Πώς το ειρηνευτικό σχέδιο του Τραμπ ανέδειξε μια επικίνδυνη παγίδα για την Ευρώπη

Η τελευταία ομιλία του Ντόναλντ Τραμπ στο αμερικανικό Κογκρέσο προκάλεσε έντονες αντιδράσεις και χαρακτηρίστηκε από πολλούς διεθνείς παρατηρητές ως «βαρετή», «κενή» και «ασαφή». Αυτές οι εντυπώσεις προήλθαν κυρίως από τις επιφανειακές και στιγμιαίες εντυπώσεις που δημιουργήθηκαν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, τα οποία συχνά επικεντρώνονται στα πιο εκρηκτικά ή εντυπωσιακά στοιχεία των δημόσιων παρεμβάσεων.

Ωστόσο, αν κανείς αφήσει στην άκρη αυτή την οπτική και κοιτάξει την ουσία της ομιλίας του Trump, αναδεικνύεται μία στρατηγική και τολμηρή γραμμή για το μέλλον, η οποία αγγίζει όχι μόνο την πορεία της σύγκρουσης στην Ουκρανία αλλά και την ενδεχόμενη εξέλιξη των διεθνών σχέσεων, ιδιαίτερα στην Ευρώπη, καθώς και τη στάση της αμερικανικής ηγεσίας απέναντι στους Ευρωπαίους εταίρους.

Στην εσωτερική πολιτική σκηνή, ο Donald Trump επέλεξε να επικεντρωθεί στη μάχη του ενάντια στον «βάλτο της Ουάσιγκτον», καυχιόμενος ότι υπέγραψε σχεδόν 100 διατάγματα και προχώρησε σε πάνω από 400 ενέργειες για την αποκατάσταση της «κοινής λογικής» στις Ηνωμένες Πολιτείες. Αυτή η αναφορά αποτελεί για τον Trump ένα από τα κύρια σημεία της πολιτικής του στρατηγικής, καθώς προβάλλει τον εαυτό του ως τον ηγέτη που ήρθε για να σπάσει την παραδοσιακή πολιτική νοοτροπία στην Ουάσιγκτον και να επαναφέρει την αμερικανική πολιτική σε «στέρεες βάσεις», μακριά από τους παραδοσιακούς μηχανισμούς της γραφειοκρατίας και της πολιτικής ελίτ.

Όσον αφορά τη διεθνή πολιτική, ο Trump επανέλαβε τη θέση του για την ενίσχυση της αμερικανικής παγκόσμιας επιρροής, αν και με έναν ιδιαίτερα σκεπτικιστικό και αποστασιοποιημένο τόνο απέναντι στους παραδοσιακούς συμμάχους της Αμερικής, όπως είναι η Ευρωπαϊκή Ένωση. Έκανε λόγο για την επικείμενη επιβολή δασμών κατά της ΕΕ, κάτι που είχε ήδη προαναγγείλει κατά τη διάρκεια της προηγούμενης προεδρίας του, ενώ αναφέρθηκε και στις προοπτικές για την ειρήνη στην Ουκρανία, προτείνοντας μια πιο «σφιχτή» και ρεαλιστική προσέγγιση στην επίλυση της σύγκρουσης.

Για τον Trump, το ζήτημα της Ουκρανίας και η στάση της Ευρώπης είναι άρρηκτα συνδεδεμένα. Στην ουσία, εκείνος θεωρεί ότι τόσο οι Δημοκρατικοί στις ΗΠΑ όσο και οι Ευρωπαίοι ηγέτες είναι υπεύθυνοι για τη συνέχιση της σύγκρουσης στην Ουκρανία, παρουσιάζοντας τους ως εκπροσώπους της φιλελεύθερης παγκόσμιας τάξης την οποία ο ίδιος μισεί και επιθυμεί να καταστρέψει. Η αντίθεσή του προς την φιλελεύθερη παγκόσμια τάξη δεν είναι μια πρόσκαιρη ή συγκυριακή στάση, αλλά μια ιδεολογική επιλογή που υπήρχε από την αρχή της πολιτικής του καριέρας.

