Πλεόνασμα 7,55 δισ. ευρώ με πρωταγωνιστή τον ΦΠΑ – Ο λογαριασμός στους πολίτες

Πρωτογενές πλεόνασμα 7,554 δισ. ευρώ κατέγραψε ο κρατικός προϋπολογισμός στο εννεάμηνο Ιανουαρίου – Σεπτεμβρίου 2026, με τις φορολογικές εισπράξεις να υπερβαίνουν τους προβλεπόμενους στόχους, κυρίως χάρη στον ΦΠΑ και στους φόρους εισοδήματος.

Τα οριστικά στοιχεία που ανακοίνωσε το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών δείχνουν ότι το πρωτογενές αποτέλεσμα ξεπέρασε τον στόχο των 5,129 δισ. ευρώ κατά 2,425 δισ. ευρώ. Ωστόσο, μετά την αφαίρεση ετεροχρονισμών πληρωμών και έκτακτων εισπράξεων, η πραγματική υπέρβαση περιορίζεται στα 305 εκατ. ευρώ.

Η εξέλιξη αυτή αναδεικνύει τη διαφορά ανάμεσα στο συνολικό ταμειακό αποτέλεσμα και στην ουσιαστική απόκλιση από τον δημοσιονομικό σχεδιασμό. Παράλληλα, η υψηλή απόδοση των φόρων κατανάλωσης επαναφέρει στο προσκήνιο την επιβάρυνση των νοικοκυριών από τις ανατιμήσεις.

Το πρωτογενές πλεόνασμα εμφανίζεται χαμηλότερο σε σχέση με το αντίστοιχο εννεάμηνο του 2025, όταν είχε φτάσει τα 9,449 δισ. ευρώ.

Στο συνολικό ισοζύγιο του κρατικού προϋπολογισμού καταγράφηκε πλεόνασμα 127 εκατ. ευρώ, έναντι πρόβλεψης για έλλειμμα 1,897 δισ. ευρώ. Την αντίστοιχη περίοδο του προηγούμενου έτους είχε σημειωθεί πλεόνασμα 2,401 δισ. ευρώ.

Στην υπέρβαση του πρωτογενούς αποτελέσματος συνέβαλαν χρονικές μετατοπίσεις δαπανών και ειδικές εισπράξεις. Συγκεκριμένα, 695 εκατ. ευρώ αφορούν ετεροχρονισμό πληρωμών του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων, 385 εκατ. ευρώ μετατόπιση πληρωμών εξοπλιστικών προγραμμάτων και 905 εκατ. ευρώ μεταβιβάσεις προς φορείς της Γενικής Κυβέρνησης που πραγματοποιούνται σε διαφορετικό χρόνο από τον αρχικά προβλεπόμενο.

Επιπλέον, καταγράφηκαν 135 εκατ. ευρώ από τη δεύτερη δόση του τιμήματος παραχώρησης άδειας λειτουργίας καζίνο στο Ελληνικό, ποσό που είχε αρχικά προγραμματιστεί να εισπραχθεί στο τέλος του 2025.

Το υπουργείο διευκρινίζει ότι οι συγκεκριμένοι ετεροχρονισμοί δεν μεταβάλλουν το δημοσιονομικό αποτέλεσμα της Γενικής Κυβέρνησης, ενώ τα έσοδα από την παραχώρηση του καζίνο αναγνωρίζονται δημοσιονομικά στα έτη διάρκειας της σχετικής σύμβασης.

ΦΠΑ και φόροι εισοδήματος τροφοδοτούν τα έσοδα – Τα αναλυτικά στοιχεία

Τα καθαρά έσοδα του κρατικού προϋπολογισμού ανήλθαν σε 57,811 δισ. ευρώ στο διάστημα Ιανουαρίου – Σεπτεμβρίου, υπερβαίνοντας κατά 2,501 δισ. ευρώ τον στόχο του Προϋπολογισμού 2026.

