ΟΗΕ: Δραματική αύξηση σεξουαλικής βίας σε πολέμους

Μια ζοφερή εικόνα για την κλιμάκωση της σεξουαλικής βίας σε παγκόσμιο επίπεδο παρουσιάζει η 17η ετήσια έκθεση του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών, την οποία έδωσε στη δημοσιότητα η Ειδική Αντιπρόσωπος Πραμίλα Πάτεν. Η έκθεση, που καλύπτει την περίοδο από τον Ιανουάριο έως τον Δεκέμβριο του 2025, τεκμηριώνει 9.788 περιστατικά σε 21 χώρες που μαστίζονται από ένοπλες συρράξεις, έναν αριθμό που υπερδιπλασιάστηκε σε σύγκριση με τα 4.617 περιστατικά του προηγούμενου έτους.

Η ανθρώπινη διάσταση πίσω από τους αριθμούς

Η Πάτεν υπογράμμισε ότι η έκθεση αποτυπώνει τον ανθρώπινο πόνο των επιζώντων και των κοινοτήτων που ζουν υπό τη σκιά του πολέμου, καλώντας τη διεθνή κοινότητα να μη λησμονήσει τους αμάχους από το Σουδάν έως το Νότιο Σουδάν, τη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, την Κεντροαφρικανική Δημοκρατία, την Αϊτή, τη Μιανμάρ και αλλού. Τα τεκμηριωμένα περιστατικά, ωστόσο, δεν αποτελούν παρά μόνο μια ένδειξη ενός πολύ ευρύτερου μοτίβου παραβιάσεων που παραμένει σε μεγάλο βαθμό αθέατο και υποκαταγεγραμμένο.

Η έκθεση καταγράφει ακραία σωματική βία που συνοδεύει τη σεξουαλική βία, συμπεριλαμβανομένων δολοφονιών θυμάτων μετά από βιασμό και περιστατικών αυτοκτονίας. Τα θύματα, μεταξύ των οποίων και άτομα με αναπηρίες, είχαν ηλικίες από 1 έως 70 ετών. Κρατικοί και μη κρατικοί δρώντες στοχοποίησαν αμάχους με βιασμούς, ομαδικούς βιασμούς, απαγωγές και σεξουαλική δουλεία, ενώ μη κρατικές ένοπλες ομάδες, οργανωμένες εγκληματικές ομάδες και διεθνικά εγκληματικά δίκτυα χρησιμοποίησαν τη σεξουαλική βία ως μέσο ελέγχου εδαφών και πληθυσμών.

Εμπορία ανθρώπων και σεξουαλική βία

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται σε περιστατικά απαγωγών και εμπορίας ανθρώπων, στο πλαίσιο των οποίων βιασμοί, ομαδικοί βιασμοί και άλλες μορφές σεξουαλικής βίας διαπράχθηκαν κυρίως από μη κρατικούς ένοπλους δρώντες στο Μάλι, τη Νιγηρία, τη Σομαλία, το Νότιο Σουδάν, το Σουδάν και τη Συρία. Η σύγκλιση οργανωμένων εγκληματικών ομάδων και ένοπλων οργανώσεων, όπως στην Αϊτή και την Κολομβία, τροφοδότησε επίσης τη σεξουαλική βία στο πλαίσιο εμπορίας ανθρώπων και απαγωγών, μεταξύ άλλων για εκβιασμό λύτρων, χρηματοδότηση επιχειρήσεων και άσκηση ελέγχου επί των πληθυσμών.

Η έκθεση αναδεικνύει επίσης μοτίβα σεξουαλικής βίας σε χώρους κράτησης, κυρίως κατά ανδρών και αγοριών, ως μορφή βασανιστηρίων για ταπείνωση και απόσπαση πληροφοριών, με αναφορές στη Λιβύη, τη Μιανμάρ, το Ισραήλ, τα Κατεχόμενα Παλαιστινιακά Εδάφη, την Ουκρανία, τη Ρωσική Ομοσπονδία και την Υεμένη. Παράλληλα, επισημαίνεται ότι ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα αντιμετώπισαν αυξημένο κίνδυνο στοχευμένης δίωξης και παρενόχλησης, ενώ εκτοπισμένες και προσφύγισσες γυναίκες και κορίτσια βρέθηκαν αντιμέτωπες με ιδιαίτερα αυξημένους κινδύνους σε απομακρυσμένες και παραμεθόριες περιοχές.

Νέες καταχωρίσεις στο παράρτημα της έκθεσης

Στο παράρτημα της έκθεσης περιλαμβάνονται 77 μέρη, η πλειονότητα των οποίων είναι μη κρατικοί δρώντες. Νέες καταχωρίσεις αποτελούν τρεις μη κρατικοί δρώντες που δραστηριοποιούνται στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, καθώς και δύο κρατικοί δρώντες. Μεταξύ των νέων κρατικών καταχωρίσεων περιλαμβάνονται οι ισραηλινές ένοπλες δυνάμεις και δυνάμεις ασφαλείας. Η σχετική αφήγηση αναφέρεται στις Ισραηλινές Ένοπλες Δυνάμεις, την Ισραηλινή Υπηρεσία Φυλακών, συμπεριλαμβανομένων των ειδικών δυνάμεων Keter, και την αντιτρομοκρατική μονάδα Yamam της αστυνομίας, βάσει αξιόπιστων πληροφοριών που δείχνουν συνεχιζόμενα μοτίβα βιασμού και άλλων μορφών σεξουαλικής βίας, με αύξηση του αριθμού των επαληθευμένων περιστατικών το 2025.