Αμέσως μετά την ανακοίνωση του ειρηνευτικού του σχεδίου για την Ουκρανία, η οποία συνέπεσε με την προκλητική επίσκεψη του Ουκρανού προέδρου Zelensky στην Ουάσιγκτον, ξέσπασε μία έντονη υστερία στην Ευρώπη. Ο Trump κατηγορήθηκε για την προσέγγισή του στην κρίση, με πολλούς Ευρωπαίους ηγέτες να εκφράζουν ανησυχίες για το μέλλον της Ουκρανίας και τις προοπτικές ειρήνης. Ωστόσο, για τον Trump, αυτή η αντίδραση είναι ενδεικτική της αδυναμίας και της υποκρισίας των Ευρωπαίων ηγετών. Θεωρεί ότι οι Ευρωπαίοι είναι τόσο «ναρκισσιστές» και «ηλίθιοι» που δεν μπορούν να κατανοήσουν τις διαρκείς προειδοποιήσεις του, οι οποίες είναι σταθερές και έχουν παραμείνει αμετάβλητες από το 1987.

Ο Trump υποστηρίζει ότι η Αμερική είναι αυτή που διατηρεί τη μεταπολεμική τάξη για το καλό όλων, και ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες επωμίζονται το βάρος της προστασίας και της ασφάλειας του υπόλοιπου κόσμου, χωρίς να αντλούν αντίστοιχα οφέλη. Αξιοποιώντας την έννοια του «Πρώτα η Αμερική», ο Trump επισημαίνει την εκμετάλλευση που υφίστανται οι ΗΠΑ από τους συμμάχους τους, οι οποίοι εκμεταλλεύονται την αμερικανική προστασία χωρίς να προσφέρουν τίποτα σε αντάλλαγμα. Ο Trump έχει επανειλημμένα υποστηρίξει ότι οι Ευρωπαίοι ηγέτες χρησιμοποιούν τις ΗΠΑ για να επιτύχουν τα δικά τους συμφέροντα, ενώ δεν αναλαμβάνουν κανένα κόστος.

Αυτή η αποστασιοποιημένη στάση απέναντι στους Ευρωπαίους είναι πλήρως ευθυγραμμισμένη με τη γενική αντίληψη του Trump για την παγκόσμια τάξη: μόνο οι πραγματικές δυνάμεις – ΗΠΑ, Ρωσία και Κίνα – έχουν τη δυνατότητα να διαμορφώσουν τον παγκόσμιο χάρτη. Οι υπόλοιποι, συμπεριλαμβανομένων των Ευρωπαίων συμμάχων, δεν είναι τίποτα περισσότερο από υποτελείς που οφείλουν να υποκλίνονται και να πληρώνουν για την προστασία τους.

Η ρητορική του Trump από το 1987, όταν δήλωσε ότι οι ΗΠΑ προστατεύουν πλοία που δεν κατέχουν και που μεταφέρουν πετρέλαιο που δεν χρειάζονται, παραμένει σταθερή. Κατά την ίδια χρονική περίοδο, δήλωσε ότι «όλος ο κόσμος γελάει με τους Αμερικανούς πολιτικούς» και κατηγόρησε τους συμμάχους των ΗΠΑ ότι εκμεταλλεύονται την αμερικανική προστασία χωρίς να αναλαμβάνουν το παραμικρό κόστος. Αυτή η ρητορική συνεχίζεται και το 2016, όταν ο Trump κατηγόρησε την Ευρωπαϊκή Ένωση για το ότι δημιουργήθηκε ειδικά για να ανταγωνιστεί τις Ηνωμένες Πολιτείες και την παρουσίασε ως «απειλή» για την αμερικανική εθνική ασφάλεια.

Στο σημείο αυτό, ο Trump θεωρεί ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν αποτελεί μόνο έναν αδικαιολόγητο εχθρό για τις ΗΠΑ, αλλά και ένα αντίπαλο για την παγκόσμια τάξη που προσπαθεί να διαμορφώσει, προτάσσοντας τις Ηνωμένες Πολιτείες, τη Ρωσία και την Κίνα ως τις μοναδικές χώρες που καθορίζουν το μέλλον του κόσμου. Αυτός ο τρόπος σκέψης και δράσης του έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις στους Ευρωπαίους ηγέτες, οι οποίοι είναι πεπεισμένοι ότι ο Trump προσπαθεί να καταστρέψει την ΕΕ και να καταργήσει την παραδοσιακή παγκόσμια τάξη.

