Ανησυχητικά συμπεράσματα καταγράφει μελέτη οικονομολόγων, σύμφωνα με την οποία τα πανεπιστήμια υποχωρούν στην κούρσα της καινοτομίας στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης. Η έντονη μετακίνηση επιστημόνων από τον ακαδημαϊκό χώρο προς τις επιχειρήσεις μεταβάλλει τις ισορροπίες, με αποτέλεσμα οι εξελίξεις στην έρευνα να καθορίζονται πλέον από μεγάλους τεχνολογικούς ομίλους και όχι από πανεπιστημιακά ιδρύματα.
Η συγκέντρωση ανθρώπινου δυναμικού, πόρων και επιστημονικών ανακαλύψεων σε περιορισμένο αριθμό ισχυρών εταιρειών οδηγεί σε αντίστοιχη συγκέντρωση της γνώσης και σε μετατόπιση του προσανατολισμού της. Η επιστημονική παραγωγή απομακρύνεται από τη λογική της ευρείας πρόσβασης και της εξυπηρέτησης του δημόσιου συμφέροντος και εντάσσεται όλο και περισσότερο σε ένα πλαίσιο αυστηρού ελέγχου από ισχυρά οικονομικά κέντρα. Οι πρωτότυπες επιστημονικές δημοσιεύσεις υποχωρούν, ενώ αυξάνονται οι κατοχυρώσεις ευρεσιτεχνιών με εμπορικό προσανατολισμό.
Οι οικονομολόγοι επισημαίνουν ότι το βασικό ζήτημα αφορά τον τρόπο με τον οποίο εξελίσσεται η καινοτομία. Η διάχυση της γνώσης γίνεται πιο περιορισμένη και η ανάπτυξη εξαρτάται σε αυξανόμενο βαθμό από την πρόσβαση στην υπολογιστική ισχύ. Υπογραμμίζουν ότι η πρόκληση της επόμενης περιόδου είναι η διαμόρφωση ενός πλαισίου όπου η τεχνητή νοημοσύνη θα εξελίσσεται με όρους διαφάνειας, ανταγωνισμού και ευρύτερης ωφέλειας.
Η μελέτη του Κέντρου Έρευνας Οικονομικής Πολιτικής, με έδρα το Παρίσι, αποκτά ιδιαίτερη σημασία λόγω της προέλευσης των συντακτών της. Ο επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας, ο Τούρκος οικονομολόγος Ουφούκ Ακιτζίτ, διδάσκει στη σχολή οικονομικών του Πανεπιστημίου του Σικάγο. Η συγκεκριμένη σχολή έχει ταυτιστεί ιστορικά με τον οικονομικό φιλελευθερισμό που επηρέασε πολιτικές ηγεσίες και οικονομικές πρακτικές διεθνώς. Το γεγονός ότι νέοι εκπρόσωποι της σχολής επισημαίνουν τους κινδύνους από την αποδυνάμωση των πανεπιστημίων αναδεικνύει τη σοβαρότητα των εξελίξεων.
Η μετατόπιση αυτή είχε καταγραφεί ήδη από το 2013, όταν ένας από τους κορυφαίους ερευνητές της τεχνητής νοημοσύνης εγκατέλειψε το πανεπιστήμιο για να ενταχθεί στη βιομηχανία. Η επιλογή αυτή αποτέλεσε ένδειξη αλλαγής στο κέντρο βάρους της έρευνας. Δέκα και πλέον χρόνια μετά, η τάση έχει παγιωθεί, με την ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης να πραγματοποιείται κυρίως εντός μεγάλων εταιρειών. Η εξέλιξη αυτή επηρεάζει τόσο τη διαδικασία παραγωγής γνώσης όσο και τη διάχυση και την αξιοποίησή της.
Η αναφορά των ερευνητών αφορά τον Τζέφρι Χίντον, ο οποίος αποχώρησε από το πανεπιστήμιο του Τορόντο για να αναλάβει ηγετικό ρόλο σε εργαστήριο τεχνητής νοημοσύνης μεγάλης εταιρείας τεχνολογίας.
