Νέο πλαίσιο προστασίας καταναλωτών σε δάνεια και υπηρεσίες

Σε μια ευρεία νομοθετική πρωτοβουλία που στοχεύει στην ενίσχυση της προστασίας των καταναλωτών προχωρά το υπουργείο Ανάπτυξης, θέτοντας σε δημόσια ηλεκτρονική διαβούλευση ένα σχέδιο νόμου που ενσωματώνει τέσσερις ευρωπαϊκές οδηγίες. Το νέο πλαίσιο, το οποίο θα παραμείνει ανοιχτό προς διαβούλευση έως τις 29 Ιουνίου 2026, φιλοδοξεί να δημιουργήσει ένα περιβάλλον περισσότερο δίκαιο, ασφαλές και διάφανο για τους πολίτες, καλύπτοντας κρίσιμους τομείς όπως οι συμβάσεις πιστώσεων, οι χρηματοοικονομικές υπηρεσίες και οι ηλεκτρονικές συναλλαγές. Αξίζει να σημειωθεί ότι η ελληνική κυβέρνηση προχωρά σε πρόσθετες ρυθμίσεις πέραν των ελάχιστων απαιτήσεων των κοινοτικών οδηγιών, επιδεικνύοντας μια πιο φιλόδοξη στάση για την προστασία του καταναλωτή.

Βασικές ρυθμίσεις για δανειολήπτες και καταναλωτές

Μία από τις κεντρικές καινοτομίες του νομοσχεδίου αφορά την καταναλωτική πίστη. Οι ρυθμίσεις καλύπτουν δανειακές συμβάσεις χωρίς εμπράγματες εξασφαλίσεις, όπως υποθήκες, και αφορούν κυρίως καταναλωτικά δάνεια, επισκευαστικά δάνεια και πιστωτικές κάρτες, για ποσά έως 100.000 ευρώ. Αυτό σημαίνει ότι η νομοθεσία θα επηρεάσει άμεσα το μεγαλύτερο μέρος της καθημερινής χρηματοδότησης των ελληνικών νοικοκυριών από τις τράπεζες. Παράλληλα, δίνεται τέλος στα λεγόμενα "ψιλά γράμματα", καθώς οι όροι των συμβάσεων θα πρέπει πλέον να είναι απολύτως ξεκάθαροι και προσβάσιμοι, εξαλείφοντας κρυφές επιβαρύνσεις και δυσνόητες διατυπώσεις που συχνά οδηγούσαν σε οικονομικές παγίδες.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη διαφάνεια των τραπεζικών συμβάσεων. Οι τράπεζες υποχρεούνται να παρουσιάζουν με σαφήνεια όλες τις χρεώσεις, τα επιτόκια, τις προμήθειες και τους κινδύνους που συνεπάγεται ένας δανεισμός. Επιπλέον, το δικαίωμα υπαναχώρησης εντός 14 ημερών από την υπογραφή της σύμβασης καθίσταται πιο σαφές, επιτρέποντας σε κάθε δανειολήπτη να ακυρώσει το δάνειο χωρίς κυρώσεις ή υποχρέωση αιτιολόγησης, ενισχύοντας τη διαπραγματευτική του θέση και εναρμονίζοντας την ελληνική νομοθεσία με τα ευρωπαϊκά πρότυπα.