Ο ΟΗΕ επαλήθευσε 31 περιπτώσεις, κυρίως σε χώρους κράτησης αλλά και σε σημεία ελέγχου και κατά τη διάρκεια στρατιωτικών επιχειρήσεων, κατά 14 ανδρών, 7 γυναικών, 9 αγοριών και 1 κοριτσιού από τη Λωρίδα της Γάζας και τη Δυτική Όχθη. Οι παραβιάσεις περιλάμβαναν βιασμούς, μεταξύ άλλων με αντικείμενα, ομαδικούς βιασμούς, απόπειρες βιασμού, σωματική βία στα γεννητικά όργανα, περιστατικά στοχευμένων πυροβολισμών στα γεννητικά όργανα, αναγκαστική γυμνότητα και απειλές βιασμού.

Η Πάτεν ανέφερε ότι αυτό εντάσσεται σε ένα γενικότερο πλαίσιο σεξουαλικής βίας κατά Παλαιστινίων, η οποία χρησιμοποιείται μεταξύ άλλων και ως μορφή βασανιστηρίων. Οι περιορισμοί στην πρόσβαση οδήγησαν σε καθυστέρηση στην επαλήθευση των περιπτώσεων, με δεκατρείς από αυτές να σημειώνονται το 2025, ενώ 18 το 2024 και το 2023. Οι παραβιάσεις αυτές σημειώθηκαν κυρίως κατά την κράτηση και ανάκριση, σε δώδεκα διαφορετικούς χώρους, σε κλίμα ατιμωρησίας. Η ισραηλινή πλευρά απέρριψε τόσο την προειδοποίηση περί πιθανής καταχώρισης όσο και το περιεχόμενο της έκθεσης.

Η δεύτερη νέα κρατική καταχώριση αφορά τις ρωσικές ένοπλες δυνάμεις και δυνάμεις ασφαλείας, βάσει επαληθευμένων από τον ΟΗΕ πληροφοριών για συνεχιζόμενα μοτίβα βιασμού και άλλων μορφών σεξουαλικής βίας, κυρίως κατά Ουκρανών αιχμαλώτων πολέμου και πολιτών κρατουμένων. Το 2025, ο ΟΗΕ επαλήθευσε 310 περιπτώσεις σεξουαλικής βίας συνδεόμενης με συγκρούσεις, μεταξύ των οποίων βιασμό, ομαδικό βιασμό, ακρωτηριασμό γεννητικών οργάνων, ηλεκτροσόκ και ξυλοδαρμούς στα γεννητικά όργανα, με θύματα 280 άνδρες, 26 γυναίκες και τέσσερα κορίτσια.

Μια θετική εξέλιξη και η ανάγκη για δράση

Παρά τη συνολικά ζοφερή εικόνα, η έκθεση καταγράφει και μια θετική εξέλιξη: την πτωτική τάση των επαληθευμένων από τον ΟΗΕ περιστατικών σεξουαλικής βίας που αποδίδονται στην Εθνική Αστυνομία της Λαϊκής Δημοκρατίας του Κονγκό κατά την τελευταία πενταετία. Η Πάτεν συνέδεσε την εξέλιξη αυτή με τη συνεχιζόμενη εποικοδομητική συνεργασία της κυβέρνησης της ΛΔ Κονγκό και με τη δέσμευση των εθνικών αρχών για την αντιμετώπιση της σεξουαλικής βίας σε συγκρούσεις. Ο Γενικός Γραμματέας έχει εκφράσει την πρόθεση να αφαιρέσει την Εθνική Αστυνομία του Κονγκό από το παράρτημα της έκθεσης στον επόμενο κύκλο αναφοράς, εφόσον διατηρηθούν η μείωση των περιστατικών και η εφαρμογή προληπτικών μέτρων.

Κλείνοντας, η Ειδική Αντιπρόσωπος του ΓΓ ΟΗΕ υπογράμμισε ότι οι παραβιάσεις αυτές δεν είναι ούτε μεμονωμένες ούτε περιορισμένες σε λίγα πλαίσια, αλλά έχουν παγκόσμια κλίμακα και καταστροφικό αντίκτυπο. Η απάντηση της διεθνούς κοινότητας, όπως τόνισε, δεν πρέπει να βασίζεται σε πολιτική πόζα, επιλεκτική αγανάκτηση ή προκαθορισμένες αφηγήσεις, αλλά στα δικαιώματα, τις ανάγκες και την αξιοπρέπεια των θυμάτων, των επιζώντων και των κοινοτήτων που έχουν ανάγκη από θεραπεία και ελπίδα.