Η πρόσφατη έκδοση αλλεπάλληλων τουρκικών NAVTEX για το Αιγαίο δεν αποτελεί, σύμφωνα με Τούρκους αναλυτές, μια ουδέτερη τεχνική διαδικασία, αλλά μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής αμφισβήτησης του ισχύοντος καθεστώτος. Σε ανάλυσή του στο Anadolu Agency, ο καθηγητής Αλτούγκ Γκιουνάλ, μέλος ΔΕΠ στο Τμήμα Διεθνών Σχέσεων του Πανεπιστήμιο Ege, επιχειρεί να εξηγήσει γιατί οι τουρκικές προειδοποιήσεις NAVTEX συνιστούν πολιτικό εργαλείο και όχι απλώς μέσο ναυσιπλοΐας.
Ο Γκιουνάλ υποστηρίζει ότι οι NAVTEX λειτουργούν ως «καταγραφή θέσης» στο διεθνές σύστημα, διαιωνίζοντας τη νομική αντίρρηση της Τουρκίας απέναντι σε αυτό που θεωρεί «άδικο» καθεστώς στο Αιγαίο. Κατά την ανάλυσή του, η έως τώρα στάση της ελληνικής κυβέρνησης –την οποία χαρακτηρίζει σιωπηλή ή υποβαθμισμένη– δημιουργεί κόστος για την ελληνική πλευρά, καθώς επιτρέπει στην Τουρκία να εδραιώνει σταδιακά τις θέσεις της στη διεθνή δημόσια σφαίρα.
Από τεχνική ειδοποίηση σε πολιτικό εργαλείο
Θεωρητικά, η NAVTEX αποτελεί μια προειδοποίηση στο πλαίσιο του Παγκόσμιου Συστήματος Θαλάσσιου Κινδύνου και Ασφάλειας (GMDSS), με σκοπό την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας. Δεν δημιουργεί υφαλοκρηπίδα, ΑΟΖ ή σύνορα, ούτε συνιστά πράξη οριοθέτησης σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο. Ωστόσο, όπως σημειώνει ο Γκιουνάλ, σε αμφισβητούμενες περιοχές όπως το Αιγαίο, η NAVTEX αποκτά δεύτερο, πολιτικό επίπεδο.
Οι τουρκικές NAVTEX του διαστήματος Σεπτεμβρίου 2025 – Ιανουαρίου 2026, και ειδικά εκείνες που χαρακτηρίστηκαν από το τουρκικό Υπουργείο Εθνικής Άμυνας ως «αόριστης διάρκειας», επιδιώκουν –κατά τον καθηγητή– να καταστήσουν διεθνώς ορατή την τουρκική αξίωση διαχείρισης περιοχών. Η αναφορά σε συγκεκριμένα ελληνικά νησιά και η σύνδεση του καθεστώτος τους με τις Συνθήκες της Λωζάνης και του Παρισιού εντάσσεται στη λεγόμενη «διπλωματία των επιστολών» που ακολουθεί η Άγκυρα στον ΟΗΕ από το 2021.
Κατ’ αυτή τη λογική, τα μηνύματα NAVTEX δεν είναι απλώς αντίδραση σε ελληνικές κινήσεις, αλλά μέρος μιας μακροπρόθεσμης στρατηγικής αλλαγής του status quo, με στόχο τη δημιουργία μιας de facto κατάστασης και τη μεταφορά της πίεσης στην ελληνική πλευρά: είτε να απαντά διαρκώς είτε να επωμίζεται το κόστος της σιωπής.
Ο 25ος Μεσημβρινός και το φάντασμα των Ιμίων
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνει ο Γκιουνάλ στον κίνδυνο κλιμάκωσης. Προειδοποιεί ότι ενδεχόμενη ελληνική ερευνητική δραστηριότητα ανατολικά του 25ου Μεσημβρινού θα μπορούσε να οδηγήσει σε αντιπαράθεση με τουρκικά πολεμικά πλοία και σε κρίση αντίστοιχη με εκείνη των Ιμίων. Κατά την άποψή του, η Τουρκία χρησιμοποιεί τις NAVTEX για να «χαρτογραφήσει» κόκκινες γραμμές και να καταστήσει σαφές το πεδίο αντίδρασής της.
Η ανάλυση εντάσσει τις κινήσεις αυτές στο ευρύτερο δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας», συνδέοντας το Αιγαίο με την Ανατολική Μεσόγειο, όπου η Τουρκία έχει ήδη εφαρμόσει τη στρατηγική της «ορατότητας στο χάρτη και στο πεδίο». Παρότι στο Αιγαίο τα ζητήματα είναι πιο σύνθετα και λιγότερο ενεργειακά, ο Γκιουνάλ εκτιμά ότι στο μέλλον θα αποκτήσουν βαρύτητα θέματα όπως τα υποθαλάσσια καλώδια, τα υπεράκτια αιολικά και η ασφάλεια κρίσιμων υποδομών.
Σε αυτό το πλαίσιο, η επικείμενη επίσκεψη του Κυριάκος Μητσοτάκης στην Άγκυρα ενδέχεται να λειτουργήσει ως πεδίο πίεσης και όχι ως σημείο εκτόνωσης. Παρότι ο Τούρκος καθηγητής θεωρεί ότι οι NAVTEX δεν είναι πρωτοφανείς ως περιεχόμενο, αναγνωρίζει ότι ο χρονισμός τους δεν είναι τυχαίος. Για την Ελλάδα, το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν οι NAVTEX παράγουν δίκαιο, αλλά αν η τουρκική στρατηγική «ορατότητας» μετατρέπεται σταδιακά σε κανονικότητα – με ό,τι αυτό συνεπάγεται για την ασφάλεια και τη σταθερότητα στο Αιγαίο.
