Ναυάγιο στις διαπραγματεύσεις για τα Γλυπτά του Παρθενώνα

Οι διαπραγματεύσεις μεταξύ της Ελλάδας και του Βρετανικού Μουσείου για το μέλλον των Γλυπτών του Παρθενώνα έχουν περιέλθει σε πλήρες αδιέξοδο, σύμφωνα με αποκλειστικό δημοσίευμα της βρετανικής εφημερίδας Telegraph. Το δημοσίευμα αποκαλύπτει ότι οι συνομιλίες, οι οποίες είχαν επαναληφθεί το 2021 με στόχο τον επαναπατρισμό των αρχαιοτήτων που μεταφέρθηκαν στη Βρετανία στις αρχές του 19ου αιώνα, έχουν ουσιαστικά τερματιστεί, προκαλώντας έντονη απογοήτευση στην ελληνική πλευρά για την έλλειψη προόδου.

Σύμφωνα με τις πληροφορίες που επικαλείται το βρετανικό μέσο, αυτή τη στιγμή δεν διεξάγεται καμία επίσημη συζήτηση μεταξύ των δύο πλευρών, ενώ δεν διαφαίνεται στον ορίζοντα προοπτική επανέναρξής τους. Το κύριο σημείο τριβής που οδήγησε στη διακοπή των επαφών εντοπίζεται στη διαφωνία σχετικά με το αν ένα μακροπρόθεσμο δάνειο θα μπορούσε να γίνει αποδεκτό από την ελληνική κυβέρνηση. Το Βρετανικό Μουσείο επιμένει ότι η νομοθεσία του Ηνωμένου Βασιλείου του απαγορεύει να παραχωρήσει την κυριότητα των αντικειμένων, περιορίζοντας τη δυνατότητά του μόνο σε δανεισμό.

Αντιθέτως, η Ελλάδα διεκδικεί την οριστική και αμετάκλητη επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα, προωθώντας την επανένωσή τους στον τόπο προέλευσής τους. Η αποτυχία των διαπραγματεύσεων καταγράφεται παρά το γεγονός ότι ο Τζορτζ Όσμπορν, πρώην υπουργός Οικονομικών της Βρετανίας και νυν πρόεδρος του Βρετανικού Μουσείου, είχε επιμείνει επανειλημμένα ότι υπήρχε περιθώριο για μια συμφωνία που θα μπορούσε να επιτευχθεί προς όφελος και των δύο πλευρών.

Οποιαδήποτε συμφωνία δανεισμού θα απαιτούσε από την Αθήνα να αναγνωρίσει σιωπηρά ή ρητά ότι το Βρετανικό Μουσείο είναι ο νόμιμος ιδιοκτήτης των γλυπτών, μια παραδοχή που η ελληνική πλευρά απορρίπτει κατηγορηματικά. Η Αθήνα υπογραμμίζει διαρκώς ότι τα γλυπτά αφαιρέθηκαν παράνομα από τον λόρδο Έλγιν κατά την περίοδο της τουρκοκρατίας. Συγκεκριμένα, ο Έλγιν αφαίρεσε τα γλυπτά των αετωμάτων του Παρθενώνα, μαζί με μαρμάρινες πλάκες και τμήματα του ζωφόρου που κοσμούσαν τον ναό της Αθηνάς, και στη συνέχεια τα πούλησε στη βρετανική κυβέρνηση το 1816.

Το αδιέξοδο και οι «κόκκινες γραμμές»

Η μεγάλη ελπίδα για την εξεύρεση μιας λύσης βασιζόταν στην υπέρβαση των νομικών «κόκκινων γραμμών» κάθε πλευράς μέσω μιας λεγόμενης «υβριδικής συμφωνίας». Αυτή η προσέγγιση θα ήταν ένας συμβιβασμός που δεν θα αποτελούσε ούτε μόνιμη επιστροφή ούτε απλό δάνειο, αλλά μια ενδιάμεση κατάσταση. Μάλιστα, το 2024 είχαν υπάρξει αναφορές ότι μια τέτοια συμφωνία ήταν πολύ κοντά στην ολοκλήρωση. Ωστόσο, όπως φαίνεται εκ των υστέρων, οι προσπάθειες για την εξεύρεση λύσης δεν απέδωσαν καρπούς, και οι τακτικές επαφές μεταξύ της Αθήνας και του Βρετανικού Μουσείου έχουν πλέον διακοπεί.

