Πρόταση Μερτς για συνδεδεμένη ένταξη Ουκρανίας

Στις Βρυξέλλες, μια νέα συζήτηση για το μέλλον της διεύρυνσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης πυροδοτείται από την πρόταση του Γερμανού καγκελάριου Φρίντριχ Μερτς. Ο Μερτς, μέσω επιστολής που απέστειλε την προηγούμενη εβδομάδα προς τους επικεφαλής των ευρωπαϊκών θεσμών και τον πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας, εισηγείται τη δημιουργία ενός καθεστώτος "συνδεδεμένης συμμετοχής" για την Ουκρανία. Το προτεινόμενο μοντέλο προβλέπει μια ενδιάμεση φάση συμμετοχής της Ουκρανίας στους ευρωπαϊκούς θεσμούς, χωρίς ωστόσο να της παρέχει πλήρη δικαιώματα ψήφου. Αυτή η κίνηση αναμένεται να αναζωπυρώσει τις συζητήσεις για εναλλακτικές προσεγγίσεις στην ενταξιακή διαδικασία, σε μια περίοδο που πολλά κράτη-μέλη παραμένουν επιφυλακτικά απέναντι σε λύσεις που θα μπορούσαν να δημιουργήσουν μια Ευρώπη πολλών ταχυτήτων.

Άμεση και αρνητική αντίδραση Ζελένσκι

Ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι αντέδρασε άμεσα και με έντονο τρόπο, χαρακτηρίζοντας την πρόταση Μερτς ως "άδικη" για τη χώρα του. Ο Ζελένσκι υπογράμμισε ότι η Ουκρανία "αγωνίζεται για πλήρη συμμετοχή, και όχι για μισές λύσεις", προειδοποιώντας ότι ένα καθεστώς χωρίς δικαίωμα ψήφου θα καθήλωνε την Ουκρανία σε μια μόνιμη "αίθουσα αναμονής" εντός της ΕΕ. Επιπλέον, υπενθύμισε ότι κατά τις μεγάλες διευρύνσεις του 2004 και του 2006, είχαν βρεθεί τρόποι για την επιτάχυνση της ένταξης χωρίς να περιορίζονται τα δικαιώματα των υποψήφιων χωρών, υπονοώντας ότι η πρόταση Μερτς αποτελεί οπισθοδρόμηση. Παρά το γεγονός ότι το θέμα της διεύρυνσης δεν περιλαμβάνεται επίσημα στην ημερήσια διάταξη του Συμβουλίου Γενικών Υποθέσεων, διπλωματικές πηγές εκτιμούν ότι η συζήτηση θα κυριαρχήσει στο παρασκήνιο των επαφών των υπουργών.

Επιφυλάξεις από Κύπρο, Ελλάδα, Ιρλανδία και Κομισιόν

Η Κύπρια υπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων, Μαριλένα Ραουνά, η χώρα της οποίας ασκεί την προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ, δήλωσε ότι η διεύρυνση αποτελεί βασική προτεραιότητα της κυπριακής προεδρίας, χαρακτηρίζοντάς την "γεωπολιτική αναγκαιότητα". Ωστόσο, τόνισε ότι η ενταξιακή διαδικασία πρέπει να παραμείνει αυστηρά βασισμένη στην αξιολόγηση και την τήρηση των προϋποθέσεων από τις υποψήφιες χώρες. Από την πλευρά της, η Ιρλανδία, η οποία θα αναλάβει την προεδρία της ΕΕ τον Ιούλιο, εμφανίζεται επιφυλακτική. Η υπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων της Ιρλανδίας, Χέλεν ΜακΕντί, προειδοποίησε ότι η δημιουργία "συνδεδεμένων μελών" θα άλλαζε συνολικά τη φυσιογνωμία της Ένωσης και θα εγείρει σοβαρά ζητήματα ισότητας μεταξύ των κρατών-μελών. Επιφυλάξεις εκφράζουν και άλλα κράτη-μέλη, όπως η Ελλάδα, η οποία προτάσσει την ανάγκη να ληφθεί υπόψη και η "τύχη" άλλων υποψήφιων χωρών, όπως αυτών των Δυτικών Βαλκανίων, που παραμένουν σε αναμονή για ένταξη εδώ και πολλά χρόνια.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τηρεί ανάλογη στάση, αποφεύγοντας να τοποθετηθεί επί της ουσίας της πρότασης Μερτς, αλλά χαιρετίζοντας το γεγονός ότι η συζήτηση μεταφέρεται πλέον σε επίπεδο κρατών-μελών. Η εκπρόσωπος της Κομισιόν υπογράμμισε ότι κάθε "καινοτόμος λύση" θα πρέπει να παραμένει συνδεδεμένη με τη διαδικασία διεύρυνσης και την αξιολόγηση της προόδου των υποψήφιων χωρών. Παράλληλα, άφησε ανοιχτό το ερώτημα κατά πόσον ένα τέτοιο μοντέλο μπορεί να εφαρμοστεί χωρίς την ανάγκη τροποποίησης των ευρωπαϊκών Συνθηκών, γεγονός που προσθέτει μια ακόμη διάσταση στην ήδη περίπλοκη συζήτηση.