ΟΟΣΑ: Δημογραφική ανθεκτικότητα στο επίκεντρο συνεδρίου

Η δημογραφική ανθεκτικότητα και η ανάγκη επανεξέτασης της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής βρέθηκαν στο επίκεντρο του 3ου Ετήσιου Συνεδρίου του Κέντρου Κρήτης του ΟΟΣΑ για τη Δυναμική των Πληθυσμών. Το συνέδριο, που διεξάγεται στις 9 και 10 Νοεμβρίου 2026 στο Κέντρο Αρχιτεκτονικής Μεσογείου στα Χανιά, διοργανώνεται από κοινού με το Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών και τον Δήμο Χανίων, προσελκύοντας διεθνείς εμπειρογνώμονες, εκπροσώπους του ΟΟΣΑ και ακαδημαϊκούς.

Κατά τη διάρκεια των εργασιών, αναλύθηκαν οι σοβαρές προκλήσεις που θέτει η ραγδαία γήρανση του πληθυσμού και η μείωση των γεννήσεων, με άμεσες επιπτώσεις στην αγορά εργασίας, τα δημόσια οικονομικά και τη στέγαση. Οι συμμετέχοντες πρότειναν στοχευμένες πολιτικές μεταρρυθμίσεις για την αντιμετώπιση των δημογραφικών αλλαγών.

Ο Γενικός Γραμματέας του ΟΟΣΑ, Ματίας Κόρμαν, σε βιντεοσκοπημένο μήνυμά του, τόνισε ότι παρόλο που οι δημογραφικές αλλαγές προκαλούν σοβαρές οικονομικές επιπτώσεις, οι κατάλληλες πολιτικές σε τομείς όπως η στέγαση, η περιφερειακή ανθεκτικότητα και οι ευκαιρίες εργασίας μπορούν να επιφέρουν θετικά αποτελέσματα. Επεσήμανε ότι η Ελλάδα κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση με πρωτοβουλίες όπως η δράση «Νταντάδες της Γειτονιάς» και το πρόγραμμα «Σπίτι μου», ενώ έδωσε έμφαση στην ανάγκη ενίσχυσης της τοπικής αυτοδιοίκησης, την παροχή προσβάσιμων τοπικών υπηρεσιών και την ένταξη περισσότερων γυναικών και μεταναστών στην εργασία.

Ο κ. Κόρμαν ανέφερε ότι μεταξύ των χωρών του ΟΟΣΑ, το προσδόκιμο ζωής έχει αυξηθεί κατά 4 χρόνια από το 2000, γεγονός που σημαίνει ότι ζούμε περισσότερο και είμαστε πιο υγιείς. Ωστόσο, η γονιμότητα έχει μειωθεί σε 1,4 παιδιά ανά γυναίκα, αρκετά χαμηλότερα από τα 2,1 παιδιά ανά γυναίκα που απαιτούνται για τη διατήρηση σταθερού πληθυσμού. Στην Ελλάδα, ο αντίστοιχος αριθμός βρίσκεται στο 1,2 παιδιά ανά γυναίκα. Αυτά τα στοιχεία, όπως εξήγησε, επιταχύνουν τη γήρανση του πληθυσμού.

Ο αντίκτυπος στην ανάπτυξη είναι σημαντικός. Χωρίς πολιτική δράση, η γήρανση του πληθυσμού θα φρενάρει την ετήσια ανάπτυξη από το 1% στο 0,6%. Η δημοσιονομική πίεση θα ενταθεί, καθώς θα απαιτούνται περισσότεροι πόροι για συντάξεις και ιατροφαρμακευτική περίθαλψη. «Το δημόσιο χρέος των χωρών του ΟΟΣΑ αναμένεται να αυξηθεί κατά 20% μέχρι το 2045. Χωρίς πολιτικές, μεταρρυθμίσεις και μέτρα, η νεότερη γενιά θα κληθεί να αναλάβει μεγαλύτερο βάρος», σημείωσε χαρακτηριστικά.

