Νομοσχέδιο Κεραμέως για ΤΝ και εργαζόμενους σε πλατφόρμες

Ένα νέο νομοθετικό πλαίσιο που φιλοδοξεί να θέσει αυστηρούς κανόνες στην αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης και των αλγορίθμων στην αγορά εργασίας, παρουσίασε η υπουργός Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης, Νίκη Κεραμέως, κατά τη διάρκεια του Υπουργικού Συμβουλίου και της συνέντευξης Τύπου που ακολούθησε. Στη συνέντευξη συμμετείχε και ο γενικός γραμματέας του υπουργείου, Νίκος Μηλαπίδης. Το σχέδιο νόμου, με τίτλο «Κανόνες στη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης στην αγορά εργασίας – Προστασία εργαζομένων στις πλατφόρμες – Ενσωμάτωση της Οδηγίας (ΕΕ) 2024/2831 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 23ης Οκτωβρίου 2024 και λοιπές διατάξεις», αποσκοπεί στη δημιουργία ενός ολοκληρωμένου πλέγματος υποχρεώσεων για τις ψηφιακές πλατφόρμες εργασίας, με έμφαση στη διαφάνεια, την ανθρώπινη εποπτεία της αλγοριθμικής διαχείρισης, την προστασία των προσωπικών δεδομένων, τον ορθό προσδιορισμό του καθεστώτος απασχόλησης και την ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ των αρμόδιων αρχών.

«Η τεχνητή νοημοσύνη αποτελεί ένα εξαιρετικά χρήσιμο εργαλείο, το οποίο βελτιώνει σημαντικά την παραγωγικότητα στην αγορά εργασίας. Απαιτούνται, όμως, και δικλείδες ασφαλείας για την προστασία των εργαζομένων και της αγοράς εργασίας. Η αξιοποίηση των νέων τεχνολογιών οφείλει να γίνεται με συνθήκες διαφάνειας και αυτό ακριβώς διασφαλίζουμε με το συγκεκριμένο νομοσχέδιο, θεσπίζοντας μεταξύ άλλων ανθρώπινη εποπτεία της αλγοριθμικής διαχείρισης στις πλατφόρμες και αναλαμβάνοντας πρωτοβουλίες για την ουσιαστική προστασία των εργαζομένων σε πλατφόρμες», δήλωσε η κυρία Κεραμέως.

Κατά τη διάρκεια της επεξεργασίας του νομοσχεδίου, όπως σημειώνεται, πραγματοποιείται εκτενής διαβούλευση της υπουργού Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης με τους εθνικούς κοινωνικούς εταίρους και εκπροσώπους του κλάδου, με δεκάδες σχόλιά τους να έχουν ήδη ενσωματωθεί στο υπό επεξεργασία σχέδιο νόμου, ενώ ο διάλογος συνεχίζεται.

Οι δύο άξονες του νομοσχεδίου

Το νομοσχέδιο δομείται γύρω από δύο κεντρικούς άξονες. Ο πρώτος αφορά στην αλγοριθμική διαχείριση και εισάγει, για πρώτη φορά, κανόνες στη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης και των αλγορίθμων στην αγορά εργασίας. Οι νέες ρυθμίσεις ενισχύουν σημαντικά τη διαφάνεια στην αλγοριθμική διαχείριση της εργασίας και επιβάλλουν ανθρώπινη εποπτεία στη λήψη σημαντικών αποφάσεων για την εργασιακή κατάσταση. Στόχος είναι η αποτελεσματικότερη ενημέρωση των απασχολούμενων για τις διαδικασίες και τα κριτήρια λήψης αποφάσεων που τους αφορούν, ιδίως όταν αυτές επηρεάζουν ουσιωδώς την εργασιακή τους κατάσταση, καθώς και η προστασία των προσωπικών τους δεδομένων.

Ο δεύτερος άξονας αφορά ευρύτερα στη βελτίωση των όρων εργασίας όσων απασχολούνται σε πλατφόρμες και στην ενίσχυση της προστασίας των αποδεκτών των υπηρεσιών που προσφέρουν οι πλατφόρμες. Συγκεκριμένα, επιδιώκεται: α) ο ορθός προσδιορισμός του καθεστώτος απασχόλησης των προσώπων που παρέχουν εργασία μέσω ψηφιακών πλατφορμών, β) η βελτίωση της διαφάνειας στην παροχή υπηρεσιών μέσω ψηφιακών πλατφορμών και γ) η ενίσχυση των μηχανισμών εφαρμογής και επιβολής της νομοθεσίας, η διευκόλυνση της πρόσβασης στη δικαιοσύνη και η βελτίωση της ανταλλαγής πληροφοριών μεταξύ των αρμόδιων αρχών. Συνολικά επιδιώκεται η διαμόρφωση ενός συνεκτικού και αποτελεσματικού ρυθμιστικού πλαισίου για την εργασία μέσω ψηφιακών πλατφορμών, το οποίο θα ενισχύει την προστασία των εργαζομένων, θα προάγει τη διαφάνεια και τη δίκαιη μεταχείριση και θα συμβάλει στη διαχείριση ισότιμων όρων ανταγωνισμού.