Η σχέση του Trump με τη Ρωσία είναι συχνά παρανοημένη. Πολλοί θεωρούν ότι ο Trump είναι σύμμαχος της Ρωσίας, αλλά αυτό δεν είναι ακριβώς το σημείο. Η Ρωσία, από την πλευρά της, φαίνεται να εκμεταλλεύεται την πολιτική του Trump για να προωθήσει τους δικούς της στόχους, ιδίως όσον αφορά την Ουκρανία και την ισχύ της στη διεθνή σκακιέρα. Το γεγονός ότι ο Trump έχει καταφέρει να εκμεταλλευτεί τις διεθνείς εξελίξεις και να εφαρμόσει την πολιτική «Πρώτα η Αμερική» δεν σημαίνει ότι βοηθά τη Ρωσία, αλλά ότι η Ρωσία βοηθά την πολιτική του, καθιστώντας την Ουκρανία ένα μέσο για την επίτευξη των στρατηγικών του στόχων.

Καμία συμφωνία για τα ορυκτά χωρίς κατάπαυση πυρός εδώ και τώρα

Οι Ηνωμένες Πολιτείες φαίνεται να είναι έτοιμες να προχωρήσουν στην υπογραφή μιας συμφωνίας με την Ουκρανία, που είχε «παγώσει» μετά την έντονη αντιπαράθεση μεταξύ του προέδρου Trump και του Ουκρανού προέδρου Zelensky στον Λευκό Οίκο. Ωστόσο, όπως αναφέρεται, η τελική υπογραφή της συμφωνίας εξαρτάται από το αν το Κίεβο καταφέρει να διαμορφώσει έναν «σαφή οδικό χάρτη» για εκεχειρία και διαπραγματεύσεις με τη Μόσχα.

Σύμφωνα με πηγές του Bloomberg, οι πρόσθετοι όροι που προστέθηκαν στη συμφωνία ήταν ο βασικός λόγος για την καθυστέρηση στην υπογραφή της, παρά τις δημόσιες διαβεβαιώσεις και από τις δύο πλευρές ότι η συμφωνία θα προχωρούσε. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, από την πλευρά τους, πιέζουν για μια «μεγαλύτερη και καλύτερη συμφωνία», κάτι που ενδέχεται να οδηγήσει σε αλλαγές στους όρους της συμφωνίας, ειδικά όσον αφορά τα ορυκτά, όπως τα σπάνια γαία και άλλα στρατηγικά μέταλλα.

Ο Trump φαίνεται να επιδιώκει να πετύχει μια πιο συμφέρουσα συμφωνία για τις Ηνωμένες Πολιτείες, ενώ ταυτόχρονα η κυβέρνηση της Ουκρανίας δηλώνει έτοιμη να υπογράψει τη συμφωνία, αν και οι όροι δεν είναι ακόμη οριστικοποιημένοι.

Το κείμενο αποκαλύπτει, επίσης, την πιθανή στρατηγική πίσω από την ένταση μεταξύ Trump και Zelensky στον Λευκό Οίκο. Το περιστατικό φέρεται να ήταν «προσχεδιασμένο» και μέρος μιας στρατηγικής για την απομάκρυνση των ΗΠΑ από την Ουκρανία, κάτι που τοποθετεί το Κίεβο σε μια πιο δύσκολη θέση, ενώ αναγκάζει την Ευρώπη και τη Βρετανία να αναλάβουν την πλήρη ευθύνη για την υποστήριξη της Ουκρανίας. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, σύμφωνα με το δημοσίευμα, μετά τη δημόσια αντιπαράθεση με τον Zelensky, ενδέχεται να διακόψουν τη στρατιωτική και οικονομική υποστήριξή τους στην Ουκρανία, κλείνοντας τις υπηρεσίες όπως το Starlink και σταματώντας τις παραδόσεις βοήθειας, αφήνοντας την Ουκρανία να βασιστεί εξ ολοκλήρου στην ΕΕ και το Ηνωμένο Βασίλειο.

