραγγελιών με τα παραστατικά τους, με σαφείς κανόνες και ελέγξιμο ιστορικό ακυρώσεων ή μεταβολών. Μια άλλη είναι η καλύτερη αξιοποίηση αποκλίσεων μεταξύ αγορών, πωλήσεων και λοιπών δεδομένων δραστηριότητας.

Το «οπλοστάσιο» της ΑΑΔΕ κατά της φοροδιαφυγής

Πέραν του εργαλείου myDATA, η φορολογική Αρχή έχει αναπτύξει σειρά «όπλων» που λειτουργούν προληπτικά και αποτρεπτικά ενάντια στη φοροδιαφυγή. Πρόκειται για:

• Τα υποχρεωτικά ηλεκτρονικά τιμολόγια.
• Το ψηφιακό πελατολόγιο, που εφαρμόζεται ήδη από την 1η Ιουλίου 2025 στον κλάδο του αυτοκινήτου και αργότερα θα επεκταθεί.
• Την καθιέρωση του ψηφιακού δελτίου αποστολής.
• Την ολοκλήρωση της διασύνδεσης των ταμειακών συστημάτων των επιχειρήσεων με τα POS.
• Την επέκταση της υποχρέωσης κατοχής συστήματος ηλεκτρονικών πληρωμών POS σε όλους τους κλάδους επιχειρήσεων που πραγματοποιούν λιανικές συναλλαγές πώλησης προϊόντων ή παροχής υπηρεσιών.
• Την υποχρεωτική αποδοχή από όλους πληρωμών μέσω POS και IRIS.
• Τον περιορισμό της χρήσης μετρητών σε μια σειρά συναλλαγών μεταξύ ιδιωτών και μεταξύ επιχειρήσεων.
• Την αυτόματη διαβίβαση των αποδείξεων που εκδίδονται από τις ταμειακές μηχανές στο σύστημα e-send της ΑΑΔΕ, με αυστηρά πρόστιμα για κάθε παράλειψη.
• Την αυτόματη προσυμπλήρωση των δηλώσεων ΦΠΑ με τα δεδομένα της πλατφόρμας myDATA για τα εκδοθέντα και ληφθέντα τιμολόγια.