Ανθρώπινη επαφή και πλαφόν στο κόστος δανεισμού

Σε μια εποχή ψηφιοποίησης, το νομοσχέδιο προβλέπει την ενίσχυση της ανθρώπινης εξυπηρέτησης. Ο πολίτης θα έχει το δικαίωμα να ζητήσει επικοινωνία με φυσικό πρόσωπο, χωρίς να είναι υποχρεωμένος να εξυπηρετείται αποκλειστικά από αυτοματοποιημένα συστήματα ή chatbots, μια διάταξη που ανακουφίζει ιδιαίτερα ηλικιωμένους και ευάλωτες κοινωνικές ομάδες. Η πιο σημαντική ίσως ρύθμιση είναι η θέσπιση πλαφόν στο συνολικό κόστος δανεισμού. Το ανώτατο όριο του Συνολικού Ετήσιου Πραγματικού Επιτοκίου (Σ.Ε.Π.Ε.) δεν θα μπορεί να υπερβαίνει το 30% έως 50% του μέσου Σ.Ε.Π.Ε. που δημοσιεύει η Τράπεζα της Ελλάδος, με το ακριβές ποσοστό να καθορίζεται από τους συναρμόδιους υπουργούς. Παράλληλα, τίθενται όρια στην αύξηση του αρχικού κεφαλαίου, με το τελικό ποσό αποπληρωμής να μην ξεπερνά το 60% για δάνεια έως 4 έτη, το 70% για δάνεια 4-8 ετών και το 75% για δάνεια άνω των 8 ετών, αποκλείοντας τις πιστωτικές κάρτες.

Το πλαφόν αυτό στοχεύει στην αντιμετώπιση της υπερχρέωσης των νοικοκυριών, βάζοντας φρένο σε περιπτώσεις όπου τόκοι και προμήθειες οδηγούσαν σε δυσανάλογη αύξηση του τελικού χρέους. Χιλιάδες δανειολήπτες στο παρελθόν βρέθηκαν να πληρώνουν πολύ περισσότερα από όσα είχαν υπολογίσει, και η νέα ρύθμιση επιχειρεί να εισαγάγει προβλεψιμότητα και έλεγχο. Επιπλέον, θεσπίζεται το "δικαίωμα στη λήθη" για επιζώντες από καρκίνο, απαγορεύοντας στους πιστωτικούς φορείς να χρησιμοποιούν δεδομένα ογκολογικής ασθένειας για ασφαλιστικές συμβάσεις, εφόσον έχουν παρέλθει πέντε έτη από την ολοκλήρωση της θεραπείας. Η πλήρης εφαρμογή της οδηγίας για την καταναλωτική πίστη θα ισχύσει από τις 20 Νοεμβρίου 2026.

Πράσινη μετάβαση και δικαίωμα στην επισκευή

Το νομοσχέδιο περιλαμβάνει επίσης διατάξεις για την αντιμετώπιση του φαινομένου του greenwashing, μέσω της αυστηροποίησης του πλαισίου για δήθεν "οικολογικά προϊόντα". Η οδηγία 2024/85 εισάγει σαφείς ορισμούς για "περιβαλλοντικούς ισχυρισμούς", "σήματα βιωσιμότητας" και "ανθεκτικότητα", με στόχο την προστασία των καταναλωτών από παραπλανητικές πρακτικές. Απαγορεύονται οι ψευδείς περιβαλλοντικές δηλώσεις και δίνεται έμφαση στην ενημέρωση για τεχνικά χαρακτηριστικά όπως η ανθεκτικότητα και η επισκευασιμότητα, με μακροπρόθεσμο στόχο τη στήριξη της κυκλικής οικονομίας. Η εφαρμογή αυτής της οδηγίας ξεκινά στις 27 Σεπτεμβρίου 2026.

Τέλος, ενισχύεται το "δικαίωμα στην επισκευή" μέσω της οδηγίας 2024/1799, ενθαρρύνοντας τους καταναλωτές να επισκευάζουν προϊόντα αντί να τα αντικαθιστούν πρόωρα. Ο πωλητής υποχρεούται να ενημερώνει για το δικαίωμα επιλογής μεταξύ επισκευής και αντικατάστασης, καθώς και για την παράταση της παραγραφής. Οι κατηγορίες προϊόντων που καλύπτονται περιλαμβάνουν οικιακές συσκευές (πλυντήρια, ψυγεία, σκούπες), ηλεκτρονικές συσκευές (τηλεοράσεις, κινητά, tablets) και εξοπλισμό δεδομένων. Το νομοσχέδιο δεν έχει αναδρομική ισχύ, δεν αφορά δηλαδή συμβάσεις που έχουν ήδη συναφθεί, ενώ παράλληλα ρυθμίζει θέματα για Επιχειρηματικά Πάρκα και τη ναυτιλία.