Προσωπικός γιατρός: Η δωρεάν υπηρεσία γίνεται υπόθεση τσέπης

Ο προσωπικός γιατρός απομακρύνεται πλέον από την αρχική κυβερνητική δέσμευση περί καθολικά δωρεάν υπηρεσίας για όλους τους πολίτες. Η νέα απόφαση του υπουργείου Υγείας ανοίγει τον δρόμο ώστε ακόμη και οι βασικές ειδικότητες πάνω στις οποίες στηρίχθηκε ο θεσμός, δηλαδή οι γιατροί Γενικής Ιατρικής και οι Παθολόγοι, να μπορούν να αμείβονται απευθείας από τους ασφαλισμένους.

Με τη νέα ρύθμιση, οι πολίτες έχουν τη δυνατότητα να επιλέγουν ως προσωπικούς γιατρούς και ιδιώτες Γενικούς Γιατρούς ή Παθολόγους, οι οποίοι όμως θα πληρώνονται από την τσέπη του ασθενούς όταν δεν είναι συμβεβλημένοι με τον ΕΟΠΥΥ. Η επιλογή εμφανίζεται ως ελεύθερη απόφαση του πολίτη, στην πράξη όμως αποτυπώνει την αδυναμία του συστήματος να εξασφαλίσει επαρκές δίκτυο δωρεάν προσωπικών γιατρών.

Η εξέλιξη αυτή πλήττει τον πυρήνα του κυβερνητικού αφηγήματος. Ο θεσμός είχε παρουσιαστεί ως βασική μεταρρύθμιση στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας, με υπόσχεση για δωρεάν πρόσβαση σε γιατρό αναφοράς. Σήμερα, τέσσερα χρόνια μετά την πρώτη νομοθέτησή του, ένα σημαντικό μέρος των πολιτών εξακολουθεί να μην έχει ουσιαστική πρόσβαση σε διαθέσιμο συμβεβλημένο γιατρό στην περιοχή του.

Προσωπικός γιατρός με κόστος για τον ασφαλισμένο

Η νέα κοινή υπουργική απόφαση αναφέρει ότι οι προσωπικοί ιατροί των ειδικοτήτων της γενικής ή οικογενειακής ιατρικής και της εσωτερικής παθολογίας, όταν παρέχουν υπηρεσίες ως αμιγώς ιδιώτες προσωπικοί γιατροί, δεν αποζημιώνονται από τον ΕΟΠΥΥ. Η αμοιβή τους καταβάλλεται από τον λήπτη των υπηρεσιών υγείας, με βάση τη μεταξύ τους συμφωνία.

Με αυτή τη διάταξη η κυβέρνηση μεταφέρει μέρος του κόστους στον ασφαλισμένο, σε έναν θεσμό που αρχικά παρουσιάστηκε ως δωρεάν και καθολικός. Η επίκληση της προσωπικής επιλογής δεν αλλάζει την ουσία: όταν ο πολίτης δεν βρίσκει συμβεβλημένο γιατρό κοντά στον τόπο κατοικίας του, η «ελεύθερη επιλογή» μετατρέπεται σε αναγκαστική πληρωμή.

Το πρόβλημα ξεκινά από την αδυναμία του υπουργείου Υγείας να προσελκύσει ικανό αριθμό ιδιωτών γιατρών στο σύστημα. Ο προσωπικός γιατρός θεσμοθετήθηκε το 2022 από την κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας και ο νόμος τέθηκε σε εφαρμογή τον Ιούλιο της ίδιας χρονιάς. Η εφαρμογή του όμως μπλόκαρε γρήγορα, καθώς η συμμετοχή του ιατρικού κόσμου παρέμεινε χαμηλή.

Η αποτυχία εκείνης της πρώτης εφαρμογής οδήγησε σε νέο νόμο στο τέλος του 2024, με στόχο την επανεκκίνηση του θεσμού. Παρά τη δεύτερη νομοθετική παρέμβαση, η εικόνα παραμένει προβληματική. Οι πολίτες δεν έχουν εγγραφεί στο σύνολό τους, ενώ αρκετοί από όσους γράφτηκαν το έκαναν υπό την πίεση των προβλεπόμενων ποινών και όχι επειδή είχαν πραγματικά πρόσβαση σε γιατρό της επιλογής τους.

Οι αριθμοί δείχνουν το αδιέξοδο του θεσμού

Τα επίσημα στοιχεία αποκαλύπτουν το μέγεθος του προβλήματος. Σε όλη τη χώρα οι εγγεγραμμένοι γιατροί ως προσωπικοί γιατροί ανέρχονται σε 5.534. Από αυτούς, οι γιατροί του δημοσίου που εντάχθηκαν στο σύστημα λόγω της έλλειψης ιδιωτών είναι 4.054, ενώ οι προσωπικοί γιατροί ελεύθεροι επαγγελματίες είναι μόλις 1.480 σε ολόκληρη την επικράτεια.

Η εικόνα αυτή δείχνει ότι ο θεσμός στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό σε γιατρούς του δημοσίου, οι οποίοι ουσιαστικά κλήθηκαν να καλύψουν το κενό που άφησε η χαμηλή συμμετοχή των ιδιωτών. Το αποτέλεσμα είναι ένα σύστημα που τυπικά λειτουργεί, χωρίς να μπορεί να καλύψει με επάρκεια και ισότητα τις πραγματικές ανάγκες των ασφαλισμένων.

Ακόμη πιο αποκαλυπτικό είναι το ποσοστό των πολιτών που παραμένουν εκτός. Από το σύνολο των δικαιούχων, το 37,7% δεν έχει εγγραφεί ακόμη σε προσωπικό γιατρό. Το ποσοστό αυτό επιβεβαιώνει ότι ο θεσμός δεν έχει αποκτήσει καθολικό χαρακτήρα, παρά τις συνεχείς κυβερνητικές εξαγγελίες και τις διορθωτικές παρεμβάσεις που ακολούθησαν.

Υπάρχει και μια δεύτερη, λιγότερο εμφανής πραγματικότητα. Πολλοί πολίτες που εμφανίζονται ως εγγεγραμμένοι είχαν σπεύσει το 2022 να δηλώσουν προσωπικό γιατρό, ακόμη και αν εκείνος βρισκόταν δεκάδες χιλιόμετρα μακριά από την κατοικία τους, μόνο και μόνο για να αποφύγουν τις ποινές που είχαν προβλεφθεί. Η εγγραφή αυτή δεν ισοδυναμεί απαραίτητα με λειτουργική πρόσβαση σε γιατρό.

Η νέα ρύθμιση για πληρωμή ιδιωτών προσωπικών γιατρών από τους ασφαλισμένους λειτουργεί ως ομολογία αποτυχίας. Αντί το υπουργείο Υγείας να διασφαλίσει επαρκές δωρεάν δίκτυο για όλους, θεσμοθετεί διέξοδο επί πληρωμή. Έτσι, ο προσωπικός γιατρός κινδυνεύει να μετατραπεί από εργαλείο δημόσιας υγείας σε υπηρεσία δύο ταχυτήτων, όπου όποιος μπορεί πληρώνει και όποιος δεν μπορεί περιμένει ή μένει ακάλυπτος.