Ράμα, επενδύσεις και κρίση ιδιοκτησίας

Με σαφές μήνυμα προς τα Τίρανα και με αιχμές για την ευρωπαϊκή πορεία της Αλβανίας αντέδρασε το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών μετά τον τραυματισμό Έλληνα πολίτη στην περιοχή Ζβέρνετς, κατά τη διάρκεια επεισοδίων που ξέσπασαν με αφορμή την προώθηση μεγάλου τουριστικού έργου.

Το περιστατικό έρχεται σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη συγκυρία για την Αλβανία, καθώς μόλις πριν από λίγες ημέρες τα Τίρανα πανηγύριζαν για την πρόοδο της ενταξιακής τους διαδικασίας. Στις Βρυξέλλες, υπό την κυπριακή προεδρία, πραγματοποιήθηκε η Ευρωπαϊκή Διάσκεψη Προσχώρησης, όπου η αλβανική πλευρά πέτυχε έναν από τους σημαντικότερους σταθμούς στη διαπραγμάτευση με την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Η Αλβανία έγινε η δεύτερη υποψήφια προς ένταξη χώρα, μετά το Μαυροβούνιο, που εκπληρώνει τις απαιτήσεις αξιολόγησης για την ενότητα των λεγόμενων «Θεμελιωδών Πεδίων». Η συγκεκριμένη ομάδα θεωρείται κομβική, καθώς αφορά τη λειτουργία των θεσμών, το κράτος δικαίου, τη δημόσια διοίκηση και τη συνολική οικονομική οργάνωση του κράτους.

Η σημασία αυτής της ενότητας αποτυπώνεται και στη νέα μεθοδολογία διεύρυνσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ανοίγει πρώτη και κλείνει τελευταία, καθορίζοντας ουσιαστικά την πρόοδο όλων των υπόλοιπων κεφαλαίων. Για τα Τίρανα, η εξέλιξη παρουσιάστηκε ως μεγάλη πολιτική επιτυχία και ως επιβεβαίωση ότι η χώρα κινείται σταθερά προς την ευρωπαϊκή οικογένεια.

Οι πανηγυρισμοί Ράμα και η σκληρή πραγματικότητα

Ο πρωθυπουργός της Αλβανίας, Έντι Ράμα, εμφανίστηκε ιδιαίτερα αισιόδοξος, επιχειρώντας να παρουσιάσει την Αλβανία ως χώρα που έχει αλλάξει οικονομικά και θεσμικά. Επικαλέστηκε την αύξηση του ΑΕΠ, την άνοδο των ξένων επενδύσεων και τον σταθερό ευρωπαϊκό προσανατολισμό της χώρας.

Με μια ασυνήθιστη διατύπωση, χαρακτήρισε τους Αλβανούς «EU Talibans», θέλοντας να δείξει την ένταση της προσήλωσης στην ευρωπαϊκή προοπτική. Τόνισε ότι για την Αλβανία δεν υπάρχει εναλλακτική στρατηγική έξω από την Ευρωπαϊκή Ένωση και εξέφρασε την εκτίμηση ότι η χώρα θα καταφέρει να ενταχθεί πριν από το τέλος της δεκαετίας.

Το επεισόδιο στο Ζβέρνετς, όμως, επανέφερε στο προσκήνιο βαθιές θεσμικές αδυναμίες. Το ζήτημα της προστασίας της ιδιοκτησίας, των περιβαλλοντικά ευαίσθητων περιοχών και των δικαιωμάτων των πολιτών παραμένει ανοιχτή πληγή για την Αλβανία. Η ανακοίνωση του ελληνικού υπουργείου Εξωτερικών δεν περιορίστηκε στον τραυματισμό του Έλληνα πολίτη. Έδειξε προς το κεντρικό πρόβλημα του περιουσιακού, το οποίο αποτελεί διαχρονικό αγκάθι στις σχέσεις της Αλβανίας με την ελληνική εθνική μειονότητα και με την ίδια την ευρωπαϊκή διαδικασία.

Το περιουσιακό πρόβλημα επιβαρύνθηκε ακόμη περισσότερο από τον νόμο της κυβέρνησης Ράμα για τις στρατηγικές επενδύσεις. Σύμφωνα με το ισχύον πλαίσιο, όταν ένας στρατηγικός επενδυτής ενδιαφέρεται για συγκεκριμένη έκταση, ο ιδιοκτήτης έχει περιθώριο 90 ημερών να διαπραγματευθεί την τιμή πώλησης. Μετά την πάροδο αυτής της προθεσμίας, το κράτος μπορεί να προχωρήσει σε απαλλοτρίωση με τιμή ενός ευρώ ανά τετραγωνικό μέτρο και στη συνέχεια να παραχωρήσει το ακίνητο στον επενδυτή.

