Οι Ευρωπαίοι ηγέτες προσέρχονταν στη σύνοδο κορυφής με πρόθεση να δώσουν πολιτική ώθηση σε ένα σχέδιο οικονομικής ανασυγκρότησης της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στο επίκεντρο βρισκόταν η ανάγκη ενίσχυσης της ανταγωνιστικότητας, η αναζήτηση μεγαλύτερης στρατηγικής αυτονομίας και η σταδιακή απεξάρτηση της ευρωπαϊκής οικονομίας από υπερδυνάμεις όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Κίνα.
Η πραγματικότητα που διαμορφώθηκε μέσα σε ελάχιστο χρόνο ανέτρεψε αυτόν τον σχεδιασμό. Οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και η σύγκρουση ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες, το Ισραήλ και το Ιράν κυριάρχησαν απολύτως στη σύνοδο, μετατοπίζοντας το ενδιαφέρον από τη μακροπρόθεσμη οικονομική στρατηγική στην άμεση διαχείριση ενός νέου ενεργειακού κινδύνου.
Σύμφωνα με το Politico, η ηγεσία της ΕΕ βρέθηκε μπροστά σε μια βίαιη ανατροπή προτεραιοτήτων. Η συζήτηση για το μέλλον της ευρωπαϊκής οικονομίας παραμερίστηκε και τη θέση της πήρε ο φόβος μιας νέας έκρηξης στο ενεργειακό κόστος, με όλες τις οικονομικές και πολιτικές συνέπειες που μπορεί να ακολουθήσουν.
Ενεργειακό σοκ και φόβος πολιτικής αποσταθεροποίησης
Η άνοδος της τιμής του πετρελαίου προς τα 100 δολάρια το βαρέλι επανέφερε αμέσως στο προσκήνιο τα πιο δυσοίωνα σενάρια για την ευρωπαϊκή οικονομία. Οι κυβερνήσεις στρέφουν πλέον την προσοχή τους στην προστασία νοικοκυριών και επιχειρήσεων από ένα νέο κύμα αυξήσεων, το οποίο απειλεί να συμπιέσει εισοδήματα, να ενισχύσει το παραγωγικό κόστος και να αναζωπυρώσει τις πληθωριστικές πιέσεις.
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν έστειλε σήμα άμεσης κινητοποίησης πριν από την έναρξη των εργασιών της συνόδου. Τόνισε ότι η Ευρώπη χρειάζεται χωρίς καθυστέρηση παρεμβάσεις που θα περιορίσουν το βάρος των τιμών ενέργειας και θα συγκρατήσουν τους λογαριασμούς για τους πολίτες και την αγορά.
Στους διπλωματικούς κύκλους των Βρυξελλών επικρατεί έντονη ανησυχία. Η νέα αστάθεια που προκαλούν οι επιθέσεις του Ιράν στη Μέση Ανατολή αντιμετωπίζεται ως παράγοντας που μετατρέπει μια ήδη επιβαρυμένη συγκυρία σε πλήρη ενεργειακή έκτακτη ανάγκη.
Ο μεγαλύτερος φόβος για πολλές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις αφορά τις πολιτικές επιπτώσεις μιας νέας πληθωριστικής αναζωπύρωσης. Η μνήμη της κρίσης του 2022 παραμένει ισχυρή. Τότε, η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία πυροδότησε εκτίναξη στις τιμές της ενέργειας και άνοιξε έναν κύκλο κοινωνικής πίεσης, δημοσιονομικής επιβάρυνσης και πολιτικής φθοράς για πολλές κυβερνήσεις της Ένωσης.
Σήμερα, αρκετοί Ευρωπαίοι αξιωματούχοι φοβούνται ότι μια αντίστοιχη εξέλιξη θα μπορούσε να αναζωογονήσει λαϊκιστικές και αντιευρωπαϊκές δυνάμεις, ιδίως σε κράτη όπου η κοινωνική κόπωση παραμένει έντονη και η αγοραστική δύναμη των πολιτών έχει ήδη δεχθεί σκληρά πλήγματα.
Βαθύ ρήγμα στην ΕΕ για ΗΠΑ, Τραμπ και Ουκρανία
Την ίδια ώρα, η Ευρωπαϊκή Ένωση εμφανίζεται κατακερματισμένη ως προς τη στάση που οφείλει να τηρήσει απέναντι στον Ντόναλντ Τραμπ και στην κλιμάκωση με το Ιράν. Η διαφωνία δεν αφορά μόνο τη διατύπωση των συμπερασμάτων της συνόδου. Αγγίζει τον πυρήνα της ευρωπαϊκής γεωπολιτικής ταυτότητας και αποκαλύπτει το εύρος της αμηχανίας που επικρατεί στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.
Μια ομάδα κρατών, με βασικό εκφραστή τον Ισπανό πρωθυπουργό Πέδρο Σάντσεθ, επιδιώκει μια πιο καθαρή και αυστηρή διατύπωση απέναντι στις στρατιωτικές επιχειρήσεις. Η προσέγγιση αυτή προσκρούει στις επιφυλάξεις άλλων χωρών, με κυριότερη τη Γερμανία, που αντιμετωπίζουν με έντονη προσοχή κάθε ενδεχόμενο σύγκρουσης με την Ουάσιγκτον.