Για δεκαετίες, τα πανεπιστήμια αποτελούσαν βασικό πυλώνα της επιστημονικής προόδου, εκπαιδεύοντας ερευνητές και παράγοντας γνώση με ανοικτή πρόσβαση. Στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης, το μοντέλο αυτό εμφανίζει σημάδια υποχώρησης. Μέσα από ανάλυση δεδομένων της Στατιστικής Υπηρεσίας των ΗΠΑ, εξετάστηκε η πορεία 42.000 ερευνητών του κλάδου, καταγράφοντας έντονη μετακίνηση προς τη βιομηχανία και σημαντική διεύρυνση των μισθολογικών διαφορών.
Το 2019, το 68% των ερευνητών τεχνητής νοημοσύνης εργαζόταν σε επιχειρήσεις, έναντι 48% το 2001, ενώ τα ποσοστά συνεχίζουν να αυξάνονται. Η διαφορά στις αποδοχές για τα κορυφαία ταλέντα ξεπέρασε τα 1,5 εκατομμύρια δολάρια το 2021. Οι υψηλότερες αμοιβές στη βιομηχανία αυξήθηκαν από 595.000 σε 1,94 εκατομμύρια δολάρια, ενώ στον ακαδημαϊκό χώρο η άνοδος ήταν περιορισμένη, από 301.000 σε 392.000 δολάρια.
Η εξέλιξη αυτή καθιστά δύσκολη τη διατήρηση των κορυφαίων επιστημόνων στα πανεπιστήμια. Παράλληλα, η ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης απαιτεί σημαντική υπολογιστική ισχύ, μεγάλα δεδομένα και εκτεταμένες υποδομές, που διαθέτουν κυρίως οι μεγάλοι τεχνολογικοί όμιλοι.
Η μετακίνηση των ερευνητών επηρεάζει άμεσα το είδος της παραγόμενης γνώσης. Στο ακαδημαϊκό περιβάλλον κυριαρχεί η λογική της ανοιχτής επιστήμης, ενώ στις επιχειρήσεις η γνώση αντιμετωπίζεται ως περιουσιακό στοιχείο. Μετά τη μετάβαση στη βιομηχανία, οι δημοσιεύσεις μειώνονται αισθητά και οι πατέντες αυξάνονται. Τρία χρόνια μετά τη μετακίνηση, οι πιθανότητες δημοσίευσης μειώνονται κατά περίπου 30 ποσοστιαίες μονάδες, ενώ οι πιθανότητες κατοχύρωσης πατέντας αυξάνονται κατά 6 μονάδες.
Σε ετήσια βάση, η παραγωγή επιστημονικών άρθρων μειώνεται κατά 65%, ενώ οι κατοχυρώσεις ευρεσιτεχνιών αυξάνονται κατά 530%. Πρόκειται για μετατόπιση προς γνώση με ιδιοκτησιακό χαρακτήρα και εμπορική αξιοποίηση, γεγονός που περιορίζει την πρόσβαση άλλων ερευνητών και της κοινωνίας.
Παράλληλα, μεταβάλλεται και το προφίλ των ερευνητών. Η μέση ηλικία στη βιομηχανία μειώνεται στα 37 έτη, ενώ στα πανεπιστήμια παραμένει στα 42, δείχνοντας αυξημένη απορρόφηση νεότερων επιστημόνων από τις επιχειρήσεις. Το ποσοστό ερευνητών με καταγωγή εκτός ΗΠΑ αυξάνεται, ενισχύοντας τον διεθνή χαρακτήρα του κλάδου.
Στο ζήτημα της εκπροσώπησης των φύλων, ο ακαδημαϊκός χώρος εμφανίζει σημαντική πρόοδο, με τη συμμετοχή των γυναικών να αυξάνεται από 16% σε 29%. Στη βιομηχανία, η αύξηση είναι πιο περιορισμένη, από 19% σε 23%, στοιχείο που αναδεικνύει διαφοροποιήσεις καθώς το κέντρο της έρευνας μεταφέρεται στις επιχειρήσεις.
