ΟΗΕ: Κρίσιμη ψηφοφορία για τη διαδοχή Γκουτέρες στη σκιά διεθνών κρίσεων

Σε μια συγκυρία έντονων διεθνών κρίσεων, εσωτερικών αντιθέσεων και ανοιχτών μετώπων για τον ίδιο τον ρόλο του Οργανισμού, το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ πραγματοποιεί σήμερα, Παρασκευή 21 Αυγούστου, τη δεύτερη ενδεικτική ψηφοφορία για την επιλογή της επόμενης ή του επόμενου Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών.

Η διαδικασία αφορά τη διαδοχή του Αντόνιο Γκουτέρες, ο οποίος ολοκληρώνει στις 31 Δεκεμβρίου τη δεύτερη πενταετή θητεία του στην ηγεσία του ΟΗΕ. Μέχρι στιγμής, στην κούρσα συμμετέχουν επτά υποψήφιοι, πέντε γυναίκες και δύο άνδρες, με τη μάχη να αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον λόγω των γεωπολιτικών ισορροπιών και του δικαιώματος βέτο των πέντε μόνιμων μελών του Συμβουλίου Ασφαλείας.

Τα 15 μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας αναμένεται να συνεδριάσουν στις 10:00 ώρα Νέας Υόρκης, δηλαδή στις 17:00 ώρα Ελλάδας, προκειμένου να προχωρήσουν σε μυστική ψηφοφορία. Κάθε υποψηφιότητα θα αξιολογηθεί με τρεις πιθανές επιλογές: «ενθαρρύνω», «αποθαρρύνω» ή «δεν εκφράζω γνώμη».

Η δεύτερη ψηφοφορία και τα πρώτα φαβορί

Η σημερινή διαδικασία θεωρείται κρίσιμη, καθώς μπορεί να δείξει ποιοι υποψήφιοι έχουν πραγματική δυναμική και ποιοι δυσκολεύονται να συγκεντρώσουν την αναγκαία στήριξη. Στην πρώτη ενδεικτική ψηφοφορία, που έγινε στις 30 Ιουλίου, την καλύτερη επίδοση είχε η Ρεβέκα Γκρίνσπαν, πρώην αντιπρόεδρος της Κόστα Ρίκα και επικεφαλής της Διάσκεψης του ΟΗΕ για το Εμπόριο και την Ανάπτυξη, της UNCTAD.

Το βασικό ερώτημα είναι αν η Γκρίνσπαν θα καταφέρει να διατηρήσει το προβάδισμά της ή αν οι ψήφοι θα μετακινηθούν, καθώς οι διεργασίες ανάμεσα στις αντιπροσωπείες συνεχίζονται. Ο αναλυτής του International Crisis Group, Ντάνιελ Φόρτι, εκτιμά ότι η κατανομή των ψήφων μπορεί να εμφανίσει διαφοροποιήσεις σε σχέση με την ψηφοφορία του Ιουλίου.

Η δεύτερη ψηφοφορία ενδέχεται να λειτουργήσει και ως φίλτρο για την κούρσα διαδοχής. Υποψήφιοι που θα διαπιστώσουν ότι δεν έχουν επαρκή στήριξη μπορεί να οδηγηθούν σε απόσυρση, καθώς η διαδικασία απαιτεί όχι μόνο θετικές ψήφους, αλλά και αποφυγή βέτο από τις μεγάλες δυνάμεις.

Η επιλογή του νέου Γενικού Γραμματέα γίνεται σε μία από τις πιο δύσκολες περιόδους για τον Οργανισμό. Ο ΟΗΕ βρίσκεται αντιμέτωπος με την υποχώρηση της πολυμερούς συνεργασίας, τις συγκρούσεις ανάμεσα στα μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας και σοβαρές πιέσεις στη χρηματοδότησή του.

Ιδιαίτερο βάρος έχουν οι πιέσεις των Ηνωμένων Πολιτειών υπό τον Ντόναλντ Τραμπ, καθώς η Ουάσινγκτον έχει επανειλημμένα αμφισβητήσει τον ρόλο του ΟΗΕ και το ύψος της αμερικανικής συνεισφοράς. Οι περικοπές στη χρηματοδότηση απειλούν ανθρωπιστικές δράσεις και ειρηνευτικές αποστολές, την ώρα που ο Οργανισμός δυσκολεύεται να διαμορφώσει αποφασιστικές παρεμβάσεις σε μεγάλες διεθνείς κρίσεις.

