Ο «έτοιμος» συρμός του ΗΣΑΠ ξηλώθηκε στα συνεργεία – Νέα κυβερνητική καθυστέρηση

Μόλις δύο μήνες έχουν περάσει από την πανηγυρική παρουσίαση του πρώτου πλήρως ανακατασκευασμένου συρμού της Γραμμής 1 ενώπιον του πρωθυπουργού. Η ΣΤΑΣΥ και η τότε πολιτική ηγεσία του υπουργείου Μεταφορών διαβεβαίωναν ότι, έπειτα από δίμηνες στατικές και δυναμικές δοκιμές, το τρένο θα ήταν έτοιμο να μεταφέρει επιβάτες, με τον Κυριάκο Μητσοτάκη να προβάλλεται μάλιστα ως ο πρώτος που θα επιβιβαζόταν.

Η κυβερνητική εικόνα της γρήγορης επιστροφής των ανακατασκευασμένων συρμών στις ράγες συγκρούεται πλέον με τα πραγματικά δεδομένα του έργου. Ο πρώτος συρμός, ο οποίος αποτελεί το πρότυπο για την ανακατασκευή των υπόλοιπων 13, δεν παραδόθηκε εντός της νέας προθεσμίας και η ολοκλήρωσή του μετατέθηκε εκ νέου.

Η επιτυχής παραλαβή του πιλοτικού συρμού θεωρείται κρίσιμη, καθώς μόνο μετά την οριστικοποίηση των τεχνικών λύσεων μπορεί να ξεκινήσει η σταδιακή παράδοση του υπόλοιπου τροχαίου υλικού, με τον σχεδιασμό να προβλέπει έναν ανακατασκευασμένο συρμό κάθε μήνα.

Το πρόγραμμα των 14 συρμών της Γραμμής 1 έχει μετατραπεί σε ένα ακόμη έργο διαδοχικών καθυστερήσεων, παρατάσεων και τεχνικών διορθώσεων. Η αρχική κυβερνητική επικοινωνία περί άμεσης αναβάθμισης του Ηλεκτρικού υποχωρεί μπροστά σε ένα χρονοδιάγραμμα που έχει ήδη ξεπεραστεί κατά σχεδόν δύο χρόνια.

Σύμφωνα με απόφαση που αναρτήθηκε στη Διαύγεια, η διοίκηση της ΣΤΑΣΥ χορήγησε νέα παράταση για την παράδοση του πρώτου συρμού, μεταφέροντας την προθεσμία από τις 14 Ιουλίου στις 7 Αυγούστου 2026.

Η νέα μετατόπιση αντιστοιχεί τυπικά σε 24 ημέρες. Προστίθεται, όμως, σε ένα έργο που κουβαλά ήδη μεγάλη χρονική υπέρβαση, ενώ η ΣΤΑΣΥ έχει επιβάλει στην ανάδοχο εταιρεία πρόστιμα συνολικού ύψους περίπου 3,5 εκατ. ευρώ. Το ποσό αυτό αντιστοιχεί στο 5% της συμβατικής αξίας.

Η παράταση προκαλεί νέα αβεβαιότητα για τα επόμενα ορόσημα. Ο πρώτος συρμός δεν αποτελεί μια ανεξάρτητη παράδοση. Λειτουργεί ως τεχνικός οδηγός για το σύνολο του προγράμματος και κάθε καθυστέρηση στην οριστική έγκρισή του επηρεάζει άμεσα την παραγωγή των υπόλοιπων μονάδων.

Τεχνικές αστοχίες στον συρμό που παρουσιάστηκε ως έτοιμος

Ο πρώτος συρμός ανήκει στην 8η παραλαβή του ΗΣΑΠ και κατασκευάστηκε το 1985. Η νέα παράταση φαίνεται να συνδέεται με λάθη και αστοχίες που εντοπίστηκαν κατά τους ελέγχους και τις δυναμικές δοκιμές.

Πηγές με γνώση του έργου χαρακτηρίζουν τα προβλήματα «παιδικές ασθένειες» μιας διαδικασίας ανακατασκευής που εφαρμόζεται για πρώτη φορά σε τέτοια έκταση. Οι ίδιες πληροφορίες αποδίδουν σημαντικό μέρος των δυσκολιών στις ελλείψεις του αρχικού τεχνικού σχεδιασμού και στον τρόπο με τον οποίο διαμορφώθηκαν οι προδιαγραφές.