Μια πηγή δήλωσε στη βρετανική εφημερίδα ότι δεν διεξάγονταν συνομιλίες και ότι η Αθήνα είχε αφήσει να εννοηθεί ότι η επανέναρξη των συζητήσεων ήταν απίθανη, αν και οι δίαυλοι επικοινωνίας παρέμεναν ανοιχτοί και η κατάσταση θα μπορούσε να αλλάξει στο μέλλον υπό διαφορετικές συνθήκες.

Η Αθήνα απορρίπτει συμφωνία «τύπου Μπαγιέ»

Η είδηση για την κατάρρευση των συζητήσεων έρχεται σε μια χρονική συγκυρία που σηματοδοτείται από τα εγκαίνια της έκθεσης για την Ταπισερί της Μπαγιέ στο Βρετανικό Μουσείο. Πρόκειται για το αποτέλεσμα μιας συμφωνίας δανεισμού που υπέγραψε ο Εμανουέλ Μακρόν, ο Γάλλος πρόεδρος, γεγονός που είχε ερμηνευτεί από πολλούς ως προπομπός θετικών εξελίξεων και για το ελληνικό ζήτημα.

Ο Νίκολας Κάλιναν, διευθυντής του Βρετανικού Μουσείου, είχε υπογραμμίσει ότι η συμφωνία της Μπαγιέ θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για μια αντίστοιχη συμφωνία σχετικά με τα Γλυπτά του Παρθενώνα. Ο Κάλιναν είχε δηλώσει ότι η συμφωνία με τη Γαλλία προσέφερε μια «αμυδρή πιθανότητα προόδου» στις σχέσεις με την Ελλάδα, εντάσσοντάς την στη στρατηγική του για την εξομάλυνση των διαφορών σχετικά με τα αρχαιολογικά ευρήματα μέσω μακροχρόνιων δανεισμών.

Ωστόσο, στην Αθήνα αυτή η προσέγγιση δεν έτυχε θετικής αποδοχής. Πηγές από το ελληνικό υπουργείο Πολιτισμού επεσήμαναν ότι δεν υπήρξε ποτέ καμία διαμάχη σχετικά με την ιδιοκτησία της Ταπισερί της Μπαγιέ, ούτε αυτή είχε διαμελιστεί και μεταφερθεί σε άλλη χώρα, σε αντίθεση με τα Γλυπτά του Παρθενώνα. Επομένως, η σύγκριση των δύο περιπτώσεων κρίνεται ως ατυχής και μη αντιπροσωπευτική της ελληνικής διεκδίκησης.

Στο ίδιο μήκος κύματος, σε σημερινό του άρθρο στον Guardian με τίτλο «Η Βρετανία δεν θα διαμέλιζε την Ταπισερί της Μπαγιέ. Ας αξιοποιήσουμε αυτή τη στιγμή και ας επανενώσουμε τα Γλυπτά του Παρθενώνα στην Ελλάδα», ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης τονίζει τη σταθερή θέση της χώρας:

«Η Ελλάδα δεν μπορεί να αποδεχτεί καμία ρύθμιση που θα την υποχρέωνε να αναγνωρίσει κυριότητα του Βρετανικού Μουσείου επί των Γλυπτών, ούτε ένα σχέδιο που θα σήμαινε ότι “δανειζόμαστε” τμήματα του δικού μας μνημείου. Και το βρετανικό κοινό τάσσεται όλο και περισσότερο στο πλευρό της Ελλάδας».

Ο πρωθυπουργός προσθέτει ότι «σε μια εποχή που οι δημοκρατικές αρχές δοκιμάζονται σε ολόκληρο τον κόσμο, η αποκατάσταση της ενότητας ενός μνημείου τόσο στενά συνδεδεμένου με τη γέννηση της ίδιας της δημοκρατίας θα έστελνε ένα ισχυρό μήνυμα». Καταλήγει δε λέγοντας: «Η Ελλάδα παραμένει έτοιμη. Αυτό που χρειάζεται τώρα είναι η πολιτική βούληση και το σθένος για το αποφασιστικό βήμα: την επανένωση των Γλυπτών και τη μετατροπή μιας διαφωνίας με μακρά διαδρομή σε μια μοναδική πράξη πολιτιστικής φιλίας».