Online αγορές: Πιο εύκολη ακύρωση και νέα δικαιώματα για τους καταναλωτές

Σημαντικές αλλαγές στην προστασία των καταναλωτών φέρνει το νέο νομοσχέδιο του υπουργείου Ανάπτυξης, το οποίο ενσωματώνει ευρωπαϊκές οδηγίες και επιχειρεί να βάλει πιο καθαρούς κανόνες στις ηλεκτρονικές αγορές, στις επισκευές προϊόντων και στους περιβαλλοντικούς ισχυρισμούς των επιχειρήσεων.

Οι παρεμβάσεις κινούνται σε τρεις βασικούς άξονες: την ευκολότερη υπαναχώρηση από ηλεκτρονικές αγορές και συμβάσεις, την ενίσχυση του λεγόμενου δικαιώματος στην επισκευή και την αυστηρότερη αντιμετώπιση του greenwashing, δηλαδή των παραπλανητικών οικολογικών ισχυρισμών που χρησιμοποιούνται για την προσέλκυση πελατών.

Για τους καταναλωτές, η πιο άμεση αλλαγή αφορά τις online συναλλαγές. Μέχρι σήμερα, πολλοί πολίτες δυσκολεύονταν να εντοπίσουν τον τρόπο με τον οποίο μπορούσαν να ασκήσουν το δικαίωμα υπαναχώρησης, δηλαδή να ακυρώσουν μια αγορά ή σύμβαση που είχαν συνάψει μέσω διαδικτύου.

Με το νέο πλαίσιο, οι επιχειρήσεις θα υποχρεούνται να διαθέτουν στις ιστοσελίδες τους ειδική λειτουργία υπαναχώρησης, εμφανή και εύκολα προσβάσιμη. Ο καταναλωτής θα μπορεί ηλεκτρονικά, με απλή διαδικασία, να ενημερώνει την επιχείρηση ότι επιθυμεί να ακυρώσει τη συναλλαγή, χωρίς να αναζητά κρυμμένες φόρμες επικοινωνίας ή να περνά από περίπλοκα βήματα.

Πιο εύκολη ακύρωση online αγορών

Στην πράξη, όποιος αγοράζει προϊόν από ηλεκτρονικό κατάστημα θα μπορεί ευκολότερα να ασκεί τα δικαιώματά του όταν αλλάζει γνώμη ή όταν διαπιστώνει ότι η αγορά δεν καλύπτει τις ανάγκες του. Η ρύθμιση στοχεύει να περιορίσει τη συνηθισμένη ταλαιπωρία των καταναλωτών, οι οποίοι συχνά βρίσκονταν αντιμέτωποι με ασαφείς οδηγίες και χρονοβόρες διαδικασίες.

Υπάρχουν, ωστόσο, εξαιρέσεις. Οι νέες διατάξεις δεν καλύπτουν προϊόντα ή υπηρεσίες άμεσης κατανάλωσης και χρήσης, όπως παραγγελίες από ηλεκτρονικά σούπερ μάρκετ ή υπηρεσίες μεταφοράς μέσω εφαρμογών ταξί. Εκτός πλαισίου μένουν και οι συναλλαγές χαμηλής αξίας, όταν το συνολικό ποσό δεν υπερβαίνει τα 30 ευρώ.

Ιδιαίτερη σημασία έχουν και οι προβλέψεις για τις χρηματοοικονομικές υπηρεσίες που συνάπτονται εξ αποστάσεως. Σε αυτή την κατηγορία περιλαμβάνονται πιστωτικές κάρτες, ασφαλιστικά συμβόλαια, επενδυτικά προϊόντα και άλλες τραπεζικές ή χρηματοοικονομικές υπηρεσίες που προσφέρονται πλέον όλο και συχνότερα μέσω διαδικτύου.

Για τις συγκεκριμένες συμβάσεις, ο καταναλωτής αποκτά δικαίωμα υπαναχώρησης μέσα σε 14 ημερολογιακές ημέρες, χωρίς οικονομική επιβάρυνση και χωρίς να είναι υποχρεωμένος να εξηγήσει τον λόγο της απόφασής του. Στα ατομικά συνταξιοδοτικά προϊόντα, το χρονικό περιθώριο αυξάνεται στις 30 ημέρες, καθώς πρόκειται για αποφάσεις με μακροχρόνιες οικονομικές συνέπειες.