Μεταξύ των αστοχιών που φέρονται να εντόπισαν οι τεχνικοί της ΣΤΑΣΥ περιλαμβάνεται η λανθασμένη τοποθέτηση διακόπτη. Εξάρτημα που έπρεπε να βρίσκεται στην καμπίνα του μηχανοδηγού είχε εγκατασταθεί στον χώρο των επιβατών.

Σε διαφορετικό σημείο δεν είχε τοποθετηθεί ειδικό προστατευτικό κάλυμμα, με συνέπεια ηλεκτρικά κυκλώματα να παραμένουν εκτεθειμένα σε γράσα και άλλους ρύπους που αναπτύσσονται κατά τη λειτουργία του τρένου.

Πρόβλημα διαπιστώθηκε και στη θέση του ειδικού ερμαρίου που φιλοξενεί την ηλεκτρονική μονάδα ελέγχου για το άνοιγμα και το κλείσιμο των θυρών. Οι τεχνικές αυτές λεπτομέρειες έχουν ιδιαίτερη σημασία, καθώς θα πρέπει να εφαρμοστούν με τον ίδιο τρόπο και στους υπόλοιπους 13 συρμούς.

Κατά τις ίδιες πληροφορίες, ένα βαγόνι μεταφέρθηκε στα συνεργεία του αμαξοστασίου Σεπολίων, όπου χρειάστηκε να αποσυναρμολογηθεί για την αποκατάσταση ζημιάς. Οι περισσότερες παρεμβάσεις εκτιμάται ότι έχουν περιορισμένο κόστος, παραμένουν όμως απαραίτητες για την ασφαλή κυκλοφορία του συρμού.

Πρόσθετες ανάγκες ρυθμίσεων εμφανίστηκαν και κατά τις δυναμικές δοκιμές με προσομοίωση φορτίου επιβατών. Μεταξύ άλλων καταγράφηκαν θόρυβοι που δεν θα έπρεπε να εμφανίζονται κατά την κίνηση και απαιτούν τεχνική διερεύνηση πριν από την τελική παραλαβή.

Παρότι οι αστοχίες δεν χαρακτηρίζονται μείζονες, στελέχη που παρακολουθούν την εξέλιξη του έργου εκφράζουν αμφιβολίες για το κατά πόσο θα διορθωθούν όλες μέσα στο περιορισμένο διάστημα της νέας παράτασης. Ανοιχτό παραμένει και το ενδεχόμενο επιστροφής του συρμού στις εγκαταστάσεις του Βόλου για πρόσθετες εργασίες.

Οι δυσκολίες συνδέονται, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, με την προσπάθεια να συνδυαστούν τεχνικά χαρακτηριστικά των παλαιών συρμών του ΗΣΑΠ με λύσεις που εφαρμόζονται στους γαλλικούς συρμούς του Μετρό. Το τελικό υβριδικό μοντέλο αποδείχθηκε περισσότερο σύνθετο από όσο είχε αρχικά υπολογιστεί.

Στις αυτοψίες που πραγματοποιήθηκαν στις εγκαταστάσεις του Βόλου φέρεται να μην είχαν συμμετάσχει σε επαρκή βαθμό τεχνίτες και εργοδηγοί με πολυετή πρακτική γνώση των συγκεκριμένων συρμών. Η απουσία ανθρώπων του πεδίου από κρίσιμα στάδια σχεδιασμού και ελέγχου φαίνεται ότι άφησε κενά τα οποία εντοπίζονται εκ των υστέρων.

Παράλληλα, η πίεση για επιτάχυνση του έργου, έπειτα από τις διαδοχικές καθυστερήσεις, φέρεται να οδήγησε την ανάδοχο στην ανάθεση επιμέρους εργασιών σε υπεργολάβους. Η επιλογή αυτή αύξησε τον βαθμό δυσκολίας στον συντονισμό και στον ενιαίο ποιοτικό έλεγχο.

Η κυβερνητική παρουσίαση του συρμού ως σχεδόν έτοιμου αποδεικνύεται πρόωρη. Πριν ολοκληρωθούν οι κρίσιμες δοκιμές και πριν διορθωθούν βασικές τεχνικές αστοχίες, η πολιτική ηγεσία επέλεξε να επενδύσει επικοινωνιακά στην εικόνα ενός έργου που εξακολουθούσε να βρίσκεται σε ουσιαστική εκκρεμότητα.

