Ο νεοφασισμός, ο νεοφιλελευθερισμός και η μελλοντική κατεύθυνση της Ευρώπης
Την Πέμπτη 12 Δεκεμβρίου 2024, πραγματοποιήθηκε σε γνωστό αθηναϊκό ξενοδοχείο, μια ημερίδα με θέμα “Η άνοδος του νεοφασισμού και το μέλλον της Ευρώπης”. Την πρωτοβουλία και τη διοργάνωση ανέλαβε η Ελληνορωσική Λέσχη “Διάλογος”, στην οποία και στον πρόεδρό της Δρ. Θεόδωρο Ιγνατιάδη αξίζει έπαινος για την πρωτοβουλία και την διοργάνωση. Έλαβαν μέρος είκοσι διακεκριμένοι ομιλητές, δημοσιογράφοι, πολιτικοί επιστήμονες, ιστορικοί, ερευνητές και πανεπιστημιακοί.
Δεν θα αναφερθούμε στη συμβολή του κάθε ομιλητή χωριστά. Άλλωστε, οι εργασίες της ημερίδας για το πως αναπτύσσεται ο νεοφασισμός μαγνητοσκοπήθηκαν και θα αναρτηθούν προσεχώς στο διαδίκτυο, θα εκδοθεί δε ένας συλλογικός τόμος με περισσότερες και εκτενέστερες συμβολές στην ίδια θεματική από τις εκδόσεις “Τόπος”, τον Μάρτιο του 2025. Αξίζει ωστόσο και επιβάλλεται να επιχειρηθεί η επισήμανση και ανάδειξη ορισμένων συμπερασματικών σημείων σύγκλισης, για δύο λόγους:
Πρώτον, επειδή προσεγγίσεις όπως αυτές που αναπτύχθηκαν δεν ακούγονται μέσα στον οχετό της παραπληροφόρησης, της χειραγώγησης και της πλύσης εγκεφάλου που υφιστάμεθα από τα δημόσια και ιδιωτικά ΜΜΕ, μέχρι τα τρολς του διαδικτύου και τους μισθοφόρους ανθυπο-“διανοούμενους” του μιντιακού star system.
Δεύτερον, διότι είναι αναγκαίο να επιχειρείται κάθε φόρα μια προσπάθεια σύνθεσης ενός πολυφωνικού και όχι ομοιόμορφου εναλλακτικού λόγου. Υπάρχουν λοιπόν συγκλίνουσες υποθέσεις και στοιχεία που προσφέρονται για γόνιμο διάλογο και περαιτέρω επιστημονική εμβάθυνση.
Σε έναν παγκόσμιο πόλεμο που διεξάγεται σε δύο μέτωπα, τα οποία δείχνουν να ενοποιούνται, ο Δυτικός Κόσμος ακολουθεί την τακτική που γνωρίζει καλά: τη δαιμονοποίηση του αντιπάλου και την απόρριψη κάθε φωνής που δεν υποστηρίζει πλήρως δύο βασικούς άξονες: την αδιάλλακτη καταγγελία της Ρωσίας και την απόλυτη υποστήριξη του Ισραήλ. Δεν έχει σημασία αν, με κυνισμό, αναγνωρίζεται ότι οι συμφωνίες με τη Ρωσία έγιναν μόνο για να κερδηθεί χρόνος για την περικύκλωσή της και τον πόλεμο εναντίον της, «μέχρι του τελευταίου Ουκρανού». Όχι!
Σύμφωνα με την κυρίαρχη αφήγηση, η Ρωσία θεωρείται απειλή για ολόκληρη τη Δύση (και η έννοια αυτή επεκτείνεται συνεχώς ανατολικότερα!). Από την άλλη, δεν έχει σημασία αν το Ισραήλ εισβάλει σε άλλες χώρες κάθε εβδομάδα ή αν έχει συμβάλει στη διάλυση πέντε κρατών στην ευρύτερη περιοχή του. Απλώς, το Ισραήλ «ασκεί το δικαίωμά του να αμύνεται», κάτι που η Ρωσία δεν δικαιούται προφανώς. Όλα αυτά μας θυμίζουν κάτι. Μας θυμίζουν το μνημείο του δυτικού πολιτισμού, το οποίο, ενώ όλα τα άλλα επιτεύγματα αυτού του πολιτισμού απαξιώνονται και καταρρέουν, παραμένει φυλασσόμενο ως κόρη οφθαλμού, αναδεικνύεται και αναπτύσσεται με νέες μορφές βίαιης και ήπιας ισχύος. Ο φασισμός, λοιπόν.
