PosoKanei: Η εφαρμογή και η πολιτική ευθύνη

Με επίσημες ανακοινώσεις, ψηφιακή προβολή και κυβερνητικούς πανηγυρισμούς παρουσιάστηκε η νέα εφαρμογή «PosoKanei», με την οποία η κυβέρνηση επιχειρεί να εμφανίσει ότι δίνει στους καταναλωτές ένα εργαλείο απέναντι στην ακρίβεια και στο διαρκές ράλι των τιμών.

Η τεχνολογία μπορεί να προσφέρει χρήσιμες υπηρεσίες, ιδίως όταν επιτρέπει στον πολίτη να συγκρίνει τιμές και να γνωρίζει πού μπορεί να αγοράσει φθηνότερα. Η εικόνα, όμως, των κυβερνητικών στελεχών που προβάλλουν το νέο ψηφιακό παρατηρητήριο αγοράς φέρνει αναπόφευκτα στον νου μια παλαιότερη πολιτική εποχή, όταν η εποπτεία των τιμών δεν γινόταν μέσω εφαρμογών και ειδοποιήσεων στο κινητό.

Τότε, το «παρατηρητήριο τιμών» είχε ανθρώπινη μορφή και ονοματεπώνυμο: Κωνσταντίνος Καραμανλής. Η ενημέρωση δεν έφτανε με push notification, καθώς μπορούσε να φτάσει με ένα αιφνιδιαστικό τηλεφώνημα χαράματα Κυριακής προς τον αρμόδιο υπουργό.

Το κυριακάτικο τηλεφώνημα για τα ραδίκια

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της αυστηρής, προσωπικής εποπτείας είχε ζήσει ο Γιάννης Βαρβιτσιώτης, ως υπουργός Εμπορίου, όπως ο ίδιος περιγράφει στα απομνημονεύματά του «Όπως τα έζησα 1961-1981».

Ήταν Κυριακή, μέσα στον χειμώνα, περίπου στις 7 το πρωί, όταν το τηλέφωνο του υπουργού άρχισε να χτυπά επίμονα. Στην άλλη άκρη της γραμμής ήταν ο Καραμανλής, ο οποίος ζητούσε εξηγήσεις για μια είδηση που είχε διαβάσει στην εφημερίδα: τα ραδίκια φέρονταν να πωλούνται προς 17 δραχμές το κιλό.

Ο Βαρβιτσιώτης προσπάθησε να εξηγήσει ότι τα αγορανομικά ζητήματα είχαν ανατεθεί στον υφυπουργό Παναγιωτόπουλο. Η απάντηση του Καραμανλή ήταν απολύτως σαφής: ο ίδιος δεν αναγνώριζε υφυπουργούς ως πολιτικά υπεύθυνους απέναντί του. Γνώριζε τους υπουργούς και σε αυτούς καταλόγιζε την ευθύνη.

Ο υπουργός σηκώθηκε αμέσως, ντύθηκε βιαστικά και βγήκε στους δρόμους αναζητώντας ανοιχτό περίπτερο για να αγοράσει την εφημερίδα. Εντόπισε τελικά την είδηση, χαμένη σε μικρά γράμματα, και προσπάθησε να βρει τι πραγματικά συνέβαινε, σε μια ημέρα που οι υπηρεσίες ήταν κλειστές λόγω Κυριακής.

Η έρευνά του τον οδήγησε μέχρι τη Γλυφάδα, όπου ξύπνησε έναν φίλο του μανάβη για να διασταυρώσει την τιμή. Η απάντηση ήταν άμεση: τα ραδίκια κόστιζαν 7 δραχμές το κιλό. Το ίδιο επιβεβαίωσε και δεύτερος μανάβης της περιοχής.

Από το τυπογραφικό λάθος στην πραγματική ακρίβεια

Το περιστατικό κατέληξε να είναι προϊόν τυπογραφικού λάθους. Το 7 είχε τυπωθεί ως 17 και ολόκληρος ο πρωινός συναγερμός στο κυβερνητικό επιτελείο είχε στηθεί πάνω σε μια λανθασμένη καταχώριση. Ο Βαρβιτσιώτης τηλεφώνησε αμέσως στον Καραμανλή και τον ενημέρωσε ότι επρόκειτο για λάθος της εφημερίδας.

Ο συναγερμός έληξε εκεί. Η πολιτική ουσία, όμως, έμεινε: ο τότε πρωθυπουργός παρακολουθούσε ακόμη και την τιμή των χόρτων στην αγορά και απαιτούσε άμεσες εξηγήσεις από τον αρμόδιο υπουργό. Η ευθύνη είχε πρόσωπο, ώρα και κόστος πολιτικής λογοδοσίας.

Σήμερα, η κυβέρνηση παρουσιάζει το «PosoKanei» ως εργαλείο διαφάνειας και ενίσχυσης του καταναλωτή. Αν ο σημερινός πρωθυπουργός ανοίξει την εφαρμογή και δει τις τιμές σε τρόφιμα, βασικά αγαθά και είδη πρώτης ανάγκης, κανένας υπουργός δεν θα μπορεί να επικαλεστεί δαίμονα του τυπογραφείου.

Η ακρίβεια που αντιμετωπίζουν τα νοικοκυριά είναι πραγματική, διαρκής και μετρήσιμη. Δεν κρύβεται σε ψιλά γράμματα εφημερίδας ούτε διορθώνεται με μια διευκρίνιση για λάθος ψηφίο. Αποτυπώνεται καθημερινά στο σούπερ μάρκετ, στον μανάβη, στον λογαριασμό του ρεύματος και στο διαθέσιμο εισόδημα που συρρικνώνεται.

Το κρίσιμο ζήτημα για την κυβέρνηση δεν είναι αν οι πολίτες θα βλέπουν τις τιμές στην οθόνη του κινητού τους. Είναι αν οι υπουργοί αντιμετωπίζουν τις τιμές ως πεδίο πραγματικής πολιτικής ευθύνης ή αν περιορίζονται στη διαχείριση μιας ψηφιακής εικόνας της αγοράς. Η τεχνολογία μπορεί να δείξει πόσο κάνει ένα προϊόν. Δεν μπορεί από μόνη της να μειώσει την ακρίβεια.

Η σύγκριση με το παρελθόν δεν αφορά νοσταλγία. Αφορά το μέτρο της πολιτικής λογοδοσίας. Άλλο πράγμα είναι ένας πρωθυπουργός που ξυπνά υπουργό για την τιμή στα ραδίκια και άλλο μια κυβέρνηση που παραπέμπει τον πολίτη σε εφαρμογή για να διαπιστώσει μόνος του πόσο ακριβά πληρώνει την καθημερινότητά του.

Το «PosoKanei» μπορεί να προσθέσει διαφάνεια στην αγορά. Η πραγματική δοκιμασία, όμως, βρίσκεται στο αν η κυβέρνηση θα παρέμβει ουσιαστικά απέναντι στις στρεβλώσεις, στα περιθώρια κέρδους και στην πίεση που δέχεται το νοικοκυριό. Διότι σήμερα το πρόβλημα δεν είναι να μάθει ο πολίτης ότι κάτι είναι ακριβό. Το γνωρίζει ήδη κάθε φορά που φτάνει στο ταμείο.