Πόρισμα-φωτιά: Από το δίκτυο αιολικού πάρκου ξεκίνησε η καταστροφή

Η επίσημη αυτοψία της Διεύθυνσης Αντιμετώπισης Εγκλημάτων Εμπρησμού αποδίδει την έναρξη της καταστροφικής πυρκαγιάς στη Βοιωτία σε αστοχία του ιδιωτικού δικτύου ηλεκτροδότησης του αιολικού πάρκου στη θέση «Μαύρο Σπιθάρι». Το εύρημα ενισχύει το βασικό σενάριο που εξέταζαν εξαρχής οι ερευνητές και μεταφέρει πλέον το βάρος της υπόθεσης στη λειτουργία, τη συντήρηση και τον έλεγχο των συγκεκριμένων ενεργειακών εγκαταστάσεων.

Κατά το πόρισμα, η φωτιά εκδηλώθηκε από σπινθήρες που δημιουργήθηκαν λόγω ηλεκτρικού τόξου στους αγωγούς μεταφοράς ενέργειας. Οι πραγματογνώμονες φέρονται να αποκλείουν κάθε άλλη πιθανή αιτία, ενώ τα στοιχεία για το ιδιοκτησιακό και αδειοδοτικό καθεστώς του πάρκου αποκτούν ιδιαίτερη σημασία μετά τη σύνδεση του ιδιωτικού δικτύου με την έναρξη της πυρκαγιάς.

Η έκθεση της ΔΑΕΕ περιγράφει ως μοναδική αιτία της ανάφλεξης τη δημιουργία σπινθήρων στους ηλεκτρικούς αγωγούς του αιολικού πάρκου. Κατά την αυτοψία εντοπίστηκαν θερμικές αλλοιώσεις, οι οποίες εκτιμήθηκε ότι είχαν προκληθεί πριν από το πέρασμα της φωτιάς και επομένως δεν αποτελούσαν αποτέλεσμα της καταστροφής.

Οι ισχυροί βόρειοι άνεμοι που έπνεαν στην περιοχή θεωρείται ότι παρέσυραν τους σπινθήρες προς τη χαμηλή και ξερή βλάστηση. Η απόσταση μεταφοράς τους μπορούσε, κατά τους πραγματογνώμονες, να ξεπεράσει ακόμη και τα δέκα μέτρα, επιτρέποντας στη φωτιά να ξεκινήσει μακριά από το ακριβές σημείο της ηλεκτρικής αστοχίας και να εξαπλωθεί ταχύτατα.

Από την έρευνα δεν προέκυψαν ίχνη εμπρηστικού μηχανισμού, θερμών εργασιών, καπνίσματος, αυτανάφλεξης ή διάθλασης. Παράλληλα, δεν διαπιστώθηκε ανθρώπινη παρουσία που θα μπορούσε να συνδεθεί άμεσα με την εκδήλωση της πυρκαγιάς. Το πόρισμα περιορίζει έτσι την αιτιώδη αλυσίδα στο ιδιωτικό ηλεκτρικό δίκτυο του πάρκου.

Ιδιαίτερα επιβαρυντικό θεωρείται ακόμη ένα στοιχείο. Στην ίδια γραμμή μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας είχε ξεσπάσει φωτιά και στις 27 Ιουνίου, σε απόσταση περίπου 150 μέτρων από το σημείο όπου άρχισε η μεγάλη πυρκαγιά της 31ης Ιουλίου.

Και το προηγούμενο περιστατικό είχε αποδοθεί σε βραχυκύκλωμα, έπειτα από επαφή των αγωγών. Η επανάληψη συμβάντος στην ίδια ηλεκτρική γραμμή καταγράφεται από τους πραγματογνώμονες ως σοβαρή ένδειξη διαρκών ή επαναλαμβανόμενων προβλημάτων στη λειτουργία του δικτύου.

Το δεδομένο αυτό εντείνει τα ερωτήματα για το αν πραγματοποιήθηκαν οι αναγκαίοι τεχνικοί έλεγχοι μετά την πρώτη φωτιά, αν αποκαταστάθηκαν πλήρως οι βλάβες και αν ελήφθησαν αυστηρότερα προληπτικά μέτρα. Η δεύτερη και καταστροφικότερη πυρκαγιά εκδηλώθηκε λίγες εβδομάδες αργότερα στην ίδια υποδομή, με συνέπειες που επεκτάθηκαν από τη Βοιωτία έως τη Δυτική Αττική.