Δικαίωμα στην επισκευή και τέλος στους ψεύτικους πράσινους ισχυρισμούς

Το νομοσχέδιο φέρνει αλλαγές και στον τρόπο αντιμετώπισης των βλαβών σε ηλεκτρικές και ηλεκτρονικές συσκευές. Με την ενσωμάτωση της ευρωπαϊκής οδηγίας για το δικαίωμα στην επισκευή, οι καταναλωτές θα έχουν περισσότερες δυνατότητες να επισκευάζουν τα προϊόντα τους, αντί να οδηγούνται γρήγορα στην αντικατάστασή τους.

Στόχος είναι να μειωθεί το κόστος για τα νοικοκυριά και ταυτόχρονα να περιοριστούν τα ηλεκτρονικά απόβλητα. Τα προηγούμενα χρόνια, πολλές συσκευές κατέληγαν στα σκουπίδια ακόμη και για μικρές βλάβες, επειδή η επισκευή τους ήταν δύσκολη, ακριβή ή πρακτικά απρόσιτη.

Με τις νέες προβλέψεις, οι πωλητές θα πρέπει να ενημερώνουν καθαρά τους καταναλωτές ότι έχουν δυνατότητα επιλογής ανάμεσα σε επισκευή και αντικατάσταση προϊόντος. Παράλληλα, θα παρέχονται σαφείς πληροφορίες για τα δικαιώματα που συνδέονται με την εγγύηση και την παράταση της περιόδου παραγραφής.

Οι κανόνες καλύπτουν ευρεία κατηγορία προϊόντων καθημερινής χρήσης, όπως πλυντήρια ρούχων και πιάτων, ψυγεία, καταψύκτες, στεγνωτήρια, τηλεοράσεις, οθόνες υπολογιστών, ηλεκτρικές σκούπες, κινητά τηλέφωνα, tablets, φορητούς υπολογιστές, εξοπλισμό αποθήκευσης δεδομένων και άλλες ηλεκτρονικές συσκευές.

Τα επόμενα χρόνια προβλέπεται και η δημιουργία ειδικής ψηφιακής πλατφόρμας σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο. Μέσω αυτής, οι πολίτες θα μπορούν να αναζητούν επισκευαστές, να συγκρίνουν διαθέσιμες υπηρεσίες και να ενημερώνονται για τις επιλογές τους πριν αποφασίσουν αν θα επισκευάσουν ή θα αντικαταστήσουν μια συσκευή. Η κεντρική ευρωπαϊκή πλατφόρμα αναμένεται να λειτουργήσει από το 2027.

Τρίτο κρίσιμο πεδίο είναι η αντιμετώπιση του greenwashing, ενός φαινομένου που έχει λάβει μεγάλες διαστάσεις στην αγορά. Πρόκειται για περιπτώσεις όπου επιχειρήσεις χρησιμοποιούν αόριστους, υπερβολικούς ή ανεπαρκώς τεκμηριωμένους ισχυρισμούς περί οικολογικής λειτουργίας, προκειμένου να επηρεάσουν την αγοραστική συμπεριφορά των καταναλωτών.

Εκφράσεις όπως «100% πράσινο προϊόν», «απολύτως φιλικό προς το περιβάλλον» ή «κλιματικά ουδέτερο» δεν θα μπορούν πλέον να χρησιμοποιούνται χωρίς επαρκή τεκμηρίωση. Οι παραπλανητικοί περιβαλλοντικοί ισχυρισμοί θα αντιμετωπίζονται ως αθέμιτες εμπορικές πρακτικές, ενώ οι αρμόδιες αρχές θα μπορούν να παρεμβαίνουν όταν διαπιστώνεται παραπλάνηση των καταναλωτών.

Οι νέες ρυθμίσεις δημιουργούν ένα πιο αυστηρό πλαίσιο για την αγορά και ταυτόχρονα δίνουν περισσότερα εργαλεία στον πολίτη. Η ουσία, όμως, θα κριθεί στην εφαρμογή: στην ευκολία με την οποία θα μπορεί ο καταναλωτής να ακυρώνει μια ηλεκτρονική συναλλαγή, στην πραγματική πρόσβαση σε οικονομικά βιώσιμες επισκευές και στον έλεγχο των επιχειρήσεων που εμπορεύονται οικολογική εικόνα χωρίς αποδείξεις.