Η σύγκριση επηρεάζεται από τον χρόνο είσπραξης κονδυλίων του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. Ειδικότερα, είχε προγραμματιστεί για τον Ιούνιο η εισροή 1,258 δισ. ευρώ, όμως 884 εκατ. ευρώ εισπράχθηκαν νωρίτερα, τον Απρίλιο, ενώ τα υπόλοιπα 374 εκατ. ευρώ αναμένονται μέχρι το τέλος του έτους.

Χωρίς την επίδραση των συγκεκριμένων πόρων, η υπέρβαση των καθαρών εσόδων διαμορφώνεται σε 2,876 δισ. ευρώ.

Οι συνολικές εισπράξεις από φόρους έφτασαν τα 55,967 δισ. ευρώ. Στο ποσό αυτό περιλαμβάνονται 306 εκατ. ευρώ που συνδέονται με τη σύμβαση παραχώρησης της Εγνατίας Οδού και 135 εκατ. ευρώ από τη δεύτερη δόση για την άδεια καζίνο στο Ελληνικό.

Αφαιρώντας αυτές τις δύο ειδικές εισπράξεις, τα τακτικά φορολογικά έσοδα ανέρχονται σε 55,526 δισ. ευρώ, ξεπερνώντας τις προβλέψεις κατά 1,426 δισ. ευρώ ή 2,6%.

Η μεγαλύτερη θετική απόκλιση προέρχεται από τον Φόρο Προστιθέμενης Αξίας. Οι εισπράξεις ΦΠΑ ανήλθαν σε 23,062 δισ. ευρώ και, μετά την εξαίρεση των 306 εκατ. ευρώ που αφορούν την Εγνατία Οδό, υπερέβησαν τον στόχο κατά 1,093 δισ. ευρώ.

Η υψηλή απόδοση του ΦΠΑ συνδέεται με την αξία των φορολογούμενων συναλλαγών, η οποία επηρεάζεται τόσο από την κατανάλωση όσο και από τις τιμές. Κατά συνέπεια, η αύξηση των εισπράξεων δεν αποτυπώνει από μόνη της αντίστοιχη βελτίωση της αγοραστικής δύναμης των πολιτών.

Σημαντική ήταν και η συμβολή των φόρων εισοδήματος, οι οποίοι απέφεραν 20,171 δισ. ευρώ, ποσό υψηλότερο κατά 360 εκατ. ευρώ από τον στόχο.

Η φορολογία φυσικών προσώπων παρουσίασε υπέρβαση 408 εκατ. ευρώ, ενώ οι εισπράξεις από τον φόρο εισοδήματος νομικών προσώπων υπολείπονταν των προβλέψεων κατά 58 εκατ. ευρώ. Οι λοιποί φόροι εισοδήματος κατέγραψαν αύξηση 10 εκατ. ευρώ.

Αντίθετα, στους Ειδικούς Φόρους Κατανάλωσης σημειώθηκε υστέρηση 239 εκατ. ευρώ, με τις συνολικές εισπράξεις να διαμορφώνονται σε 5,326 δισ. ευρώ.

Οι φόροι ακίνητης περιουσίας απέφεραν 2,100 δισ. ευρώ, ξεπερνώντας τον στόχο κατά 63 εκατ. ευρώ.

Στις υπόλοιπες κατηγορίες, τα έσοδα από κοινωνικές εισφορές ανήλθαν σε 40 εκατ. ευρώ, με υστέρηση 5 εκατ. ευρώ, ενώ οι μεταβιβάσεις απέφεραν 4,764 δισ. ευρώ, αυξημένα κατά 79 εκατ. ευρώ.

Μέσα στην τελευταία κατηγορία, τα έσοδα του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων ήταν κατά 72 εκατ. ευρώ υψηλότερα από τον προγραμματισμό.

Οι εισπράξεις από πωλήσεις αγαθών και υπηρεσιών διαμορφώθηκαν σε 1,465 δισ. ευρώ. Εξαιρώντας τα 306 εκατ. ευρώ της παραχώρησης Εγνατίας Οδού, περιορίζονται σε 1,159 δισ. ευρώ, παρουσιάζοντας υπέρβαση 274 εκατ. ευρώ.