Το πόρισμα της Πυροσβεστικής συμπίπτει χρονικά με τις αποκαλύψεις και τις καταγγελίες για την αδειοδότηση του αιολικού πάρκου, τον τρόπο λειτουργίας του και την επάρκεια των ελέγχων στο ιδιωτικό δίκτυο ηλεκτροδότησης. Η υπόθεση δεν αφορά πλέον μόνο την τεχνική αιτία μιας πυρκαγιάς. Αγγίζει τον πυρήνα της κρατικής εποπτείας, της εταιρικής ευθύνης και της πολιτικής διαχείρισης των ενεργειακών επενδύσεων.

Το εταιρικό πλέγμα και οι καταγγελίες για τις αδειοδοτήσεις

Το αιολικό πάρκο στη θέση «Μαύρο Σπιθάρι» εμφανίζεται να συνδέεται με τον επιχειρηματία Σάββα Ζαφειράτο, ο οποίος δραστηριοποιείται μέσω πλέγματος εταιριών σε αιολικά και φωτοβολταϊκά έργα. Το συγκεκριμένο έργο αναπτύχθηκε μέσω της εταιρίας Αιολική Σπιθάρι Α.Ε., λόγω της γεωγραφικής θέσης στην οποία εγκαταστάθηκε.

Κατά το δημοσίευμα, σειρά ενεργειακών πάρκων που συνδέονται με τον ίδιο επιχειρηματία έχουν ενσωματωθεί κάτω από την εταιρία ICG Α.Ε., στην οποία ο ίδιος εμφανίζεται ως πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος. Η εταιρία διαθέτει μεγάλο αριθμό υποκαταστημάτων, καθένα από τα οποία φαίνεται να αντιστοιχεί σε διαφορετική ενεργειακή εγκατάσταση.

Στις περιοχές δραστηριότητάς της περιλαμβάνονται οι θέσεις Σαμαρά, Πουρνάρι, Δημοσιά, Αχλαδίτσα, Νταλαμάκη, Τρέπεζα και Μπορδόσα Δόβραινα στη Θήβα. Καταγράφονται ακόμη έργα στις θέσεις Κριτήρι, Αχίλλειο, Αη Γιάννης, Πουρνάρ Ντερέ, Ντομούζ Ντερέ, Γκέκας, Πηγαδάκια, Σπαθέλα, Παρμακλίκι, Ροβνιές, Κοτρώνα, Πλατανά και Πάτωμα στα Φάρσαλα, καθώς και τρεις διαφορετικές εγκαταστάσεις στη θέση Πεζούλα στην Ξάνθη.

Η έκταση του συγκεκριμένου δικτύου έργων σημαίνει αντίστοιχα μεγάλο αριθμό διοικητικών πράξεων, εγκρίσεων, περιβαλλοντικών όρων και αδειών. Το δημοσίευμα μεταφέρει καταγγελίες σύμφωνα με τις οποίες, σε ορισμένες περιπτώσεις, κρίσιμα στοιχεία παραβλέφθηκαν κατά τη διαδικασία έκδοσης των σχετικών εγκρίσεων.

Οι καταγγελίες αυτές πρέπει να ελεγχθούν θεσμικά και με πλήρη διαφάνεια. Η σύνδεση μιας καταστροφικής πυρκαγιάς με ιδιωτική ενεργειακή υποδομή καθιστά ανεπαρκή οποιαδήποτε γενική διαβεβαίωση περί νόμιμης λειτουργίας. Απαιτείται αναλυτική εξέταση των φακέλων, των τεχνικών προδιαγραφών και των πρακτικών συντήρησης.

Στο ίδιο πλαίσιο επανέρχεται και παλαιότερη υπόθεση από το 2021, όταν ο συγκεκριμένος επιχειρηματίας είχε υποβάλει αίτημα για την εγκατάσταση πλωτών φωτοβολταϊκών στη λίμνη Πολυφύτου, στην Κοζάνη. Το έργο δεν προχώρησε μετά τις έντονες αντιδράσεις της τοπικής κοινωνίας.

Μετά την καταστροφή στη Βοιωτία και τη Δυτική Αττική, αποκτά βαρύνουσα σημασία η επανεξέταση των αδειών και των τεχνικών υποδομών των υπόλοιπων έργων που συνδέονται με το ίδιο εταιρικό σχήμα. Η ασφάλεια των δικτύων δεν μπορεί να θεωρείται τυπική διαδικασία, ιδίως σε περιοχές με ξερή βλάστηση, ισχυρούς ανέμους και αυξημένο κίνδυνο πυρκαγιάς.

Ο Σάββας Ζαφειράτος, ο οποίος σύμφωνα με τις αρχικές πληροφορίες προσήλθε στην ανακρίτρια, φέρεται να έλαβε προθεσμία για να απολογηθεί και να αφέθηκε ελεύθερος έως τότε. Ο ίδιος συνδέεται επίσης με την εταιρία Interphoton, η οποία δραστηριοποιείται κυρίως στην εκμετάλλευση ακινήτων.

