Η διαχείριση του ιρανικού μετώπου φαίνεται να μεταβάλλει τις εσωτερικές ισορροπίες στον Λευκό Οίκο, καθώς ο Τζέι Ντι Βανς αναδεικνύεται πλέον σε κεντρικό διαπραγματευτικό πρόσωπο για τις Ηνωμένες Πολιτείες. Ο Αμερικανός αντιπρόεδρος ηγήθηκε της αποστολής που μετέβη στο Ισλαμαμπάντ για τις συνομιλίες με την ιρανική πλευρά, σε μια διαδικασία που, αν και δεν κατέληξε σε συμφωνία, ανέδειξε σαφώς τη νέα ιεραρχία στη διαχείριση της κρίσης.
Η εικόνα αυτή διαφοροποιείται αισθητά από όσα ίσχυαν τους προηγούμενους μήνες, όταν ο Τζάρεντ Κούσνερ και ο Στιβ Γουίτκοφ εμφανίζονταν ως τα βασικά πρόσωπα της άτυπης διπλωματίας του Ντόναλντ Τραμπ. Οι δύο τους συμμετείχαν και στις επαφές με το Ιράν, όμως στις τελευταίες συνομιλίες στο Πακιστάν ο πρωταγωνιστικός ρόλος πέρασε καθαρά στον αντιπρόεδρο, με την Τεχεράνη να δείχνει ότι προτιμά να έχει απέναντί της συνομιλητή με μεγαλύτερο πολιτικό βάρος και πιο θεσμική θέση.
Ο πρώτος γύρος δεν έφερε λύση, αλλά άλλαξε το κέντρο βάρους
Οι συνομιλίες στο Ισλαμαμπάντ διήρκεσαν περίπου 21 ώρες και ολοκληρώθηκαν χωρίς συμφωνία. Ο Βανς δήλωσε μετά το πέρας τους ότι η ιρανική πλευρά δεν αποδέχθηκε την αμερικανική πρόταση και ότι η Ουάσιγκτον θεωρεί πως η μπάλα βρίσκεται πλέον στο γήπεδο της Τεχεράνης. Την ίδια ώρα, ο ίδιος αναγνώρισε δημόσια ότι το έλλειμμα εμπιστοσύνης ανάμεσα στις δύο χώρες δεν μπορεί να καλυφθεί από τη μία μέρα στην άλλη, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο συνέχισης της διαδικασίας.
Ακριβώς εκεί βρίσκεται και η πολιτική σημασία της στιγμής. Οι πρώτες συνομιλίες δεν απέφεραν την ειρήνη, όμως δεν κατέρρευσαν οριστικά. Ο Τραμπ δήλωσε ότι είναι πιθανό να υπάρξει επανέναρξη των επαφών ακόμη και μέσα στις επόμενες ημέρες στο Πακιστάν, ενώ και ο ΟΗΕ εκτίμησε ότι είναι πολύ πιθανό να συνεχιστεί η διαπραγμάτευση. Αυτό σημαίνει ότι ο Βανς δεν εμφανίστηκε ως διαχειριστής ήττας, αλλά ως το πρόσωπο που κρατά ανοιχτό το επόμενο κεφάλαιο της αμερικανικής προσπάθειας.
Το προηγούμενο της Γενεύης και τα όρια του διδύμου Κούσνερ – Γουίτκοφ
Η μετατόπιση αυτή δεν προκύπτει τυχαία. Είχε ήδη αρχίσει να διαμορφώνεται μετά τις συνομιλίες της Γενεύης τον Φεβρουάριο, όταν η αμερικανική πλευρά είχε κατέβει στο τραπέζι με τους Κούσνερ και Γουίτκοφ, αλλά χωρίς να καταφέρει να μετατρέψει τη διαδικασία σε σταθερή διαπραγματευτική τροχιά. Το Reuters είχε μεταδώσει τότε ότι οι δύο απεσταλμένοι συμμετείχαν στις συνομιλίες με τους Ιρανούς στη Γενεύη, ενώ αργότερα εμφανίστηκαν απογοητευμένοι από την πορεία των επαφών.
