Οι Βρυξέλλες βάζουν στο μάτι 10 τρισ. ευρώ αποταμιεύσεων – Το μεγάλο σχέδιο της φον ντερ Λάιεν

Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν έστρεψε πλέον ανοιχτά το βλέμμα στις τεράστιες ιδιωτικές αποταμιεύσεις των ευρωπαϊκών νοικοκυριών, παρουσιάζοντάς τες ως μία από τις βασικές πηγές χρηματοδότησης που θα μπορούσαν να κινητοποιηθούν για τις επενδυτικές ανάγκες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Μιλώντας στο Roland-Garros, στο πλαίσιο της συνάντησης της γαλλικής εργοδοτικής οργάνωσης Medef, η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής επανέφερε έναν αριθμό που αποκαλύπτει το μέγεθος του σχεδίου: περίπου 10 τρισ. ευρώ αποταμιεύσεων ευρωπαϊκών νοικοκυριών βρίσκονται σήμερα σε τραπεζικές καταθέσεις.

Η θέση των Βρυξελλών είναι ότι σημαντικό μέρος αυτών των κεφαλαίων θα μπορούσε να διοχετευθεί στην πραγματική οικονομία μέσω της λεγόμενης Ένωσης Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων, ώστε να χρηματοδοτηθούν ευρωπαϊκές επιχειρήσεις, καινοτομία και στρατηγικές επενδύσεις.

Εδώ όμως βρίσκεται και η πολιτική ουσία της συζήτησης: τα συγκεκριμένα κεφάλαια δεν αποτελούν ευρωπαϊκό δημόσιο χρήμα. Ανήκουν στους πολίτες που τα αποταμίευσαν.

Οι Βρυξέλλες βλέπουν 10 τρισ. ευρώ που «κάθονται» στις τράπεζες

Το πρόβλημα για την Ευρωπαϊκή Ένωση είναι γνωστό. Οι επενδυτικές της ανάγκες έχουν εκτοξευθεί, καθώς η Ευρώπη καλείται ταυτόχρονα να χρηματοδοτήσει την πράσινη και ψηφιακή μετάβαση, τη βιομηχανική της ανταγωνιστικότητα, την τεχνολογική αυτονομία και πλέον πολύ μεγαλύτερες αμυντικές δαπάνες.

Οι δημόσιοι προϋπολογισμοί δύσκολα μπορούν να σηκώσουν μόνοι τους αυτό το βάρος. Έτσι, η Κομισιόν αναζητά έναν τρόπο ώστε περισσότερο ιδιωτικό ευρωπαϊκό κεφάλαιο να κατευθύνεται από τις απλές τραπεζικές καταθέσεις προς τις κεφαλαιαγορές και τις επιχειρήσεις.

Η φον ντερ Λάιεν υποστηρίζει ότι η ολοκλήρωση της Ένωσης Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων και της ενιαίας ευρωπαϊκής κεφαλαιαγοράς μπορεί να κινητοποιήσει έως και 470 δισ. ευρώ πρόσθετης χρηματοδότησης.

Το σχέδιο περιλαμβάνει βαθύτερη ενοποίηση των χρηματοπιστωτικών αγορών, μεγαλύτερη συμμετοχή τραπεζών και ασφαλιστικών εταιρειών στις επενδύσεις, ανάπτυξη επενδυτικών λογαριασμών και συνταξιοδοτικών προϊόντων, καθώς και ισχυρότερη ευρωπαϊκή εποπτεία.

Η Πρόεδρος της Επιτροπής έχει μάλιστα καταστήσει σαφές ότι θέλει πρόοδο μέχρι το τέλος του 2026 και έχει αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο, εάν δεν υπάρξει συμφωνία μεταξύ των 27, να προχωρήσουν τα κράτη που επιθυμούν ταχύτερη ενοποίηση μέσω ενισχυμένης συνεργασίας.

Οι Βρυξέλλες, με άλλα λόγια, θεωρούν ότι ένα μεγάλο μέρος των ευρωπαϊκών αποταμιεύσεων παραμένει υπερβολικά «αδρανές» μέσα στο τραπεζικό σύστημα και επιδιώκουν να δημιουργήσουν μηχανισμούς που θα κάνουν την επένδυσή τους πιο ελκυστική.

Αυτό όμως είναι εντελώς διαφορετικό από το να θεωρηθεί ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση αποκτά οποιοδήποτε δικαίωμα πάνω στις καταθέσεις των πολιτών.

Καμία κατάσχεση – Υπαρκτή όμως η προσπάθεια κατεύθυνσης των αποταμιεύσεων

Χρειάζεται εδώ μία κρίσιμη διευκρίνιση. Δεν υπάρχει σήμερα ευρωπαϊκό σχέδιο που να προβλέπει δήμευση, υποχρεωτική επένδυση ή αυθαίρετη μεταφορά χρημάτων από τους τραπεζικούς λογαριασμούς των πολιτών.

