Νάιτζελ Φάρατζ: Η άνοδος του Reform και η νέα ανατροπή στη βρετανική πολιτική

Ο Νάιτζελ Φάρατζ παρουσίασε το αποτέλεσμα των τοπικών εκλογών της περασμένης Πέμπτης στην Αγγλία ως ιστορική καμπή για τη βρετανική πολιτική σκηνή. Το κόμμα του, το Reform UK, εμφανίζεται πλέον ως εθνικός πολιτικός παίκτης με ισχυρή παρουσία σε ολόκληρη τη χώρα, υπερβαίνοντας τα παραδοσιακά όρια ανάμεσα στην Αριστερά και τη Δεξιά.

Για πρώτη φορά στην πορεία του, το Reform εξασφαλίζει περισσότερους από 1.400 δημοτικούς συμβούλους, αριθμό αντίστοιχο με τις απώλειες που καταγράφουν οι Εργατικοί. Η άνοδος του Φάρατζ έχει έντονο πολιτικό παράδοξο, καθώς ο ίδιος υπήρξε ένας από τους βασικούς αρχιτέκτονες του Brexit και σήμερα εμφανίζεται ως ο μεγάλος ωφελημένος από τις συνέπειες της αποτυχίας του.

Στην προηγούμενη φάση της πολιτικής του διαδρομής, ως επικεφαλής του ευρωσκεπτικιστικού UK Independence Party, ο Φάρατζ πρωταγωνίστησε στην πίεση για τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος σχετικά με τη συμμετοχή της Βρετανίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η εκλογική του απειλή προς τους Συντηρητικούς υπήρξε τόσο ισχυρή, ώστε ο τότε πρωθυπουργός Ντέιβιντ Κάμερον οδηγήθηκε στην απόφαση που άλλαξε την πορεία της χώρας.

Μετά το δημοψήφισμα, ο Φάρατζ ίδρυσε το Κόμμα του Brexit, επιδιώκοντας τη σκληρότερη δυνατή αποκοπή από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η σημερινή επιστροφή του στο κέντρο της πολιτικής σκηνής, ως ιδρυτή και ηγέτη του Reform, τροφοδοτείται ακριβώς από τις αναταράξεις που προκάλεσε εκείνη η επιλογή.

Η ειρωνεία του Brexit και η επιστροφή Φάρατζ

Καθώς ο Μπόρις Τζόνσον επιχειρούσε να διαχειριστεί τις επιπτώσεις της εξόδου της Βρετανίας από την τελωνειακή ένωση και την ενιαία αγορά της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ήρθε αντιμέτωπος με ένα απροσδόκητο και βαθύ πρόβλημα.

Ο τερματισμός της ελεύθερης μετακίνησης προσώπων ανάμεσα στη Βρετανία και την ΕΕ, βασικό αίτημα των υποστηρικτών του Brexit, οδήγησε σε μαζική αποχώρηση Ευρωπαίων εργαζομένων από τη βρετανική αγορά εργασίας. Ολόκληροι κλάδοι βρέθηκαν αντιμέτωποι με σοβαρές ελλείψεις προσωπικού, εντείνοντας την αίσθηση ότι οι υποσχέσεις του Brexit δεν ανταποκρίθηκαν στις πραγματικές ανάγκες της χώρας.

Στο δημόσιο πεδίο, ο Φάρατζ συνέχισε να οικοδομεί την πολιτική του ταυτότητα γύρω από το μεταναστευτικό. Οι Βρετανοί θυμούνται τη σκληρή του αντιπαράθεση με τον πρωθυπουργό της Αλβανίας, Έντι Ράμα, με αφορμή τους Αλβανούς μετανάστες στη Βρετανία και τις αναφορές του σε εγκληματικότητα.

Ο Φάρατζ είχε καλέσει τον Ράμα να «πάρει πίσω όλους τους εγκληματίες», υποστηρίζοντας ότι από τους Αλβανούς που ζουν στη Βρετανία ένας στους 50, ή ακόμη περισσότεροι, βρίσκεται στη φυλακή.

Ο Αλβανός πρωθυπουργός απάντησε με ιδιαίτερα αιχμηρό τρόπο, χαρακτηρίζοντας τα στοιχεία που επικαλέστηκε ο Φάρατζ «παλαβά» και «ψευδή». Όπως είπε, ο ισχυρισμός περί ενός στους 50 Αλβανούς στις φυλακές του Ηνωμένου Βασιλείου αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της μετα-Brexit προπαγάνδας, όπου κάτι παρουσιάζεται ως αληθινό επειδή ακούγεται τρομακτικό.