Ο πυρήνας αυτής της στάσης είναι απολύτως πρακτικός. Σε πολλές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες κυριαρχεί η εκτίμηση ότι μια ευθεία αντιπαράθεση με τις Ηνωμένες Πολιτείες θα μπορούσε να πλήξει τις διατλαντικές οικονομικές σχέσεις, να επιβαρύνει το ήδη ευαίσθητο εμπορικό κλίμα και να αποδυναμώσει τη συνοχή του δυτικού στρατοπέδου σε μια περίοδο κατά την οποία ο πόλεμος στην Ουκρανία παραμένει ανοιχτός.
Την εικόνα επιδείνωσε ακόμη περισσότερο η στάση της Ουγγαρίας. Ο Βίκτορ Όρμπαν απειλεί να εμποδίσει πακέτο δανείου ύψους 90 δισεκατομμυρίων ευρώ προς την Ουκρανία, προκαλώντας οξύτατη δυσφορία στις υπόλοιπες κυβερνήσεις. Διπλωματικές πηγές περιγράφουν το κλίμα στις σχετικές συζητήσεις ως εξαιρετικά βαρύ, με την ένταση να αγγίζει πρωτοφανή επίπεδα.
Στο παρασκήνιο έχει αρχίσει να συζητείται ακόμη και η αξιοποίηση νομικών εργαλείων κατά της Βουδαπέστης, με επίκληση παραβίασης της αρχής της ειλικρινούς συνεργασίας εντός της Ένωσης. Η συζήτηση αυτή αποτυπώνει το μέγεθος της φθοράς που έχει υποστεί η εσωτερική συνοχή της ΕΕ σε ένα από τα πιο κρίσιμα γεωπολιτικά μέτωπα των τελευταίων ετών.
Ενέργεια, άμυνα και πολλαπλοί πόλεμοι συνθλίβουν την ευρωπαϊκή στρατηγική
Παράλληλα με τις γεωπολιτικές συγκρούσεις, η Ευρώπη επανέρχεται και σε μια παλιά εσωτερική διαμάχη για την ενεργειακή της πολιτική. Η γραμμή που στηρίζει το σύστημα εμπορίας ρύπων και την επιτάχυνση της μετάβασης στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας ενισχύεται από κράτη της Βόρειας Ευρώπης και από την Ισπανία, που θεωρούν ότι αυτή η κατεύθυνση αποτελεί θεμέλιο για μεγαλύτερη ενεργειακή αυτονομία.
Στον αντίποδα, χώρες όπως η Ιταλία και η Πολωνία ζητούν αναθεωρήσεις, καθώς εκτιμούν ότι το ισχύον πλαίσιο ενδέχεται να τροφοδοτήσει νέες αυξήσεις τιμών σε οικονομίες που εξακολουθούν να στηρίζονται σε μεγάλο βαθμό στα ορυκτά καύσιμα. Η διαμάχη αυτή επιστρέφει στο προσκήνιο με αυξημένη ένταση, καθώς η διεθνής αναταραχή προσδίδει στο ενεργειακό ζήτημα άμεσο κοινωνικό και πολιτικό χαρακτήρα.
Την ίδια στιγμή, η νέα διεθνής πραγματικότητα ασκεί σφοδρή πίεση και στην ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία. Οι πόλεμοι στην Ουκρανία και στη Μέση Ανατολή αυξάνουν ραγδαία τη ζήτηση για εξοπλισμούς, πυρομαχικά και αμυντικά συστήματα, την ώρα που η παραγωγική ικανότητα των ευρωπαϊκών βιομηχανιών παραμένει περιορισμένη σε σχέση με τον όγκο των αναγκών.
Η παραδοχή του διευθύνοντος συμβούλου της ιταλικής Leonardo, Ρομπέρτο Τσινγκολάνι, αποτυπώνει με ωμότητα την κατάσταση. Η βιομηχανία, όπως ανέφερε, δυσκολεύεται να ακολουθήσει τον ρυθμό με τον οποίο πολλαπλασιάζονται οι πολεμικές εστίες και οι σχετικές απαιτήσεις. Η πίεση αυτή δεν αφορά μόνο την άμυνα. Αγγίζει τη συνολική βιομηχανική επάρκεια της Ευρώπης και αναδεικνύει τα όρια της στρατηγικής της ετοιμότητας.
Το συνολικό αποτέλεσμα είναι βαρύ για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η ευρωπαϊκή ατζέντα καθορίζεται για ακόμη μία φορά από κρίσεις που γεννώνται εκτός των συνόρων της και επιβάλλουν τις δικές τους προτεραιότητες στο εσωτερικό της ηπείρου. Η συζήτηση για την ανταγωνιστικότητα, τις επενδύσεις και τη μακρά πνοή της οικονομικής στρατηγικής υποχωρεί μπροστά στην ανάγκη διαχείρισης νέων κινδύνων.
Η Ευρώπη εισέρχεται έτσι σε ακόμη έναν κύκλο ανασφάλειας. Αντιμετωπίζει ταυτόχρονα ενεργειακή πίεση, πολιτικό κατακερματισμό, στρατηγική αμηχανία και παραγωγικούς περιορισμούς σε μια περίοδο που η διεθνής αστάθεια διευρύνεται. Η ήπειρος βρίσκεται και πάλι σε κατάσταση κρίσης, με την οικονομική και πολιτική της σταθερότητα να δοκιμάζεται από γεγονότα που εξελίσσονται με ταχύτητα πολύ μεγαλύτερη από την ικανότητα των ευρωπαϊκών θεσμών να τα προλάβουν.