Από τις περισσότερες παρεμβάσεις, διαφαίνεται ότι το φασιστικό φαινόμενο δεν πρέπει να περιοριστεί μόνο στις αναβιώσεις καθαρών φασιστικών και ναζιστικών μορφωμάτων που προσπαθούν να μιμηθούν τα πρότυπά τους από τον προηγούμενο αιώνα, όπως η «Χρυσή Αυγή» στην Ελλάδα. Ωστόσο, το παγκοσμιοποιημένο καθεστώς που αποκαλούμε ακατάλληλα «νεοφιλελευθερισμό», στην πραγματικότητα πρόκειται για ένα αγγλο-αμερικανο-σιωνιστικό μπλοκ ιμπεριαλιστικής κυριαρχίας, που δεν διστάζει να χρησιμοποιεί φασιστικές, τρομοκρατικές ή τζιχαντιστικές εγκληματικές οργανώσεις ως ειδικές ομάδες κρούσης, οι οποίες συνήθως έχουν περιορισμένη χρονική διάρκεια και δράση σε περιοχές όπως η Βοσνία, το Κόσοβο, το Αφγανιστάν, η Συρία και η Ουκρανία.
Ωστόσο, αυτό που έχει ιδιαίτερη σημασία είναι το γεγονός ότι το «σύστημα» έχει ενσωματώσει και νομιμοποιήσει στοιχεία εξουσίας που δοκιμάστηκαν στα φασιστικά και ναζιστικά εργαστήρια ως «κανονικότητα». Η προπαγάνδα, που αρχικά ασκούνταν με τα μέσα του ραδιοφώνου και του κινηματογράφου, έχει εξελιχθεί με την τηλεόραση και καλύπτει όλο το φάσμα των εκπομπών, από ειδήσεις και διαφήμιση έως αθλητικά, παιδικά προγράμματα και «αθώα» ντοκιμαντέρ, και βεβαίως το διαδίκτυο και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Αυτή η προπαγάνδα έχει εξελιχθεί σε τέτοιο βαθμό, που οι χειραγωγούμενες ιδεολογικές, ηθικές και αισθητικές επιλογές των «καταναλωτών» γίνονται αντιληπτές ως ελεύθερες και προσωπικές τους επιλογές. Παρ’ όλα αυτά, οι κλασικές μορφές ήπιας βίας, όπως η απόκρυψη πληροφοριών ή η παρουσίαση σκηνοθετημένων γεγονότων ως αληθινών, παραμένουν ενεργές, και είναι ιδιαίτερα εμφανείς στα δυτικά ΜΜΕ, όπου οι εξελίξεις στα δύο πολεμικά μέτωπα παρουσιάζονται με δύο μέτρα και δύο σταθμά.
Ασκήσεις εκβιασμού πραγματοποιούνται σε δημοσιογράφους, επιστήμονες, ερευνητές και καθηγητές όταν αποκλίνουν από το κυρίαρχο αφήγημα. Οι “πολυτέλειες” της ελευθερίας του λόγου που υπήρχαν στην εποχή του Ψυχρού Πολέμου καταργούνται μπροστά στον κίνδυνο του δαιμονοποιημένου αντιπάλου. Όπως συνέβαινε στον ναζισμό της δεκαετίας του ’30 και του ’40, όπου οι Εβραίοι θεωρούνταν το “μίασμα” που έπρεπε να εξολοθρευτεί, έτσι και τώρα, η οποιαδήποτε διαμαρτυρία κατά της γενοκτονίας που διαπράττει το Ισραήλ χαρακτηρίζεται ως αντισημιτισμός – συχνά από εκείνους που είναι κληρονόμοι του παραδοσιακού αντισημιτισμού.
Η υπενθύμιση ότι η ρωσική στρατιωτική επιχείρηση στην Ουκρανία είναι συνέπεια του εκλογικού πραξικοπήματος και της εθνοκάθαρσης που ξεκίνησε το 2014, καταγγέλλεται ως απεχθής «φιλορωσισμός» και «πουτινισμός». Σημαντική ήταν η επισήμανση από έναν επιφανή ομιλητή ότι οι γενοκτονίες και οι μαζικές σφαγές δεν είναι αποκλειστικότητα του φασισμού. Πολύ πριν από την άνοδο του φασισμού, η «πολιτισμένη» Δύση προχώρησε σε φρικαλεότητες κατά των ιθαγενών των αποικιών της. Το ίδιο πράττει σήμερα το Ισραήλ στην Παλαιστίνη. Εκεί, όπως και σε άλλες περιπτώσεις, οι “ευαίσθητες” κεραίες του δυτικού ανθρωπισμού παραμένουν αδιάφορες!
Πολλοί ομιλητές υπογράμμισαν ότι η κανονικοποίηση της αντιδημοκρατίας είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με το «νεοφιλελεύθερο» καθεστώς, το οποίο έχει καταστείλει όλες τις άλλες αξίες στη Δύση. Οι «δημοκρατικές» πολιτικές δυνάμεις της Δύσης είναι υπεύθυνες για το μεγαλύτερο μέρος αυτού του νέου «ολοκληρωτισμού», καθώς χρησιμοποιούν τις πιο ακραίες αντιδραστικές δυνάμεις για να παρουσιαστούν οι ίδιες ως «κεντρώες» και «μετριοπαθείς».