Στην πράξη, ο ιδιοκτήτης βρίσκεται υπό αφόρητη πίεση. Η επιλογή που του απομένει είναι να αποδεχθεί πώληση σε τιμή που καθορίζεται μέσα σε άνισο περιβάλλον ή να δει την περιουσία του να περνά μέσω κρατικής απαλλοτρίωσης στον στρατηγικό επενδυτή. Αυτό το μοντέλο δημιουργεί σοβαρά ερωτήματα για την προστασία της ιδιοκτησίας, την ασφάλεια δικαίου και την πραγματική ποιότητα των μεταρρυθμίσεων που παρουσιάζει η αλβανική κυβέρνηση στις Βρυξέλλες.

Η επένδυση Κούσνερ, το μαύρο χρήμα και το Νταλάνι

Ο νόμος για τις στρατηγικές επενδύσεις παρουσιάστηκε ως εργαλείο προσέλκυσης ξένων κεφαλαίων. Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και η φιλόδοξη επένδυση του Τζάρεντ Κούσνερ, γαμπρού του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, μέσω της εταιρείας Affinity Partners. Το σχέδιο αφορά τη δημιουργία πολυτελούς τουριστικού θερέτρου στο νησί Σάσωνα, μια απομονωμένη περιοχή της Αλβανίας με ιδιαίτερο φυσικό και στρατηγικό ενδιαφέρον.

Η ανακοίνωση προκάλεσε ενθουσιασμό στην κυβέρνηση Ράμα, ταυτόχρονα όμως πυροδότησε αντιδράσεις για τον τρόπο με τον οποίο η χώρα διαχειρίζεται τη δημόσια γη, τις παραλιακές ζώνες και τις περιουσίες πολιτών. Οι ανησυχίες ενισχύθηκαν από τις δηλώσεις του κεντρικού τραπεζίτη της Αλβανίας, σύμφωνα με τις οποίες το 2024 ο κύκλος εργασιών στην οικοδομή ξεπέρασε τα 4 δισ. ευρώ, ενώ μέσω τραπεζών διακινήθηκαν μόλις 800 εκατ. ευρώ. Για το υπόλοιπο ποσό διατυπώνονται καταγγελίες περί μαύρου χρήματος, γεγονός που βαραίνει ακόμη περισσότερο την εικόνα του επενδυτικού περιβάλλοντος.

Το Σάββατο, τα επεισόδια στην περιοχή Νταλάνι ξέσπασαν με αφορμή διαμαρτυρία πολιτών που αντιδρούν στην ανέγερση μεγάλου τουριστικού συγκροτήματος. Οι διαδηλωτές συγκρούστηκαν με άτομα που οι ίδιοι περιέγραψαν ως ιδιωτική ασφάλεια των εταιρειών που έχουν αναλάβει την κατασκευή του έργου.

Οι κάτοικοι και οι περιβαλλοντικές οργανώσεις ζητούν την προστασία μιας ιδιαίτερα ευαίσθητης οικολογικά ζώνης των αλβανικών ακτών. Προειδοποιούν ότι η βιοποικιλότητα της περιοχής Pishë Poro–Narta απειλείται σοβαρά και απαιτούν την άμεση διακοπή των εργασιών, καθώς και την επανεξέταση του συνολικού σχεδίου.

Η υπόθεση αναδεικνύει το βαθύτερο πρόβλημα της Αλβανίας: η ενταξιακή πρόοδος στις Βρυξέλλες συνοδεύεται από σοβαρές εκκρεμότητες στο εσωτερικό. Το κράτος δικαίου, η προστασία της ιδιοκτησίας, η περιβαλλοντική διακυβέρνηση και η διαφάνεια στις επενδύσεις παραμένουν ζητήματα ανοιχτά.

Τον Δεκέμβριο του 2024, στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων της Αλβανίας με τα 27 κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τα πρώτα ενταξιακά κεφάλαια, συμφωνήθηκε συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα για την ολοκλήρωση της εγγραφής όλων των περιουσιών στο κτηματολόγιο. Η δέσμευση αυτή υποτίθεται ότι θα διασφάλιζε την απόδοση των περιουσιών στους νόμιμους δικαιούχους.

Η εκκρεμότητα, όμως, παραμένει. Και όσο το περιουσιακό δεν επιλύεται με καθαρούς, διαφανείς και ευρωπαϊκά αποδεκτούς κανόνες, η ενταξιακή πορεία της Αλβανίας θα σκοντάφτει στην ίδια θεμελιώδη αντίφαση: ευρωπαϊκές δηλώσεις στις Βρυξέλλες, πρακτικές αμφισβήτησης δικαιωμάτων στο εσωτερικό της χώρας.