Οι πλατείες άδειασαν, οι δημοσκόποι αγχώθηκαν και η αποχή γίνεται ρυθμιστής

Ανησυχία επικρατεί στα κομματικά επιτελεία, καθώς ο εφιάλτης της αποχής επιστρέφει στο προσκήνιο και απειλεί να καθορίσει τις επόμενες εκλογικές αναμετρήσεις. Η εικόνα των ευρωεκλογών, αλλά και των αυτοδιοικητικών εκλογών, όπου σημαντικές νίκες κρίθηκαν από μειοψηφίες των εγγεγραμμένων ψηφοφόρων, έχει αφήσει βαθύ αποτύπωμα στο πολιτικό σύστημα.

Οι πρόσφατες συγκεντρώσεις του Κυριάκου Μητσοτάκη, του Αλέξη Τσίπρα και του Νίκου Ανδρουλάκη δεν φαίνεται να καθησύχασαν κανέναν. Η συμμετοχή των πολιτών κινήθηκε σε χαμηλά επίπεδα, με τις παρουσίες να περιορίζονται κυρίως σε κομματικά στελέχη, τοπικούς μηχανισμούς και ανθρώπους που διαχρονικά δίνουν το «παρών» σε τέτοιου είδους εκδηλώσεις.

Το πολιτικό μήνυμα είναι βαρύ. Οι πλατείες δεν γεμίζουν, το πάθος απουσιάζει και οι παλιοί κομματικοί αυτοματισμοί δείχνουν κουρασμένοι. Η κοινωνία δεν σπεύδει να ακολουθήσει τα κόμματα, ούτε δείχνει να συγκινείται από την τεχνητή πόλωση που επιχειρείται να στηθεί κάθε φορά που πλησιάζει μια κάλπη.

Η δύσκολη επανεμφάνιση Τσίπρα

Μεγαλύτερος προβληματισμός φαίνεται να υπάρχει στο στρατόπεδο του Αλέξη Τσίπρα, όπου αρκετοί περίμεναν ότι η πολιτική του επανεμφάνιση θα δημιουργούσε δυναμική από τη βάση. Η εικόνα, όμως, των συγκεντρώσεων στο Περιστέρι και στη Μυτιλήνη δεν επιβεβαίωσε αυτές τις προσδοκίες.

Στελέχη που παρακολουθούν τις κινήσεις του πρώην πρωθυπουργού εκτιμούν ότι το νέο εγχείρημα χρειάζεται χρόνο, οργάνωση και μηχανισμούς. Υποστηρίζουν ότι είναι πρόωρο να κριθεί η απήχηση του σχήματος από τις πρώτες συγκεντρώσεις και ότι μετά τη ΔΕΘ θα υπάρξει πιο καθαρή εικόνα, ειδικά αν ενταχθούν πρόσωπα με κοινοβουλευτική εμπειρία και δικά τους δίκτυα επιρροής.

Ωστόσο, το πρώτο πολιτικό αποτύπωμα δεν είναι αυτό που περίμεναν όσοι επένδυαν σε μια εκρηκτική επιστροφή. Η κοινωνική βάση δεν εμφανίζεται έτοιμη να κινητοποιηθεί μαζικά, ενώ οι συγκεντρώσεις που επιχειρήθηκαν από στελέχη του χώρου σε αρκετές περιπτώσεις δεν ξεπέρασαν τις λίγες δεκάδες συμμετεχόντων.

Προβληματισμός καταγράφεται και στο ΠΑΣΟΚ. Στο επιτελείο του Νίκου Ανδρουλάκη αποδίδουν τις δυσλειτουργίες σε οργανωτικά λάθη, όμως η πραγματικότητα είναι πιο σκληρή. Ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ γνωρίζει τον κομματικό μηχανισμό, μπορεί να τον χειριστεί και ετοιμάζει στοχευμένες αλλαγές σε πρόσωπα και περιοδείες. Παρ’ όλα αυτά, δεν έχει καταφέρει να μετατραπεί σε πολιτικό πόλο που να κινητοποιεί αυθόρμητα μεγάλα ακροατήρια.

Η δυσκολία του ΠΑΣΟΚ είναι διπλή. Από τη μία επιχειρεί να εμφανιστεί ως αξιόπιστη εναλλακτική διακυβέρνησης. Από την άλλη, δεν έχει ακόμη πείσει μεγάλα τμήματα της κοινωνίας ότι μπορεί να εκφράσει κάτι πέρα από την επιστροφή ενός παλιού κομματικού μηχανισμού με νέα περιτύλιξη.

Κουρασμένος μηχανισμός στη ΝΔ και άδειες συγκεντρώσεις

Στη Νέα Δημοκρατία, η εικόνα δεν είναι καλύτερη. Ο κομματικός μηχανισμός εμφανίζεται κουρασμένος, αποσυντονισμένος και σε αρκετές περιοχές απομακρυσμένος από τα παλιά του στηρίγματα. Στελέχη που επί χρόνια αναλάμβαναν την κινητοποίηση έχουν αποστασιοποιηθεί ή δεν διαθέτουν πλέον την ίδια διάθεση να σηκώσουν το βάρος της κομματικής δουλειάς.