Η ίδια η Κομισιόν παρουσιάζει την Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων ως πλαίσιο που θα προσφέρει περισσότερες επενδυτικές επιλογές στους πολίτες, χαμηλότερο κόστος, καλύτερη χρηματοοικονομική ενημέρωση και ευκολότερη πρόσβαση στις κεφαλαιαγορές.

Το πολιτικό ερώτημα βρίσκεται επομένως αλλού: μέχρι πού μπορεί να φτάσει η προσπάθεια των ευρωπαϊκών θεσμών να επηρεάσουν τον τρόπο με τον οποίο οι ιδιώτες διαχειρίζονται τις αποταμιεύσεις τους.

Φορολογικά κίνητρα, ειδικοί ευρωπαϊκοί επενδυτικοί λογαριασμοί, συμπληρωματικές συντάξεις, κανονιστικές διευκολύνσεις και νέα χρηματοπιστωτικά προϊόντα μπορούν σταδιακά να μεταφέρουν μεγαλύτερο μέρος των ιδιωτικών κεφαλαίων προς τους τομείς που θεωρούν στρατηγικούς οι Βρυξέλλες.

Και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν κρύβει τους στόχους της. Θέλει τα ιδιωτικά κεφάλαια να συμβάλουν στην ανάπτυξη ευρωπαϊκών επιχειρήσεων, στην καινοτομία, στην ενεργειακή και κλιματική μετάβαση, στην οικονομική ασφάλεια και στις νέες γεωπολιτικές ανάγκες της Ευρώπης.

Αυτό δεν μετατρέπει τις καταθέσεις σε δημόσιο χρήμα. Δείχνει όμως ότι οι αποταμιεύσεις των Ευρωπαίων έχουν πλέον αποκτήσει κεντρική θέση στον οικονομικό σχεδιασμό της Κομισιόν.

Ο Γάλλος πολιτικός Φλοριάν Φιλιπό αντέδρασε στις σχετικές δηλώσεις, επιμένοντας ότι οι αποταμιεύσεις ανήκουν στους πολίτες και όχι στην «Ευρώπη». Η παρέμβασή του αποτυπώνει την πολιτική καχυποψία που προκαλεί η συγκεκριμένη συζήτηση σε ένα μέρος της ευρωπαϊκής κοινής γνώμης.

Η ανησυχία αφορά λιγότερο κάποιο σημερινό σχέδιο κατάσχεσης και περισσότερο τη σταδιακή δημιουργία ενός συστήματος μέσα στο οποίο η οικονομική πολιτική, τα φορολογικά κίνητρα και οι κανονισμοί θα ωθούν τους πολίτες προς συγκεκριμένες μορφές επένδυσης.

Από οικονομικής πλευράς, η Κομισιόν έχει ένα ισχυρό επιχείρημα: οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις υποφέρουν από έλλειψη κεφαλαίων, ενώ τεράστια ποσά ευρωπαϊκών αποταμιεύσεων παραμένουν σε λογαριασμούς με σχετικά χαμηλές αποδόσεις ή διοχετεύονται σε αγορές εκτός Ευρώπης.

Από πολιτικής πλευράς, όμως, υπάρχει μία κόκκινη γραμμή που δεν επιτρέπεται να θολώσει. Τα 10 τρισ. ευρώ δεν είναι «ευρωπαϊκό ταμείο». Είναι ιδιωτική περιουσία εκατομμυρίων πολιτών.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί να δημιουργήσει καλύτερες επενδυτικές δυνατότητες, να αφαιρέσει γραφειοκρατικά εμπόδια και να προσφέρει κίνητρα. Η τελική επιλογή για το αν κάποιος θα κρατήσει τις οικονομίες του σε κατάθεση, θα αγοράσει ομόλογα, θα επενδύσει σε μετοχές ή θα τις χρησιμοποιήσει διαφορετικά πρέπει να παραμένει δική του.

Η μεγάλη μάχη, συνεπώς, δεν αφορά σήμερα κάποια «αρπαγή καταθέσεων». Αφορά το ποιος θα καθορίσει πού θα κατευθυνθούν τα τρισεκατομμύρια των Ευρωπαίων αποταμιευτών. Και όταν οι Βρυξέλλες δηλώνουν πλέον ανοιχτά ότι αυτά τα χρήματα μπορούν να αποτελέσουν βασικό εργαλείο χρηματοδότησης των ευρωπαϊκών φιλοδοξιών, οι πολίτες έχουν κάθε λόγο να απαιτούν απόλυτη διαφάνεια, πραγματική ελευθερία επιλογής και σαφή όρια στην παρέμβαση των ευρωπαϊκών θεσμών.