Το δημοσίευμα αναφέρει ακόμη ότι η επιχειρηματική δραστηριότητα των σχετικών εταιριών ενισχύθηκε σημαντικά μετά το 2019, με τα οικονομικά αποτελέσματα να εμφανίζουν σταδιακή άνοδο. Οι αναφορές περί πολιτικών διασυνδέσεων αποτελούν ισχυρισμούς που απαιτούν τεκμηριωμένο έλεγχο και δεν μπορούν να υποκαταστήσουν την επίσημη διερεύνηση.

Η ουσία βρίσκεται στις πράξεις της διοίκησης. Οι αρμόδιες κρατικές υπηρεσίες οφείλουν να δημοσιοποιήσουν ποιοι έλεγχοι έγιναν, πότε πραγματοποιήθηκαν, ποια προβλήματα εντοπίστηκαν και ποιες εντολές συμμόρφωσης εκδόθηκαν. Η κυβέρνηση δεν μπορεί να περιοριστεί σε εκ των υστέρων διαχείριση μιας καταστροφής που φαίνεται να συνδέεται με επαναλαμβανόμενο τεχνικό πρόβλημα.

Στην υπόθεση εμπλέκεται και ο δήμαρχος Στυλίδας, Ιωάννης Αποστόλου, ο οποίος, κατά τα δημοσιεύματα, είναι ιδιοκτήτης της εταιρίας ΗΛΜΕΚΑΤ Α.Ε.. Η συγκεκριμένη εταιρία φέρεται να κατασκεύασε το δίκτυο ηλεκτροδότησης του αιολικού πάρκου που συνδέεται με την έναρξη της φωτιάς.

Ο δήμαρχος, σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, έλαβε προθεσμία για να απολογηθεί, παραμένοντας κρατούμενος. Η εταιρία του έχει αναλάβει αντίστοιχα έργα για επιχειρήσεις του ενεργειακού κλάδου και ειδικότερα για κατασκευή ή ανάπτυξη δικτύων ηλεκτροδότησης.

Η ταυτόχρονη κατοχή δημόσιου αξιώματος και η επιχειρηματική δραστηριότητα σε έργα ενέργειας έχει προκαλέσει συζητήσεις για πιθανό ασυμβίβαστο. Η διερεύνηση οφείλει να στηριχθεί σε συγκεκριμένα στοιχεία για τις συμβάσεις, τις περιοχές εκτέλεσης των έργων, τις διαδικασίες ανάθεσης και τις αρμοδιότητες που ασκήθηκαν από κάθε εμπλεκόμενο πρόσωπο.

Κεντρικός είναι και ο ρόλος της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων, η οποία έχει αρμοδιότητες σχετικές με την αδειοδότηση και την εποπτεία ενεργειακών εγκαταστάσεων. Η Αρχή καλείται να παρουσιάσει δημόσια τα στοιχεία των ελέγχων και να αποσαφηνίσει αν είχε λάβει γνώση για το προηγούμενο περιστατικό βραχυκυκλώματος της 27ης Ιουνίου.

Η πολιτική ευθύνη δεν εξαντλείται στην απόδοση ποινικών κατηγοριών σε ιδιώτες. Περιλαμβάνει και την αξιολόγηση του μηχανισμού αδειοδότησης, την επάρκεια των επιθεωρήσεων και την ταχύτητα αντίδρασης μετά τα πρώτα προειδοποιητικά σημάδια. Η κυβέρνηση οφείλει να εξηγήσει γιατί ένα δίκτυο στο οποίο είχε ήδη καταγραφεί φωτιά συνέχισε να λειτουργεί χωρίς να αποτραπεί νέο περιστατικό.

Οι επτά αναβολές στο ΣτΕ και οι προειδοποιήσεις των κατοίκων

Οι κάτοικοι του Αγίου Βασιλείου Βοιωτίας είχαν εκφράσει από το 2021 έντονες αντιδράσεις για την εγκατάσταση του αιολικού πάρκου. Είχαν καταγγείλει παρανομίες, παρατυπίες και σοβαρές επιπτώσεις στην περιοχή, προσφεύγοντας παράλληλα στα διαθέσιμα ένδικα μέσα.

Κατέθεσαν αιτήσεις ακύρωσης κατά διοικητικών πράξεων που συνδέονταν με την αδειοδότηση του έργου, μεταξύ των οποίων και η Έγκριση Περιβαλλοντικών Όρων. Η συζήτηση της υπόθεσης στο Συμβούλιο της Επικρατείας έχει, σύμφωνα με το δημοσίευμα, αναβληθεί επτά φορές.