Στις δομικές επιπτώσεις της δημογραφικής μετάβασης αναφέρθηκε η Διευθύντρια Πολιτικής και Έρευνας στο Τμήμα Οικονομικών του ΟΟΣΑ, Άσα Γιόχανσον. Σημείωσε ότι η πτώση της γονιμότητας (από 3,3 παιδιά ανά γυναίκα το 1960 σε 1,5 το 2023 στον ΟΟΣΑ) οφείλεται σε περίπλοκους παράγοντες που επηρεάζουν τον οικογενειακό προγραμματισμό. Επιπλέον, υπογράμμισε την ανάγκη οι εργοδότες να εστιάσουν στην εκπαίδευση των εργαζομένων μεγαλύτερης ηλικίας, ειδικά εν μέσω της ραγδαίας εξέλιξης της Τεχνητής Νοημοσύνης, ενώ αναφέρθηκε στον ρόλο της μετανάστευσης στο δημογραφικό ζήτημα. «Η δημογραφική αλλαγή δημιουργεί προκλήσεις αλλά και ευκαιρίες. Το αποτέλεσμα εξαρτάται από τις πολιτικές επιλογές. Καμία μεταρρύθμιση δεν μπορεί να αντιμετωπίσει όλες τις προκλήσεις με τη μια φορά. Οι χώρες χρειάζονται αλλαγές που θα υποστηρίζουν την ανάπτυξη και την παραγωγικότητα αλλά θα βοηθούν και τις οικογένειες, τους εργαζόμενους και τις κοινότητες να αφομοιώσουν τη δημογραφική αλλαγή».

Η πρώην Υπουργός Εργασίας της Χιλής, Κλαούντια Σεράνο, παρουσίασε τη δραματική υποχώρηση της γονιμότητας στη χώρα της (1,1 παιδιά ανά γυναίκα) και ανέλυσε τις πιέσεις που δέχονται τα συνταξιοδοτικά συστήματα στη Λατινική Αμερική, εξαιτίας της αδήλωτης εργασίας και των έμφυλων ανισοτήτων. Η ίδια στηλίτευσε την απουσία συστημικής προσέγγισης, τη δυσκολία αφομοίωσης των μεταναστευτικών ροών ως θετικού παράγοντα, καθώς και την έλλειψη μακρόπνοου οράματος για τη χρηματοδότηση αποτελεσματικών συστημάτων φροντίδας.

«Η γηράσκουσα κοινωνία δεν πρέπει να βλέπει τους ηλικιωμένους κυρίως ως εξαρτώμενους αλλά ως ενεργούς συντελεστές, των οποίων η εμπειρία και η γνώση θα πρέπει να αντιμετωπίζεται ως πολύτιμα περιουσιακά στοιχεία». Ιδιαίτερη έμφαση πρέπει να δοθεί στην επένδυση στο ανθρώπινο κεφάλαιο και στη δια βίου μάθηση, μαζί με την προστασία της καινοτομίας, εξήγησε.

Τέλος, ο Καθηγητής Δημόσιας Υγείας και Γεωγραφίας στο Πανεπιστήμιο Harvard, Σουμπου Σουμπραμανιάν, εστίασε στη διαφορά μεταξύ της ποσοτικής αύξησης του προσδόκιμου ζωής και της ποιότητας της υγείας κατά τα επιπλέον αυτά χρόνια, επισημαίνοντας τις διευρυνόμενες ηλικιακές ανισότητες. «Από το 1990, οι χώρες του ΟΟΣΑ κέρδισαν χρόνια ζωής, αλλά το ένα τρίτο εξ αυτών δεν συνοδευόταν από καλή υγεία. Η γήρανση του πληθυσμού έχει δημιουργήσει ανισορροπίες: Ο πλούτος, η πολιτική εκπροσώπηση, οι δημόσιες δαπάνες κλίνουν υπέρ των μεγαλύτερων ηλικιακά ανθρώπων, ενώ οι γενιές ζουν όλο και πιο αποκομμένες η μία από την άλλη. Μια κοινωνία αναπτύσσεται περισσότερο όταν οι μεγαλύτεροι φυτεύουν δέντρα στων οποίων τη σκιά δεν θα κάτσουν ποτέ οι ίδιοι», κατέληξε.