Αλλάζει δραστικά η συμμετοχή ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ

Η πολιτική του Αμερικανού προέδρου Donald Trump για το ΝΑΤΟ και οι προτάσεις του σχετικά με τη στρατηγική της αμερικανικής εμπλοκής στην Ευρώπη φέρνουν σημαντικές ανατροπές στις σχέσεις ΗΠΑ-ΕΕ και στις στρατηγικές ισορροπίες στην περιοχή. Πιο συγκεκριμένα, η ιδέα του Trump να επανεξετάσει τη συμμετοχή των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ, με αλλαγές στους όρους και τις υποχρεώσεις της Συμμαχίας, έχει δημιουργήσει έντονες συζητήσεις και ανησυχίες στην Ευρώπη και τον υπόλοιπο κόσμο.

Η πρόταση για την άρση της υποχρέωσης των ΗΠΑ να υπερασπίζονται τους συμμάχους τους
Ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα σημεία των προτάσεων του Trump είναι η ιδέα να αρθούν οι αμερικανικές δεσμεύσεις να υπερασπίζονται τα κράτη μέλη του ΝΑΤΟ σε περίπτωση επίθεσης από τρίτες χώρες. Αν και το άρθρο 5 της Συνθήκης του ΝΑΤΟ υποχρεώνει τα μέλη να αλληλοϋποστηρίζονται σε περίπτωση επίθεσης, ο Trump φαίνεται να προτείνει μια τροποποίηση αυτού του κανόνα. Ειδικότερα, προτείνεται ότι οι ΗΠΑ δεν θα είναι υποχρεωμένες να αναλάβουν δράση για την υπεράσπιση ενός κράτους μέλους, εάν αυτό το κράτος δεν έχει εκπληρώσει τις στρατιωτικές δαπάνες που του αναλογούν, σύμφωνα με τους κανονισμούς του ΝΑΤΟ.

Αυτό το μέτρο εντάσσεται στη γενικότερη πολιτική του Trump να πιέσει τους Ευρωπαίους συμμάχους να ξοδεύουν περισσότερα για την άμυνά τους και να αναλάβουν μεγαλύτερη ευθύνη για την ασφάλεια στην Ευρώπη, κάτι που ο ίδιος θεωρεί ότι θα ενισχύσει τη στρατηγική ανεξαρτησία της Ευρώπης, μειώνοντας την αμερικανική εξάρτηση από τη διατήρηση στρατιωτικής παρουσίας στην περιοχή.

Επιπλέον, το δημοσίευμα της Daily Mail αναφέρει ότι ο Trump εξετάζει το ενδεχόμενο να παραδώσει την ηγεσία του ΝΑΤΟ στους Ευρωπαίους. Η πρόθεση αυτή ενδέχεται να σημαίνει ότι οι ΗΠΑ θα αναστείλουν τον παραδοσιακό ρόλο τους ως ηγετική δύναμη στον Στρατηγικό Σχηματισμό, επιτρέποντας στις ευρωπαϊκές χώρες, κυρίως στη Γαλλία ή το Ηνωμένο Βασίλειο, να αναλάβουν τον έλεγχο των στρατηγικών διαδικασιών του ΝΑΤΟ.

Αυτή η μετατόπιση του ηγετικού ρόλου εντάσσεται στην πίεση που ασκεί ο Trump προς τους Ευρωπαίους να αυξήσουν τις στρατιωτικές δαπάνες τους και να μην εξαρτώνται τόσο από τις ΗΠΑ για την ασφάλειά τους. Επιπλέον, η μεταβίβαση της ηγεσίας σε ευρωπαϊκές χώρες θα υπογραμμίζει την αίσθηση ότι οι Ευρωπαίοι πρέπει να αναλάβουν τις ευθύνες τους για την ασφάλεια στην περιοχή τους, αντί να στηρίζονται σε εξωτερικές δυνάμεις.