Η τελευταία αναβολή μετέφερε τη δικάσιμο για τον Οκτώβριο του 2026. Η πυρκαγιά προηγήθηκε της δικαστικής κρίσης, δημιουργώντας μια σκληρή πραγματικότητα: οι κάτοικοι ζητούσαν επί χρόνια δικαστικό έλεγχο των αδειοδοτήσεων, ενώ η υπόθεση παρέμενε χωρίς οριστική εξέταση.

Σε επιστολή τους, η οποία είχε κατατεθεί και στη Βουλή, οι κάτοικοι υπογράμμιζαν ότι η εγκατάσταση νέων ανεμογεννητριών και άλλων ενεργειακών υποδομών πρέπει να γίνεται με τη συναίνεση των τοπικών κοινωνιών και σε περιοχές χωρίς έντονο οικιστικό, παραγωγικό ή τουριστικό ενδιαφέρον.

Κατήγγειλαν ακόμη την άναρχη χωροθέτηση ενεργειακών έργων με βασικό κριτήριο την επενδυτική απόδοση. Η επιστολή κατατέθηκε στη Βουλή το 2021 από τον βουλευτή Βοιωτίας του ΠΑΣΟΚ Γιώργο Μουλκιώτη, πριν από την εγκατάσταση των ανεμογεννητριών σε μικρή απόσταση από κατοικίες.

Ο βουλευτής είχε κάνει λόγο για διαδικασίες αδειοδότησης με χαρακτηριστικά fast track, οι οποίες προχωρούσαν ερήμην της τοπικής κοινωνίας, με χρηματοδοτήσεις ευρωπαϊκών προγραμμάτων και παρεμβάσεις ενδιάμεσων προσώπων. Οι αναφορές αυτές είχαν τεθεί θεσμικά αρκετά χρόνια πριν από την πυρκαγιά.

Ο δικηγόρος των κατοίκων, Κώστας Σπαϊδιώτης, είχε επανειλημμένα καταγγείλει περιβαλλοντική υποβάθμιση στον Άγιο Βασίλειο. Κατά τις τοποθετήσεις του, μια περιοχή με τουριστικό χαρακτήρα μετατράπηκε σταδιακά σε ζώνη βιομηχανικών ενεργειακών εγκαταστάσεων.

Οι κάτοικοι είχαν εκφράσει ιδιαίτερη αντίθεση για το πάρκο στη θέση «Μαύρο Σπιθάρι», επισημαίνοντας ότι οι ανεμογεννήτριες βρίσκονταν πάνω από τις στέγες των σπιτιών τους. Οι προειδοποιήσεις τους δεν οδήγησαν σε αναστολή της λειτουργίας ή σε άμεση δικαστική απόφαση.

Η φωτιά αλλάζει πλέον το βάρος όλων αυτών των καταγγελιών. Το ζήτημα της ενεργειακής μετάβασης δεν μπορεί να λειτουργεί ως άλλοθι για ανεπαρκείς ελέγχους, αδιαφανείς αδειοδοτήσεις και υποβάθμιση της ασφάλειας των τοπικών κοινωνιών.

Η κυβέρνηση βρίσκεται αντιμέτωπη με συγκεκριμένα δεδομένα: επίσημο πόρισμα που συνδέει τη φωτιά με το ιδιωτικό δίκτυο, προηγούμενο βραχυκύκλωμα στην ίδια γραμμή, επανειλημμένες αντιδράσεις των κατοίκων και επτά αναβολές της δικαστικής εξέτασης. Η σιωπή ή η μετάθεση των ευθυνών σε υπηρεσιακό επίπεδο δεν επαρκούν.

Απαιτείται πλήρης έλεγχος όλων των αδειών, των κατασκευαστικών προδιαγραφών, των εργασιών συντήρησης και των συμβάσεων που συνδέονται με το έργο. Παράλληλα, πρέπει να ελεγχθούν οι ευθύνες των εποπτικών αρχών και οι λόγοι για τους οποίους οι προειδοποιήσεις της τοπικής κοινωνίας δεν οδήγησαν σε ουσιαστικές παρεμβάσεις.

Η καταστροφή στη Βοιωτία και στη Δυτική Αττική δεν μπορεί να καταγραφεί ως ακόμη ένα ακραίο φυσικό φαινόμενο. Τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν τεχνική αιτία, προηγούμενο συμβάν και θεσμικές καθυστερήσεις. Η υπόθεση απαιτεί λογοδοσία σε επιχειρηματικό, διοικητικό και πολιτικό επίπεδο, χωρίς εξαιρέσεις και χωρίς προστατευτικά δίχτυα.