Όπως αναφέρθηκε, για πρώτη φορά θεσπίζεται ειδικό πλαίσιο περιορισμών στη χρήση αυτοματοποιημένων συστημάτων για την εργασία μέσω πλατφορμών, με ανθρώπινη εποπτεία. Ειδικότερα, το νομοσχέδιο προβλέπει:

• Απαγόρευση επεξεργασίας ορισμένων προσωπικών δεδομένων, όπως ψυχολογική κατάσταση, ιδιωτικές συνομιλίες, βιομετρικά δεδομένα, ιατρικό ιστορικό, φυλετική καταγωγή κ.λπ.
• Πληροφόρηση εργαζομένων και αρμόδιων αρχών για τους αλγορίθμους και τα δεδομένα που επεξεργάζονται.
• Διενέργεια μελέτης εκτίμησης αντικτύπου για την προστασία προσωπικών δεδομένων (DPIA).
• Εξασφάλιση φορητότητας δεδομένων.
• Αξιολόγηση των αυτοματοποιημένων συστημάτων με τη συμμετοχή εκπροσώπων των εργαζομένων.
• Ανθρώπινη εποπτεία κρίσιμων αποφάσεων.
• Δικαίωμα επανεξέτασης αποφάσεων που λαμβάνονται αποκλειστικά μέσω αλγορίθμου.
• Δικαίωμα εργαζομένων να λαμβάνουν εξηγήσεις για αποφάσεις που βασίζονται σε αλγόριθμο.

Ενδεικτικά, αποφάσεις περιορισμού, αναστολής ή παύσης λογαριασμού ή συνεργασίας θα λαμβάνονται πλέον με ανθρώπινη εποπτεία. Παράλληλα, προβλέπεται προστασία υγείας και ασφάλειας από τη χρήση αλγορίθμων, όπως:

• Υποχρέωση των πλατφορμών να λαμβάνουν μέτρα για την προστασία της υγείας και της ασφάλειας των εργαζομένων από τους κινδύνους της αλγοριθμικής διαχείρισης.
• Υποχρέωση ενημέρωσης και διαβούλευσης με τους εκπροσώπους των εργαζομένων ή απευθείας με τους εργαζόμενους, εφόσον δεν υπάρχουν εκπρόσωποι, όταν οι πλατφόρμες αποφασίζουν να εισάγουν αλγόριθμους.
• Επιπλέον, οι εργαζόμενοι επικουρούνται από εμπειρογνώμονα.

Ταυτόχρονα, θεσπίζεται μαχητό τεκμήριο εξαρτημένης εργασίας: η σχέση συνεργασίας μεταξύ προσώπου και πλατφόρμας συνιστά εργασιακή σχέση, όταν διαπιστώνονται πραγματικά περιστατικά που υποδεικνύουν διεύθυνση και έλεγχο. Όπως επισημάνθηκε, το τεκμήριο είναι ανατρέψιμο και η πλατφόρμα δύναται να το αντικρούσει, ενώ η παροχή υπηρεσιών σε πλατφόρμα παραμένει δυνατή τόσο μέσω εξαρτημένης εργασίας όσο και μέσω ανεξάρτητης παροχής υπηρεσιών. Στόχος είναι η αποφυγή σχέσεων εργασίας που ψευδεπιγράφως χαρακτηρίζονται ως συμβάσεις παροχής ανεξάρτητων υπηρεσιών.

Επίσης, το νομοσχέδιο, το οποίο αναμένεται να τεθεί σε δημόσια διαβούλευση, προβλέπει καταγραφή των προσώπων που παρέχουν εργασία μέσω ψηφιακών πλατφορμών και ενημέρωση των αρμόδιων αρχών. Στο πλαίσιο αυτό:

• Δημιουργείται Μητρώο στο Πληροφοριακό Σύστημα «ΕΡΓΑΝΗ» για ψηφιακές πλατφόρμες.
• Οι πλατφόρμες οφείλουν να δηλώνουν στο Π.Σ. «ΕΡΓΑΝΗ» τα πρόσωπα που εκτελούν εργασία στην πλατφόρμα και υποχρεούνται να παρέχουν στις αρμόδιες αρχές και να επικαιροποιούν πληροφορίες σχετικά με τους παρόχους των υπηρεσιών.