Για να επικρατήσει ένας υποψήφιος χρειάζονται τουλάχιστον εννέα ψήφοι από τα 15 μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας. Το κρίσιμο, όμως, είναι να μη χρησιμοποιήσει βέτο κάποιο από τα πέντε μόνιμα μέλη: ΗΠΑ, Ρωσία, Κίνα, Γαλλία και Βρετανία.

Το όνομα που θα προκύψει από το Συμβούλιο Ασφαλείας θα σταλεί στη συνέχεια στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ, η οποία παραδοσιακά επικυρώνει την επιλογή. Η διαδικασία, πάντως, μπορεί να κρατήσει εβδομάδες ή και μήνες, καθώς απαιτείται ευρύτερη συναίνεση ανάμεσα σε κράτη με διαφορετικά συμφέροντα και γεωπολιτικές επιδιώξεις.

Η Λατινική Αμερική και το αίτημα για γυναίκα Γενική Γραμματέα

Η διαδοχή ακολουθεί παραδοσιακά μια άτυπη γεωγραφική εναλλαγή, αν και ο κανόνας αυτός δεν εφαρμόζεται πάντα με απόλυτο τρόπο. Αυτή τη φορά, η Λατινική Αμερική θεωρεί ότι έχει σειρά να αναλάβει την ηγεσία των Ηνωμένων Εθνών, γεγονός που εξηγεί και την ισχυρή παρουσία υποψηφίων από την περιοχή.

Παράλληλα, αρκετές χώρες πιέζουν ώστε ο ΟΗΕ να εκλέξει για πρώτη φορά στην ιστορία του γυναίκα Γενική Γραμματέα. Το στοιχείο αυτό δίνει πρόσθετη πολιτική σημασία στη διαδικασία, χωρίς όμως να αναιρεί τον καθοριστικό ρόλο των μόνιμων μελών του Συμβουλίου Ασφαλείας.

Η Ρεβέκα Γκρίνσπαν εμφανίζεται σήμερα ως το φαβορί, έχοντας προβάδισμα έναντι της πρώην υπουργού Εξωτερικών της Γουιάνας Κάρολαϊν Ροδρίγκες-Μπίρκετ και του Αργεντινού διπλωμάτη, επικεφαλής του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας, Ραφαέλ Γκρόσι.

Στην κούρσα συμμετέχουν επίσης η πρώην πρόεδρος της Χιλής Μισέλ Μπατσελέτ, η διπλωμάτισσα από τον Ισημερινό Μαρία Φερνάντα Εσπινόσα, ο πολιτικός και διπλωμάτης από την Ουγκάντα Ολάρα Οτούνου, ο πρώην πρόεδρος της Σενεγάλης Μάκι Σαλ και η πρέσβης του Ισημερινού στη Γαλλία Ιβόν Μπάκι.

Παρά το προβάδισμα ορισμένων υποψηφίων, ασφαλείς προβλέψεις δεν μπορούν να γίνουν. Η στάση των πέντε μόνιμων μελών παραμένει καθοριστική και μπορεί να ανατρέψει οποιονδήποτε συσχετισμό. Ακόμη και μια υποψηφιότητα με ισχυρή στήριξη μπορεί να μπλοκαριστεί, αν προκαλέσει την αντίδραση μίας μεγάλης δύναμης.

Ο Ρώσος πρεσβευτής στον ΟΗΕ, Βασίλι Νεμπένζια, άφησε ανοιχτό ακόμη και το ενδεχόμενο εμφάνισης νέων υποψηφιοτήτων, εφόσον η διαδικασία οδηγηθεί σε αδιέξοδο. Όπως ανέφερε, αν καμία από τις υπάρχουσες υποψηφιότητες δεν συγκεντρώσει επαρκή στήριξη, μπορεί να προκύψουν νέα ονόματα.

Η σημερινή ψηφοφορία δεν θα κρίνει οριστικά τον επόμενο Γενικό Γραμματέα, μπορεί όμως να αποκαλύψει τις πραγματικές ισορροπίες. Σε έναν ΟΗΕ που δοκιμάζεται από πολέμους, οικονομικές πιέσεις και αμφισβήτηση της πολυμερούς τάξης, η επιλογή της νέας ηγεσίας δεν είναι απλώς εσωτερική διαδικασία. Είναι ένδειξη για το πού θέλουν οι μεγάλες δυνάμεις να οδηγήσουν τον Οργανισμό τα επόμενα χρόνια.