Την ίδια περίοδο, το ίδιο δίδυμο εμφανιζόταν να χειρίζεται παράλληλα πολλαπλά και απολύτως διαφορετικά μέτωπα, από τη Ρωσία και την Ουκρανία έως την ευρύτερη διαχείριση της κρίσης στη Μέση Ανατολή. Η πολυδιάσπαση αυτή έδειξε τα όρια ενός μοντέλου που στηριζόταν περισσότερο στην προσωπική εμπιστοσύνη του Τραμπ προς συγκεκριμένα πρόσωπα παρά σε συγκροτημένη και βαθιά επεξεργασμένη κρατική διαπραγματευτική γραμμή. Η μετάβαση στον Βανς δείχνει ότι, στο ιρανικό πεδίο, ο Λευκός Οίκος αισθάνθηκε την ανάγκη να ανεβάσει πολιτικά το επίπεδο της εκπροσώπησης.
Γιατί ο Βανς βολεύει περισσότερο την Τεχεράνη
Η ιρανική πλευρά προσήλθε στις συνομιλίες με βαθιά επιφυλακτικότητα, όπως είχε ξεκαθαρίσει ήδη πριν από την έναρξή τους ο Ιρανός πρέσβης στον ΟΗΕ στη Γενεύη. Μέσα σε αυτό το κλίμα, η ανάδειξη του Βανς σε βασικό συνομιλητή προσφέρει στην Τεχεράνη έναν διαπραγματευτή που συνδέεται με λιγότερο στρατιωτικοποιημένη εικόνα της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής και που εμφανίζεται πολιτικά πιο άμεσα συνδεδεμένος με τη διαδοχή στο στρατόπεδο των Ρεπουμπλικανών.
Η διαδρομή του Βανς εξηγεί εν μέρει αυτό το πλεονέκτημα. Έχει διατυπώσει επανειλημμένα την άποψη ότι η σημαντικότερη εξωτερική πολιτική επιτυχία του Τραμπ στην πρώτη του θητεία ήταν πως δεν ξεκίνησε νέο πόλεμο. Η θέση αυτή, που έχει καταγραφεί και δημόσια σε άρθρο γνώμης ήδη από το 2023, προσδίδει στον αντιπρόεδρο μια διαφορετική φυσιογνωμία σε σχέση με πιο επιθετικές φωνές του αμερικανικού συστήματος.
Η διαπραγμάτευση με το Ιράν ως εσωτερική δοκιμασία διαδοχής
Για τον Βανς, το ιρανικό μέτωπο δεν είναι μόνο εξωτερική πολιτική. Είναι και εσωτερική επένδυση ισχύος. Αν καταφέρει να συνδεθεί με μια διαδικασία αποκλιμάκωσης ή ακόμη περισσότερο με ένα πλαίσιο συμφωνίας, θα έχει προσθέσει στο πολιτικό του προφίλ ένα βαρύ διπλωματικό διαπιστευτήριο. Σε μια περίοδο όπου ο Τραμπ παραμένει ο κυρίαρχος πόλος του Ρεπουμπλικανικού χώρου, αλλά το ερώτημα της επόμενης ημέρας ήδη υποβόσκει, η επιτυχία στο Ιράν μπορεί να λειτουργήσει ως σοβαρό πλεονέκτημα.
Το πρόβλημα είναι ότι η διαπραγμάτευση παραμένει εξαιρετικά δύσκολη. Το Ιράν εμφανίζεται να θεωρεί ότι εισέρχεται στις συνομιλίες από ισχυρότερη θέση απ’ ό,τι σε προηγούμενες φάσεις, ενώ οι αμερικανικές απαιτήσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα παραμένουν σκληρές. Αυτό σημαίνει ότι η μπάλα δεν βρίσκεται μόνο στο γήπεδο της Τεχεράνης. Βρίσκεται και στα πόδια του Βανς, ο οποίος καλείται τώρα να αποδείξει αν μπορεί να μετατρέψει την προσωπική του ανάδειξη σε πραγματικό διπλωματικό αποτέλεσμα.