Παράλληλα, η κυρία Κεραμέως τόνισε ότι το νομοσχέδιο περιλαμβάνει επιπλέον διατάξεις που αφορούν τη διευκόλυνση της λήψης γονικής άδειας από εργαζόμενους. Όπως ανέφερε χαρακτηριστικά, πρόκειται για βελτιωτικές ρυθμίσεις που αποσκοπούν στη διευκόλυνση των εργαζόμενων γονέων κατά τη λήψη της γονικής άδειας. Σύμφωνα με την υπουργό Εργασίας, η μία ρύθμιση προβλέπει ότι οι γονείς δεν θα χρειάζεται πλέον να περιμένουν έναν χρόνο μεταξύ δύο γονικών αδειών. Επιπλέον, το νομοσχέδιο προβλέπει ότι στις περιπτώσεις που και οι δύο γονείς εργάζονται στον ίδιο εργοδότη δεν θα χρειάζεται πλέον να δηλώσουν τη σειρά με την οποία θα πάρουν την άδεια, καθώς και ότι η άδεια φροντιστή θα μπορεί να λαμβάνεται χωρίς να έχει συμπληρωθεί εξάμηνο από την πρόσληψη του εργαζομένου.

Μεταξύ άλλων, η κυρία Κεραμέως δήλωσε ότι στο νομοσχέδιο εισάγεται μια ακόμη δέσμη ρυθμίσεων, με στόχο την αντιμετώπιση ενός διαχρονικού πρακτικού προβλήματος που αφορά την ασφαλιστική ικανότητα των νέων παιδιών. Όπως διευκρίνισε, η ασφαλιστική ικανότητα διακόπτεται με την ενηλικίωση και, προκειμένου να επανακτηθεί, απαιτείται να ακολουθηθεί συγκεκριμένη διαδικασία εγγραφής στον e-ΕΦΚΑ είτε με την ιδιότητα του φοιτητή είτε ως άνεργος, εγγεγραμμένος στο μητρώο της Δημόσιας Υπηρεσίας Απασχόλησης (ΔΥΠΑ).

Η υπουργός Εργασίας υπογράμμισε ότι η ρύθμιση που προωθείται έρχεται να καλύψει αυτό το ενδιάμεσο χρονικό διάστημα, διασφαλίζοντας τη συνέχιση της ασφαλιστικής ικανότητας των νέων αυτών μέχρι να αποκτήσουν τη δυνατότητα ασφαλιστικής κάλυψης μέσω άλλης προβλεπόμενης ιδιότητας. Με τον τρόπο αυτό, ένας μαθητής της Γ΄ Λυκείου που ενηλικιώνεται, για παράδειγμα, τον Ιανουάριο, δεν θα στερείται την ασφαλιστική του κάλυψη λόγω της συμπλήρωσης του 18ου έτους της ηλικίας του, αλλά θα διατηρεί την ασφαλιστική ικανότητα για το προβλεπόμενο μεταβατικό διάστημα.

Απαντώντας σε ερώτηση σχετικά με την Pizza Fan, η κυρία Κεραμέως δήλωσε ότι το υπουργείο Εργασίας παρακολουθεί πολύ στενά την υπόθεση που αφορά τους εργαζόμενους της αλυσίδας Pizza Fan και βρίσκεται σε διαρκή επικοινωνία με τους εκπροσώπους τόσο των εργαζομένων όσο και της διοίκησης της επιχείρησης. Όπως είπε, στο τέλος της προηγούμενης εβδομάδας ξεκίνησε η καταβολή των οφειλόμενων δεδουλευμένων, αρχικά στους εργαζόμενους των καταστημάτων franchise. Αυτήν τη στιγμή, βρίσκονται σε εξέλιξη οι πληρωμές προς τους εργαζόμενους της μητρικής εταιρείας, οι οποίοι ανέρχονται σε περίπου 500. «Αύριο θα πραγματοποιηθεί στο υπουργείο Εργασίας συνάντηση με εκπροσώπους και των δύο πλευρών. Βρισκόμαστε σε στενή συνεργασία με όλους, προκειμένου να διασφαλίσουμε τη μείζονα προτεραιότητα που είναι η προστασία των εργαζομένων», δήλωσε η υπουργός Εργασίας.