Η τελική ολοκλήρωση του προγράμματος έχει ήδη μετατεθεί για τον Μάιο του 2027, ενώ η αρχική πρόβλεψη τοποθετούσε την παράδοση όλων των συρμών το φθινόπωρο του 2025. Κάθε νέα καθυστέρηση στον πιλοτικό συρμό αυξάνει τον κίνδυνο να ανατραπεί ξανά το συνολικό χρονοδιάγραμμα.

Η κατάσταση επιβαρύνει άμεσα τη λειτουργία της Γραμμής 1, η οποία αντιμετωπίζει σοβαρή έλλειψη διαθέσιμου τροχαίου υλικού. Για την κάλυψη των αναγκών της έχουν μεταφερθεί προσωρινά τέσσερις συρμοί από τις Γραμμές 2 και 3.

Οι συγκεκριμένοι συρμοί δεν διαθέτουν κλιματισμό και η χρήση τους κατά τις θερμότερες ώρες του καλοκαιριού είναι ιδιαίτερα προβληματική. Σε συνδυασμό με το θερινό πρόγραμμα και τις ελλείψεις σε διαθέσιμα τρένα, οι χρονοαποστάσεις στη Γραμμή 1 φτάνουν τα εννέα και σε ορισμένες περιπτώσεις ακόμη και τα έντεκα λεπτά.

Διετής καθυστέρηση και νέο έργο κλιματισμού τριετούς διάρκειας

Η σύμβαση για την ανακατασκευή των 14 παλαιότερων συρμών του Ηλεκτρικού υπογράφηκε τον Δεκέμβριο του 2022. Ο αρχικός στόχος προέβλεπε ολοκλήρωση του έργου έως τον Οκτώβριο του 2025.

Μέχρι σήμερα μόνο ο πρώτος συρμός έχει φτάσει στη φάση των στατικών και δυναμικών δοκιμών. Οι υπόλοιποι βρίσκονται σε διαφορετικά στάδια αποσυναρμολόγησης, κατασκευής και τεχνικής αναβάθμισης στις εγκαταστάσεις της αναδόχου εταιρείας στον Βόλο.

Η ΣΤΑΣΥ έχει αποδώσει τις καθυστερήσεις αρχικά στα προβλήματα της διεθνούς εφοδιαστικής αλυσίδας μετά την πανδημία και στη συνέχεια στις συνέπειες του πολέμου στην Ουκρανία. Σημαντικός παράγοντας θεωρείται και ο χρόνος που χρειάστηκε η ισπανική CAF για να προσαρμοστεί στη λειτουργία της παραγωγικής μονάδας του Βόλου.

Οι εξηγήσεις αυτές δεν αναιρούν το αποτέλεσμα: μια κρίσιμη σύμβαση για τις καθημερινές μετακινήσεις εκατοντάδων χιλιάδων πολιτών έχει ξεφύγει σημαντικά από τον αρχικό σχεδιασμό, ενώ το υπουργείο και η ΣΤΑΣΥ εξακολουθούν να μεταθέτουν τις παραδόσεις.

Το έργο είναι καθοριστικό για την επιβίωση της Γραμμής 1, καθώς οι συρμοί της 8ης παραλαβής κυκλοφορούν από το 1985 και έχουν προσεγγίσει το τέλος της επιχειρησιακής ζωής τους. Η συντήρησή τους γίνεται ολοένα δυσκολότερη, καθώς πολλά εξαρτήματα έχουν πάψει να παράγονται και τα διαθέσιμα ανταλλακτικά περιορίζονται.

Ο επίσημος στόχος προβλέπει ότι έως το τέλος του 2026 ο μέσος χρόνος αναμονής στη Γραμμή 1 θα μειωθεί από περίπου 8,5 λεπτά σε 5 λεπτά. Η επίτευξή του εξαρτάται άμεσα από την έγκαιρη επιστροφή των ανακατασκευασμένων συρμών, προϋπόθεση που σήμερα παραμένει αβέβαιη.

Οι παρεμβάσεις προβλέπεται να παρατείνουν τη λειτουργική ζωή κάθε συρμού κατά περίπου 25 χρόνια. Από τα παλαιά τρένα διατηρείται ουσιαστικά μόνο ο μεταλλικός σκελετός, ενώ αντικαθίσταται το σύνολο του ηλεκτρομηχανολογικού εξοπλισμού.

Στους ανακατασκευασμένους συρμούς εγκαθίστανται φωτισμός LED, κλιματισμός στην καμπίνα του οδηγού, κάμερες ασφαλείας, ηλεκτρονικές οθόνες ενημέρωσης, νέες πινακίδες προορισμού και σύγχρονα καθίσματα.