Εξαιρετικά σημαντική είναι η ευθύνη της Αριστεράς (όπως και αν την προσδιορίσει κανείς). Ενώ ο δυτικός ιμπεριαλισμός, σε ορισμένα μέρη, ενθαρρύνει μικροεθνικισμούς για να κατακερματίσει μεγάλες κρατικές οντότητες, σε άλλες περιοχές συμφωνεί να υπονομεύει τον πατριωτισμό, ευνοώντας τις διεκδικήσεις μικρών ομάδων. Σε αυτό το πλαίσιο έχει προσχωρήσει η Αριστερά της Δύσης. Εκεί όπου δεν το έχει κάνει, αδυνατεί να αντιληφθεί το παγκόσμιο πολιτικό διακύβευμα, βλέποντας μόνο «ιμπεριαλιστές να συγκρούονται με άλλους ιμπεριαλιστές», σε έναν πόλεμο που φαίνεται να μην ενδιαφέρει τις λαϊκές τάξεις.
Σε αυτό το κενό αναπτύσσονται ακροδεξιά πολιτικά κινήματα που εκμεταλλεύονται τον πατριωτισμό που απορρίπτει η Αριστερά, αρνούμενη την αντιφασιστική και πατριωτική της κληρονομιά. Έτσι, εμφανίζονται ως «αντισυστημικές» δυνάμεις, εκμεταλλευόμενοι τη δυσαρέσκεια των λαϊκών τάξεων για το «νεοφιλελεύθερο» σύστημα και τις «αριστερές» εκδοχές του. Αυτό ισχύει τόσο στη Δυτική Ευρώπη όσο και στις ΗΠΑ.
Στην Ανατολική Ευρώπη, όπου οι χώρες ακόμη γιορτάζουν την είσοδό τους στη δυτική «δημοκρατία», παρατηρούμε ενδιαφέροντα φαινόμενα: σε μερικές χώρες δεν ψηφίζουν όλοι οι πολίτες του εξωτερικού, σε άλλες οι εκλεγμένες κυβερνήσεις αντιμετωπίζουν οργανωμένες «μαζικές» διαμαρτυρίες μετά τις εκλογές, ενώ σε άλλες οι εκλογές ακυρώνονται αυθαίρετα και επαναλαμβάνονται μέχρι να εκλεγεί ο επιθυμητός υποψήφιος – όπως στην περίπτωση της Μολδαβίας, της Γεωργίας και της Ρουμανίας.
Η οικονομία του πολέμου, στην οποία οδηγούνται αυτές οι χώρες, απαιτεί και μια συμβατή “δημοκρατία” του πολέμου: το σύνολο του δυτικού και δυτικόδουλου συστήματος μετατρέπεται σε καθεστώς εκτάκτου ανάγκης, καθώς η Δύση πορεύεται προς την πτώση της, χωρίς ωστόσο να έχει χάσει τη στρατιωτική της ισχύ, η οποία της επιτρέπει να καταστρέψει τον πλανήτη πολλές φορές, αν χρειαστεί να σβήσει τα αυξανόμενα οικονομικά της χρέη προς αναπτυσσόμενες οικονομικές δυνάμεις, οι οποίες ωστόσο δεν είναι ακόμη αρκετά ισχυρές ή οικονομικά οργανωμένες για να αντιταχθούν αποτελεσματικά.
Ενώ η Αριστερά δεν καταφέρνει να σχηματίσει ακόμη ένα ειρηνιστικό κίνημα, η ανθρωπότητα βρίσκεται πιο κοντά από ποτέ σε έναν πυρηνικό όλεθρο. Ο δρόμος αυτός είναι επικίνδυνα ολισθηρός, καθώς ο “μεγάλος αδελφός”, ο οποίος κηρύσσει τον αντι-εθνικισμό, την αντιτρομοκρατία και την παγκοσμιοποίηση (που για κάποιους αφελείς θυμίζει διεθνισμό), ενθαρρύνει την ανεξέλεγκτη προκλητικότητα κρατών (ένα από τα οποία είναι πυρηνική δύναμη) που αντλούν έμπνευση από φυλετικό εθνικισμό, καθώς και μη κρατικών τρομοκρατικών οργανώσεων που ισχυρίζονται ότι υπηρετούν θρησκευτικούς φανατισμούς.
Ένας έμπειρος αναλυτής επεσήμανε σωστά μια ακόμη ομοιότητα με τον προηγούμενο παγκόσμιο πόλεμο. Όπως τότε, η ναζιστική Γερμανία επικαλούνταν τον κίνδυνο της ρωσικής “αρκούδας” για την Ευρώπη, ενώ ταυτόχρονα υποτιμούσε τον αντίπαλό της με τόσο αφελή τρόπο που έστειλε τις στρατιές της με καλοκαιρινές στολές, πιστεύοντας ότι θα είχε τελειώσει με το ανατολικό μέτωπο πριν από τον χειμώνα. Αντίστοιχα, σήμερα η Δύση προβαίνει σε ασταμάτητη κινδυνολογία κατά της Ρωσίας, πέφτοντας σε κραυγαλέα αντίφαση, καθώς συνεχώς υποτιμά ανόητα τις στρατιωτικές της δυνατότητες. Μωραίνει Κύριος όν βούλεται απολέσαι…
