Μια πολιτικά ιδιαίτερα ευαίσθητη παρέμβαση για τη στεγαστική κρίση στην Ελλάδα φέρνει στο προσκήνιο το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, το οποίο εισηγείται την επιβολή πρόσθετης φορολογικής επιβάρυνσης στα κενά ακίνητα, με στόχο να αυξηθεί η προσφορά κατοικιών και να αποκλιμακωθούν οι πιέσεις στα ενοίκια.
Η λογική της πρότασης στηρίζεται στο γεγονός ότι σημαντικό μέρος του διαθέσιμου στεγαστικού αποθέματος παραμένει ανενεργό, την ώρα που η αγορά κατοικίας συνεχίζει να πιέζεται έντονα. Το ΔΝΤ καταγράφει ότι οι τιμές των κατοικιών στην Ελλάδα αυξήθηκαν κατά 7,8% το 2025, αποδίδοντας την άνοδο στην ισχυρότερη εγχώρια ζήτηση, στο υποαξιοποιημένο απόθεμα κατοικιών και στη χαμηλή νέα οικοδομική δραστηριότητα.
Η στόχευση του μέτρου
Σύμφωνα με την ανάλυση του Ταμείου, η προτεραιότητα δεν είναι τόσο η άμεση επέκταση της οικοδομής όσο η ενεργοποίηση των ακινήτων που ήδη υπάρχουν αλλά μένουν εκτός αγοράς. Γι’ αυτό προτείνεται η εισαγωγή surtax σε κενές κατοικίες, ιδίως σε περιοχές υψηλής στεγαστικής πίεσης, ώστε να δοθεί κίνητρο στους ιδιοκτήτες να τις διαθέσουν για μακροχρόνια μίσθωση ή αξιοποίηση.
Στο ίδιο πλαίσιο, το ΔΝΤ δεν περιορίζεται στη φορολογία, αλλά συνδυάζει την πρόταση με κίνητρα για ανακαινίσεις και με παρεμβάσεις που θα μειώνουν το ρίσκο για τους ιδιοκτήτες. Ειδικότερα, εισηγείται ενίσχυση των στοχευμένων προγραμμάτων ανακαίνισης, μεγαλύτερη συμβατική ευελιξία στις μακροχρόνιες μισθώσεις, ταχύτερη επίλυση διαφορών και μηχανισμούς εγγύησης ενοικίου, ώστε να γίνει πιο ελκυστική η επιστροφή κατοικιών στην αγορά.
Το μεγάλο εμπόδιο για την εφαρμογή
Η εφαρμογή μιας τέτοιας πολιτικής προϋποθέτει αξιόπιστη εικόνα για το ποια ακίνητα είναι πράγματι κενά, για πόσο διάστημα παραμένουν εκτός χρήσης και σε ποιες περιοχές εντοπίζεται η μεγαλύτερη απόκλιση μεταξύ προσφοράς και ζήτησης. Αυτό ακριβώς αποτελεί και το βασικό πρακτικό εμπόδιο, καθώς χωρίς πλήρη και καθαρή καταγραφή της πραγματικής κατάστασης της αγοράς, ένα τέτοιο μέτρο κινδυνεύει να μείνει ατελές ή να εφαρμοστεί με μεγάλες στρεβλώσεις. Η ίδια η δημόσια συζήτηση στην Ελλάδα γύρω από την πρόταση του ΔΝΤ εστιάζει ήδη σε αυτή τη δυσκολία.
Το βασικό μήνυμα του Ταμείου είναι ότι η στεγαστική κρίση δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί μόνο με επιδοτήσεις ζήτησης. Χρειάζεται ενεργοποίηση του υπάρχοντος αποθέματος, ειδικά στις περιοχές όπου η πίεση είναι μεγαλύτερη. Αυτό δίνει στην πρόταση για φόρο στα κλειστά ακίνητα ιδιαίτερο πολιτικό βάρος, καθώς αγγίζει άμεσα μια μεγάλη κατηγορία ιδιοκτητών και ανοίγει μια δύσκολη συζήτηση για το πώς θα εξισορροπηθούν η ιδιοκτησία, η κοινωνική πίεση και η λειτουργία της αγοράς κατοικίας.