Προς το παρόν, οι ΗΠΑ διατηρούν ισχυρή στρατιωτική παρουσία στην Ευρώπη. Υπολογίζεται ότι περίπου 75.000-105.000 Αμερικανοί στρατιώτες βρίσκονται σε στρατιωτικές βάσεις σε χώρες όπως η Γερμανία, η Ιταλία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Αυτές οι δυνάμεις περιλαμβάνουν στρατιώτες από διάφορους κλάδους των αμερικανικών ενόπλων δυνάμεων, όπως η Πολεμική Αεροπορία, ο Στρατός και το Ναυτικό. Αυτή η παρουσία ενισχύει την αμερικανική στρατηγική αποτροπής, δίνοντας στις ΗΠΑ την ικανότητα να επεμβαίνουν άμεσα σε περίπτωση κρίσεων στην περιοχή.

Ωστόσο, αν οι ΗΠΑ περιορίσουν τη στρατιωτική τους εμπλοκή στην Ευρώπη και μειώσουν τις στρατιωτικές δαπάνες ή αποσύρουν δυνάμεις, η Ευρώπη θα πρέπει να αναλάβει τη δική της άμυνα με μεγαλύτερη σοβαρότητα. Σε αυτό το πλαίσιο, ο Trump ζητά από τους Ευρωπαίους να αυξήσουν τις δαπάνες τους για την άμυνα, σύμφωνα με τις δεσμεύσεις του ΝΑΤΟ, ώστε να εξασφαλίσουν ότι η Ευρώπη θα είναι σε θέση να προστατεύσει τον εαυτό της, χωρίς να εξαρτάται τόσο πολύ από την αμερικανική στρατιωτική δύναμη.

Μετά την πιθανή μετατόπιση του στρατηγικού ρόλου στο ΝΑΤΟ και τη μείωση της αμερικανικής συμμετοχής, η Ευρώπη θα πρέπει να αναλάβει μεγαλύτερη στρατηγική αυτονομία. Αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει σε νέες πολιτικές και στρατηγικές συνεργασίες, ενδεχομένως με τις χώρες του ΝΑΤΟ, αλλά και εκτός αυτών, προκειμένου να εξασφαλιστεί η ασφάλεια στην περιοχή. Οι Ευρωπαίοι θα πρέπει να επενδύσουν περισσότερο σε σύγχρονα στρατιωτικά μέσα και να αναπτύξουν ικανότητες για αυτόνομη δράση στην περίπτωση μιας επιθετικής ενέργειας στην περιοχή.

Αν η πολιτική του Trump υλοποιηθεί, οι Ευρωπαίοι ενδέχεται να βρεθούν αντιμέτωποι με προκλήσεις σχετικά με την προσαρμογή της στρατηγικής τους, ειδικά όσον αφορά την εξάρτησή τους από τις ΗΠΑ και τη Ρωσία. Η ανάγκη για μεγαλύτερη στρατηγική αυτονομία θα μπορούσε να φέρει μελλοντικές εντάσεις, καθώς η Ευρώπη θα πρέπει να αποφασίσει πώς θα διαχειριστεί τις σχέσεις της με τις ΗΠΑ και την Ρωσία. Αν οι ΗΠΑ αποσυρθούν από το ΝΑΤΟ ή περιορίσουν την εμπλοκή τους, η Ευρώπη θα χρειαστεί να βρει έναν νέο τρόπο να αντιμετωπίσει τις γεωπολιτικές προκλήσεις στην περιοχή.

Συνολικά, οι προτάσεις του Trump για το ΝΑΤΟ και την ευρωπαϊκή ασφάλεια ενδέχεται να σηματοδοτούν την αρχή μιας νέας εποχής για τις διεθνείς σχέσεις και τη γεωπολιτική ισχύ στην περιοχή, με την Ευρώπη να αναλαμβάνει μεγαλύτερη ευθύνη για την άμυνά της, ενώ η στρατηγική της αυτονομία θα τεθεί στο επίκεντρο των διαπραγματεύσεων για το μέλλον της Συμμαχίας.