Προβλέπονται επίσης ειδικοί χώροι για άτομα με αναπηρία και επιβάτες με καροτσάκια. Για τη διαμόρφωσή τους αφαιρούνται τέσσερα καθίσματα από κάθε συρμό.

Μία από τις σημαντικότερες τεχνικές προσθήκες είναι το νέο σύστημα παρακολούθησης των αποβαθρών μέσω καμερών. Ο μηχανοδηγός θα μπορεί να ελέγχει την επιβίβαση και την αποβίβαση των επιβατών χωρίς να εξαρτάται από τους παλαιούς καθρέφτες των σταθμών.

Το κόστος της ανακατασκευής υπολογίζεται από 1 έως 1,1 εκατ. ευρώ ανά βαγόνι. Η αγορά νέου τροχαίου υλικού θα μπορούσε να φτάσει περίπου τα 1,7 εκατ. ευρώ ανά βαγόνι, γεγονός που αποτέλεσε βασικό επιχείρημα υπέρ της επιλογής αναβάθμισης των υφιστάμενων συρμών.

Ο πρώτος ανακατασκευασμένος συρμός διατηρεί πράσινο χρώμα, ενώ για τους επόμενους 13 έχει επιλεγεί το μπλε. Στους υπόλοιπους συρμούς της Γραμμής 1 έχουν ήδη τοποθετηθεί έγχρωμες αντιγκραφίτι μεμβράνες, στο πλαίσιο της συνολικής αισθητικής ανανέωσης.

Την ίδια ώρα, οι επιβάτες των Γραμμών 2 και 3 περνούν ακόμη ένα καλοκαίρι μέσα σε συρμούς χωρίς κλιματισμό. Ο διαγωνισμός για την αναβάθμιση των παλαιών γαλλικών τρένων εγκρίθηκε πρόσφατα, η προκήρυξή του όμως δεν έχει ακόμη δημοσιευθεί.

Από την υπογραφή της σύμβασης μέχρι την ολοκλήρωση του συγκεκριμένου έργου υπολογίζεται ότι θα απαιτηθούν περίπου τρία χρόνια. Αυτό σημαίνει ότι οι επιβάτες θα συνεχίσουν για μεγάλο διάστημα να μετακινούνται σε συνθήκες έντονης θερμικής επιβάρυνσης.

Ο στόλος της ΣΤΑΣΥ περιλαμβάνει συνολικά 28 γαλλικούς συρμούς των Γραμμών 2 και 3, οι οποίοι κατασκευάστηκαν χωρίς σύστημα κλιματισμού. Από αυτούς παραμένουν λειτουργικοί οι 24 και τέσσερις έχουν μεταφερθεί προσωρινά στη Γραμμή 1.

Το πρόγραμμα ανακαίνισης θα καλύψει μόνο τους 12 από τους 24 λειτουργικούς συρμούς. Οι υπόλοιποι 12 θα μείνουν εκτός έργου και θα εξακολουθήσουν να κυκλοφορούν χωρίς κλιματισμό.

Ο συνολικός προϋπολογισμός του νέου έργου ανέρχεται σε 149,5 εκατ. ευρώ και περιλαμβάνει, εκτός από την αναβάθμιση των τρένων, την εγκατάσταση τεσσάρων υποσταθμών για την ανάκτηση ενέργειας από την πέδηση.

Η εικόνα των αστικών συγκοινωνιών αποκαλύπτει το πραγματικό κόστος της κυβερνητικής καθυστέρησης. Οι πανηγυρικές παρουσιάσεις προηγούνται της τεχνικής ολοκλήρωσης, οι παραδόσεις μετατίθενται και οι επιβάτες εξακολουθούν να πληρώνουν την έλλειψη τροχαίου υλικού με αραιότερα δρομολόγια και αποπνικτικές μετακινήσεις.

Η διοίκηση της ΣΤΑΣΥ και το υπουργείο Μεταφορών οφείλουν να εξηγήσουν πώς ένα έργο που παρουσιάστηκε ως ώριμο εξακολουθεί να εμφανίζει βασικές αστοχίες, γιατί αποκλείστηκαν έμπειροι τεχνικοί από κρίσιμα στάδια και με ποιον τρόπο θα διασφαλιστεί ότι η νέα παράταση δεν θα αποτελέσει την αρχή ενός ακόμη κύκλου καθυστερήσεων.