Ο νέος γραμματέας της ΝΔ, Κώστας Κυρανάκης, επιχειρεί να ανασυγκροτήσει τον μηχανισμό, όμως μέχρι στιγμής τα αποτελέσματα δεν φαίνονται στις περιοδείες του πρωθυπουργού. Ακόμη και όταν υπάρχει κρατική ή αυτοδιοικητική δυνατότητα κινητοποίησης, η εικόνα δεν παραπέμπει σε κοινωνικό ρεύμα, αλλά σε υποχρεωτική κομματική παρουσία.

Τα έμπειρα κομματικά στελέχη βλέπουν την πραγματικότητα πίσω από τις δικαιολογίες. Η επίκληση των διακοπών του Αυγούστου μπορεί να εξηγεί ένα μέρος της χαμηλής συμμετοχής, δεν μπορεί όμως να κρύψει το βαθύτερο πρόβλημα: η παλιά μέθοδος των μεγάλων συγκεντρώσεων δεν αποδίδει, επειδή δεν υπάρχουν πλέον ούτε τα πλήθη ούτε τα πάθη προηγούμενων δεκαετιών.

Η αποσύνδεση των πολιτών από τα κόμματα είναι εμφανής. Οι επικοινωνιολόγοι ζητούν νέους τρόπους προσέγγισης της κοινωνίας, κυρίως μέσω των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, ώστε να μεταφερθεί το βάρος από την πλατεία στην οθόνη. Τα κόμματα γνωρίζουν ότι η εικόνα μιας μισοάδειας συγκέντρωσης κοστίζει πολιτικά, γι’ αυτό και οι υποψήφιοι στρέφονται όλο και περισσότερο σε μικρές εκδηλώσεις, σπίτια, καφέ και κλειστούς κύκλους.

Η μετατόπιση αυτή δείχνει το πραγματικό πρόβλημα: η πολιτική δεν συνομιλεί πλέον με μαζικά ακροατήρια, αλλά με μικρές οργανωμένες ομάδες. Η κοινωνία παρακολουθεί από απόσταση, κουρασμένη από υποσχέσεις, τεχνητές συγκρούσεις και κομματικές σκηνοθεσίες που δεν αγγίζουν την καθημερινότητά της.

Ο πραγματικός φόβος, όμως, δεν είναι πόσοι θα πάνε στις συγκεντρώσεις. Είναι πόσοι θα πάνε στις κάλπες. Η αποχή στις ευρωεκλογές και στις αυτοδιοικητικές αναμετρήσεις έχει δημιουργήσει νέα πολιτικά δεδομένα. Όσο μικραίνει το εκλογικό σώμα που συμμετέχει ενεργά, τόσο μεγαλύτερη επιρροή αποκτούν οι σταθεροί, ηλικιακά μεγαλύτεροι και κομματικά πιο πειθαρχημένοι ψηφοφόροι.

Σε αυτό ποντάρουν τα παλαιά κόμματα. Η Νέα Δημοκρατία και το ΠΑΣΟΚ εξακολουθούν να διαθέτουν ισχυρότερη πρόσβαση στις γενιές που πολιτικοποιήθηκαν τις δεκαετίες του 1980 και του 1990 και συνεχίζουν να προσέρχονται στις κάλπες. Αυτές οι ομάδες κρατούν όρθια τα ποσοστά των παραδοσιακών κομμάτων, ακόμη και όταν οι νεότεροι απέχουν ή παραμένουν πολιτικά άστεγοι.

Η αποχή, όμως, μπορεί να ανατρέψει κάθε πρόβλεψη. Οι δημοσκόποι μετρούν εκείνους που απαντούν στις έρευνες και επιχειρούν αναγωγές με παραδοσιακές μεθόδους. Το πρόβλημα είναι ότι η εκλογική απάθεια, η σιωπηλή οργή και η αποστασιοποίηση μεγάλου μέρους της κοινωνίας δεν αποτυπώνονται εύκολα στους πίνακες των μετρήσεων.

Αν η εικόνα των άδειων πλατειών συνεχιστεί μέχρι την τελική ευθεία προς τις κάλπες, τότε οι συνηθισμένες εκτιμήσεις μπορεί να αποδειχθούν εύθραυστες. Ένα εκλογικό σώμα που δεν κινητοποιείται, που δεν εμπιστεύεται και που δεν συμμετέχει μπορεί να οδηγήσει σε αποτέλεσμα διαφορετικό από εκείνο που προεξοφλούν τα κομματικά επιτελεία.

Η αγωνία των δημοσκόπων μοιάζει με την αγωνία του τερματοφύλακα πριν από το πέναλτι. Ξέρουν ότι κάτι κινείται υπόγεια, αλλά δεν μπορούν πάντα να προβλέψουν προς τα πού θα φύγει η μπάλα. Και αυτή ακριβώς είναι η πιο επικίνδυνη πλευρά της αποχής: δεν κάνει θόρυβο, δεν γεμίζει πλατείες, δεν φωνάζει συνθήματα. Εμφανίζεται στο τέλος, όταν η κάλπη ανοίγει και αποκαλύπτει πόσο βαθιά έχει κοπεί ο δεσμός της κοινωνίας με το πολιτικό σύστημα.