Τα λοιπά τρέχοντα έσοδα ανήλθαν σε 2,300 δισ. ευρώ, κατά 518 εκατ. ευρώ πάνω από τον στόχο. Από αυτά, 319 εκατ. ευρώ αφορούσαν το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων, με υπέρβαση 206 εκατ. ευρώ.

Την ίδια στιγμή, οι επιστροφές εσόδων έφτασαν τα 6,727 δισ. ευρώ, αυξημένες κατά 520 εκατ. ευρώ έναντι στόχου 6,206 δισ. ευρώ. Σημαντικό μέρος της απόκλισης σχετίζεται με επιστροφή ΦΠΑ 306 εκατ. ευρώ στο πλαίσιο της σύμβασης παραχώρησης της Εγνατίας Οδού.

Σεπτέμβριος, δημόσιες δαπάνες και επιδοτήσεις – Πού κατευθύνθηκαν τα χρήματα

Για τον Σεπτέμβριο, τα καθαρά έσοδα του προϋπολογισμού διαμορφώθηκαν σε 6,460 δισ. ευρώ, ξεπερνώντας τον μηνιαίο στόχο κατά 170 εκατ. ευρώ.

Οι φορολογικές εισπράξεις έφτασαν τα 6,486 δισ. ευρώ, αυξημένες κατά 74 εκατ. ευρώ ή 1,1%. Από τον ΦΠΑ συγκεντρώθηκαν 2,518 δισ. ευρώ, με υπέρβαση 188 εκατ. ευρώ.

Αντίθετα, οι φόροι εισοδήματος απέφεραν 2,490 δισ. ευρώ, παρουσιάζοντας υστέρηση 79 εκατ. ευρώ. Από την απόκλιση αυτή, 25 εκατ. ευρώ αφορούσαν τη φορολογία φυσικών προσώπων, 49 εκατ. ευρώ τη φορολογία επιχειρήσεων και 5 εκατ. ευρώ τις υπόλοιπες κατηγορίες.

Οι Ειδικοί Φόροι Κατανάλωσης απέφεραν 665 εκατ. ευρώ, κατά 8 εκατ. ευρώ λιγότερα από τον στόχο, ενώ οι φόροι ακίνητης περιουσίας διαμορφώθηκαν σε 123 εκατ. ευρώ, κοντά στις προβλέψεις.

Οι εισπράξεις από κοινωνικές εισφορές ανήλθαν σε 4 εκατ. ευρώ, μειωμένες κατά 1 εκατ. ευρώ. Τα έσοδα από μεταβιβάσεις έφτασαν τα 271 εκατ. ευρώ, παρουσιάζοντας υπέρβαση 146 εκατ. ευρώ.

Αντίθετα, τα έσοδα του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων που περιλαμβάνονται στην κατηγορία αυτή υπολείπονταν του στόχου κατά 26 εκατ. ευρώ.

Οι εισπράξεις από πωλήσεις αγαθών και υπηρεσιών ήταν 61 εκατ. ευρώ, κοντά στον προγραμματισμό, ενώ τα λοιπά τρέχοντα έσοδα έφτασαν τα 264 εκατ. ευρώ, αυξημένα κατά 31 εκατ. ευρώ.

Οι επιστροφές εσόδων του Σεπτεμβρίου ανήλθαν σε 626 εκατ. ευρώ, έναντι στόχου 548 εκατ. ευρώ, ενώ οι συνολικές εισπράξεις του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων διαμορφώθηκαν σε 94 εκατ. ευρώ, με υστέρηση 26 εκατ. ευρώ.

Στο σκέλος των δαπανών, ο κρατικός προϋπολογισμός κατέγραψε πληρωμές 57,683 δισ. ευρώ στο εννεάμηνο, ποσό αυξημένο κατά 477 εκατ. ευρώ από τον στόχο των 57,206 δισ. ευρώ.