Ο Ράμα προχώρησε ακόμη περισσότερο, δηλώνοντας ότι, αν ο ισχυρισμός του Φάρατζ αποδειχθεί ακριβής, θα δεσμευθεί προσωπικά να πάρει πίσω όλους τους κρατούμενους. Ταυτόχρονα τον κάλεσε να επισκεφθεί την Αλβανία, ώστε να ενημερωθεί για τα πραγματικά στοιχεία.

Ένας πολιτικός επιζών με βλέμμα στην Ντάουνινγκ Στριτ

Η πολιτική διαδρομή του Νάιτζελ Φάρατζ έχει σημαδευτεί από παραιτήσεις, επιστροφές και συνεχείς επανεμφανίσεις. Σχεδόν δύο δεκαετίες έχουν περάσει από τότε που εξελέγη για πρώτη φορά ηγέτης του UKIP. Από τότε, έχει επιβιώσει πολιτικά επτά πρωθυπουργών, από τον Τόνι Μπλερ έως τον Ρίσι Σούνακ. Πιθανότατα θα επιβιώσει και ενός ακόμη, του Κιρ Στάρμερ.

Σε ηλικία 61 ετών, ο Φάρατζ βρίσκεται πλέον σε θέση που πριν από λίγα χρόνια θα έμοιαζε πολιτικά αδιανόητη. Διαθέτει πιθανότητες να διεκδικήσει ο ίδιος την είσοδο στη Ντάουνινγκ Στριτ. Το 2015 δήλωνε ότι δεν είχε καμία επιθυμία να αποκτήσει υπουργικό αξίωμα. Πριν από το δημοψήφισμα για την ΕΕ, ακόμη και πολλοί υποστηρικτές του Brexit τον θεωρούσαν υπερβολικά τοξικό για να ηγηθεί της επίσημης εκστρατείας υπέρ της αποχώρησης.

Παρά ταύτα, το 2024 εξελέγη για πρώτη φορά στο κοινοβούλιο. Το παλαιότερο βίντεό του στο YouTube, από την εποχή που ήταν περίπου 30 ετών και έκανε τα πρώτα του βήματα στο UKIP, δείχνει έναν πολιτικό σχεδόν ίδιο με τον σημερινό: κοστούμι, χωρίστρα στα αριστερά, θεατρική εκφορά λόγου και ικανότητα να κάνει ακόμη και την πιο απλή φράση να ακούγεται πολιτικά φορτισμένη.

Αυτή η ρητορική ικανότητα τον ξεχωρίζει από τον σημερινό πρωθυπουργό Κιρ Στάρμερ, ο οποίος κινείται σε εντελώς διαφορετικό επικοινωνιακό ύφος.

Από το «Πιστέψτε στη Βρετανία» στο «Η Βρετανία είναι διαλυμένη»

Κοιτάζοντας την παλαιότερη πολιτική παρουσία του Φάρατζ, εκείνο που ξεχωρίζει είναι ο θετικός τόνος με τον οποίο παρουσίαζε το Brexit. Η αποχώρηση από την Ευρωπαϊκή Ένωση περιγραφόταν ως πράξη εθνικής αυτοπεποίθησης και δύναμης.

Στο συνέδριο του UKIP το 2015 έλεγε ότι η Βρετανία είναι αρκετά ισχυρή για να σταθεί στα δικά της πόδια και να εμπορεύεται με ολόκληρο τον κόσμο. Το σύνθημά του τότε ήταν «Πιστέψτε στη Βρετανία».

Σήμερα, το πολιτικό του μήνυμα έχει μετατοπιστεί σε πιο σκοτεινή κατεύθυνση. Το κεντρικό σύνθημα του Reform είναι ότι η Βρετανία είναι διαλυμένη και χρειάζεται μεταρρύθμιση. Ο ίδιος επικαλείται το ποσοστό του 74% των πολιτών που συμφωνεί με αυτή την εκτίμηση, παρουσιάζοντας το κόμμα του ως απάντηση σε μια βαθιά κρίση εμπιστοσύνης προς το πολιτικό σύστημα.

Με τις επόμενες βουλευτικές εκλογές να είναι προγραμματισμένες για το 2029 και τον Κιρ Στάρμερ να δέχεται αυξανόμενη πίεση, ο Φάρατζ εμφανίζεται ξανά ως παράγοντας που μπορεί να ανατρέψει τους υπολογισμούς της βρετανικής πολιτικής. Το Reform δεν καταγράφεται πλέον ως περιφερειακή διαμαρτυρία. Προβάλλει ως δύναμη με εθνική εμβέλεια και φιλοδοξία εξουσίας.