Με στόχο τη δημιουργία ενός ασφαλούς και παιδαγωγικά υπεύθυνου ψηφιακού περιβάλλοντος, τα υπουργεία Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού, καθώς και Ψηφιακής Διακυβέρνησης, προχώρησαν στη θεσμοθέτηση ενός ολοκληρωμένου κανονιστικού πλαισίου για τη χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ) στα σχολεία της Ελλάδας. Η σχετική απόφαση δημοσιεύθηκε ήδη στο Φύλλο της Εφημερίδας της Κυβερνήσεως (ΦΕΚ), εισάγοντας σαφείς κανόνες και δικλείδες ασφαλείας για την προστασία μαθητών και εκπαιδευτικών.
Το νέο πλαίσιο αποσκοπεί στην αντιμετώπιση φαινομένων παραπληροφόρησης, αλγοριθμικών στρεβλώσεων και καταχρηστικής αξιοποίησης της τεχνολογίας, ενώ παράλληλα δίνει έμφαση στην προστασία των προσωπικών δεδομένων. Όπως επισημαίνεται από τα συναρμόδια υπουργεία, η πρωτοβουλία αυτή θέτει τις βάσεις για μια διαφανή και υπεύθυνη ενσωμάτωση της ΤΝ στην εκπαιδευτική διαδικασία, όπου η τεχνολογία θα λειτουργεί ως εργαλείο υποστήριξης της μάθησης και όχι ως υποκατάστατο της προσωπικής προσπάθειας και της κριτικής σκέψης.
Βασικές αρχές και προϋποθέσεις χρήσης
Η χρήση εργαλείων ΤΝ ορίζεται ως προαιρετική για μαθητές και εκπαιδευτικούς, χωρίς να συνδέεται με την αξιολόγησή τους. Κάθε χρήση τελεί υπό την αυστηρή εποπτεία εκπαιδευτικού, ενώ η εφαρμογή της γίνεται σε εθελοντική βάση. Ειδικότερα, τα συστήματα ΤΝ μπορούν να αξιοποιηθούν αποκλειστικά για την υποστήριξη της μαθησιακής διαδικασίας, αποκλειομένης οποιασδήποτε χρήσης που υποκαθιστά την προσωπική εργασία των μαθητών.
Στο πλαίσιο αυτό, θεσπίζονται ρητές απαγορεύσεις για πρακτικές όπως η δημιουργία και διάδοση deepfake περιεχομένου χωρίς συναίνεση, η παραγωγή ψευδών βιβλιογραφικών αναφορών, η μη εξουσιοδοτημένη ανάπτυξη εφαρμογών ΤΝ, καθώς και η πλήρως αυτοματοποιημένη αξιολόγηση μαθητών ή εκπαιδευτικών.
Προστασία προσωπικών δεδομένων και απαγόρευση στις εξετάσεις
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στην προστασία των προσωπικών δεδομένων των ανηλίκων. Απαγορεύεται ρητά η δημιουργία προφίλ μαθητών και εκπαιδευτικών, η επεξεργασία στοιχείων προσωπικότητας ή συμπεριφοράς, καθώς και η εισαγωγή ευαίσθητων προσωπικών δεδομένων σε συστήματα ΤΝ. Δεν επιτρέπεται η καταχώριση ονοματεπωνύμων, φωτογραφιών, φωνητικών δειγμάτων, βαθμολογιών ή δεδομένων υγείας που μπορούν να οδηγήσουν σε ταυτοποίηση.
Επιπλέον, η χρήση εργαλείων ΤΝ απαγορεύεται κατά τη διάρκεια γραπτών εξετάσεων, τεστ και διαγωνισμάτων, εκτός εάν έχει προβλεφθεί ρητά ελεγχόμενη χρήση τους από τον εκπαιδευτικό. Οι μαθητικές εργασίες δεν μπορούν να παράγονται εξ ολοκλήρου ή σε σημαντικό βαθμό από εφαρμογές ΤΝ, διασφαλίζοντας έτσι την αυθεντικότητα της μαθητικής προσπάθειας.
Ο ρόλος του Συντονιστή χρήσης ΤΝ
Για πρώτη φορά θεσμοθετείται ο ρόλος του "Συντονιστή χρήσης ΤΝ" σε κάθε σχολική μονάδα. Ο υπεύθυνος εκπαιδευτικός θα παρακολουθεί την ορθή εφαρμογή των εργαλείων ΤΝ, θα συντονίζει τη συμμετοχή μαθητών και εκπαιδευτικών και θα λειτουργεί ως σημείο αναφοράς για θέματα ασφάλειας και προστασίας δεδομένων. Η πρόσβαση στα συστήματα ΤΝ θα πραγματοποιείται μέσω του Πανελλήνιου Σχολικού Δικτύου, με ασφαλή αυθεντικοποίηση χρηστών και αυστηρούς περιορισμούς πρόσβασης.
Παράλληλα, εισάγονται συγκεκριμένες εγγυήσεις ασφαλείας, όπως ανωνυμοποίηση ή ψευδωνυμοποίηση δεδομένων, καταγραφή όλων των διαδικασιών επεξεργασίας, μηχανισμοί ανθρώπινης εποπτείας, τακτικές αξιολογήσεις κινδύνου και συμμόρφωση με διεθνή πρότυπα ασφάλειας πληροφοριών. Πριν από κάθε εφαρμογή συστήματος ΤΝ θα διενεργείται υποχρεωτικά Εκτίμηση Αντικτύπου στην Προστασία Δεδομένων (DPIA), σύμφωνα με τον Γενικό Κανονισμό Προστασίας Δεδομένων (ΓΚΠΔ).
Επιμορφώσεις και ευρωπαϊκή διάσταση
Κάθε σχολική μονάδα υποχρεούται να οργανώνει τουλάχιστον μία ετήσια δράση ενημέρωσης για μαθητές και γονείς, ενώ θα υλοποιούνται επιμορφώσεις εκπαιδευτικών σχετικά με τις βασικές αρχές λειτουργίας της ΤΝ, τους κινδύνους και τις αλγοριθμικές μεροληψίες, την προστασία προσωπικών δεδομένων, τις τεχνικές prompting και τη διαχείριση περιστατικών. Οι επιμορφώσεις θα εγκρίνονται από το Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής (ΙΕΠ), διασφαλίζοντας ενιαία ποιότητα και επιστημονική επάρκεια.
Η ανακοίνωση της πρωτοβουλίας είχε προηγηθεί τη Δευτέρα 11 Μαΐου, στο πλαίσιο του Συμβουλίου Υπουργών Παιδείας της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις Βρυξέλλες. Η υπουργός Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού, Σοφία Ζαχαράκη, ανακοίνωσε ότι η Ελλάδα αποκτά για πρώτη φορά ένα ολοκληρωμένο κανονιστικό πλαίσιο για την ασφαλή, διαφανή και παιδαγωγικά υπεύθυνη χρήση συστημάτων ΤΝ στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση, καθιστώντας τη χώρα μία από τις πρώτες στην Ευρωπαϊκή Ένωση που θεσπίζει δεσμευτικό πλαίσιο για την ΤΝ στην εκπαίδευση.