Σε σύγκριση με το αντίστοιχο διάστημα του 2025, οι συνολικές δαπάνες ήταν υψηλότερες κατά 5,423 δισ. ευρώ.

Στον Τακτικό Προϋπολογισμό οι πληρωμές υπολείπονταν των προβλέψεων κατά 1,094 δισ. ευρώ. Αντιθέτως, στο επενδυτικό σκέλος οι δαπάνες ανήλθαν σε 10,395 δισ. ευρώ, ξεπερνώντας τον στόχο κατά 1,571 δισ. ευρώ.

Η αύξηση συνδέεται με την επιτάχυνση υλοποίησης έργων του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. Σε ετήσια βάση, οι επενδυτικές δαπάνες εμφανίστηκαν αυξημένες κατά 2,209 δισ. ευρώ.

Στις μεγαλύτερες μεταβιβάσεις περιλαμβάνονται 1,544 δισ. ευρώ προς τον ΕΟΠΥΥ και 1,994 δισ. ευρώ προς τον ΟΠΕΚΑ για την κάλυψη των προβλεπόμενων υποχρεώσεών τους.

Επιπλέον, καταγράφηκαν 917 εκατ. ευρώ προς την Εθνική Κεντρική Αρχή Προμηθειών Υγείας για φαρμακευτικά σκευάσματα, υγειονομικό υλικό και υπηρεσίες που προορίζονται για τα δημόσια νοσοκομεία.

Προς τα νοσοκομεία και τις δομές Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας μεταφέρθηκαν συνολικά 1,032 δισ. ευρώ.

Στις παρεμβάσεις για την αντιμετώπιση της ακρίβειας περιλαμβάνονται 131 εκατ. ευρώ προς την Κοινωνία της Πληροφορίας για το Fuel Pass, καθώς και 136 εκατ. ευρώ για την επιδότηση του πετρελαίου κίνησης.

Πρόσθετα, χορηγήθηκε έκτακτη οικονομική ενίσχυση ύψους 232 εκατ. ευρώ σε οικογένειες με παιδιά, ενώ οι επιχορηγήσεις προς τους συγκοινωνιακούς φορείς ΟΑΣΑ, ΟΑΣΘ και ΟΣΕ έφτασαν τα 327 εκατ. ευρώ.

Το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών διευκρινίζει ότι τα δημοσιοποιημένα μεγέθη αφορούν το πρωτογενές αποτέλεσμα της Κεντρικής Διοίκησης σε τροποποιημένη ταμειακή βάση.

Το συγκεκριμένο αποτέλεσμα διαφέρει από εκείνο της Γενικής Κυβέρνησης σε δημοσιονομικούς όρους, καθώς η τελευταία περιλαμβάνει επιπλέον τους οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης, τους φορείς κοινωνικής ασφάλισης και τα υπόλοιπα νομικά πρόσωπα που εντάσσονται στο σχετικό δημοσιονομικό πλαίσιο.

Η ουσιαστική εικόνα του εννεαμήνου είναι ότι το Δημόσιο εισέπραξε περισσότερους φόρους από όσους είχε προϋπολογίσει, με τον ΦΠΑ και τη φορολογία εισοδήματος να έχουν καθοριστική συμβολή.

Παρά το υψηλό πρωτογενές πλεόνασμα των 7,554 δισ. ευρώ, η προσαρμοσμένη υπέρβαση των 305 εκατ. ευρώ δείχνει ότι μεγάλο μέρος της αρχικής απόκλισης από τον στόχο οφείλεται στον χρόνο πραγματοποίησης πληρωμών και σε ειδικές εισπράξεις.

Το κρίσιμο ζήτημα για την οικονομική πολιτική παραμένει η σχέση ανάμεσα στις αυξημένες φορολογικές εισπράξεις, στην πραγματική αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών και στη δυνατότητα αξιοποίησης των δημόσιων πόρων για την κάλυψη των κοινωνικών και αναπτυξιακών αναγκών.