Η Κούβα επανέρχεται στο επίκεντρο της αμερικανικής στρατηγικής πίεσης, καθώς η κυβέρνηση Τραμπ εμφανίζεται να ανεβάζει τους τόνους απέναντι στην Αβάνα, λίγους μήνες μετά τη σύλληψη του Νικολάς Μαδούρο από αμερικανικές δυνάμεις στο Καράκας. Το ερώτημα που πλέον τίθεται στα διπλωματικά παρασκήνια είναι αν ο Ραούλ Κάστρο μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπος με αντίστοιχη τύχη.
Ο 94χρονος πρώην πρόεδρος της Κούβας και ιστορική φυσιογνωμία του καθεστώτος κατηγορείται στο Μαϊάμι της Φλόριντα για συνωμοσία με σκοπό τη δολοφονία Αμερικανών πολιτών, τέσσερις ανθρωποκτονίες και δύο περιπτώσεις καταστροφής αεροσκαφών. Η ανακοίνωση των κατηγοριών έγινε την ίδια ημέρα κατά την οποία η κουβανική διασπορά τιμούσε την ανεξαρτησία από την Ισπανία, γεγονός που στην Αβάνα εκλήφθηκε από πολλούς ως ευθεία πολιτική πρόκληση.
Η συγκεκριμένη εξέλιξη διαφέρει από προηγούμενα επεισόδια της μακράς αντιπαράθεσης ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κούβα, επειδή έρχεται μετά το προηγούμενο της Βενεζουέλας. Τεσσεράμισι μήνες νωρίτερα, ο Νικολάς Μαδούρο είχε συλληφθεί από αμερικανικές δυνάμεις, ανοίγοντας ένα νέο κεφάλαιο στην αμερικανική πολιτική απέναντι σε αυταρχικά καθεστώτα της Λατινικής Αμερικής.
Η πίεση Τραμπ και το προηγούμενο Μαδούρο
Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει δηλώσει επανειλημμένα ότι η Κούβα μπορεί να αποτελέσει τον επόμενο στόχο μετά τη Βενεζουέλα. Κατά τον Αμερικανό πρόεδρο, η σύλληψη του Μαδούρο άλλαξε τους συσχετισμούς για τους αυταρχικούς ηγέτες στο δυτικό ημισφαίριο και έστειλε μήνυμα ότι η Ουάσιγκτον είναι έτοιμη να χρησιμοποιήσει σκληρότερες μεθόδους πίεσης.
Στο πλαίσιο αυτό, η αμερικανική στρατηγική φέρεται να εξετάζει ακόμη και την ανατροπή του κομμουνιστικού καθεστώτος της Κούβας, το οποίο παραμένει στην εξουσία εδώ και έξι δεκαετίες. Ανάμεσα στους κατηγορούμενους βρίσκεται και πιλότος μαχητικού αεροσκάφους, ο οποίος είχε αρχικά εμπλακεί στην υπόθεση του 1996, όταν τέσσερις άνδρες σκοτώθηκαν από τον κουβανικό στρατό μετά την κατάρριψη αεροσκαφών τους στα Στενά της Φλόριντα, κατά τη διάρκεια ανθρωπιστικής αποστολής.
Ο Ραούλ Κάστρο, που εκείνη την περίοδο ήταν υπουργός Άμυνας της Κούβας, φέρεται να έδωσε την εντολή για τα πυρά. Η υπόθεση, η οποία είχε παραμείνει για χρόνια σημείο έντασης ανάμεσα στην Ουάσιγκτον και την Αβάνα, επανέρχεται πλέον σε ένα πολύ βαρύτερο γεωπολιτικό περιβάλλον.
Την ίδια ώρα, στο εσωτερικό της Κούβας η κατάσταση παραμένει εύφλεκτη. Το αυστηρό αμερικανικό εμπάργκο πετρελαίου έχει επιδεινώσει την ενεργειακή κρίση, προκαλώντας εκτεταμένες διακοπές ρεύματος και κοινωνικές διαμαρτυρίες στην πρωτεύουσα.
Η ρητορική Ρούμπιο και η απάντηση της Αβάνας
Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, απευθύνθηκε στον κουβανικό λαό μέσω ανάρτησης στην πλατφόρμα X, στα ισπανικά, απορρίπτοντας την ευθύνη των Ηνωμένων Πολιτειών για την κρίση στο νησί. Όπως υποστήριξε, η έλλειψη ηλεκτρικού ρεύματος, καυσίμων και τροφίμων δεν οφείλεται στον αμερικανικό αποκλεισμό πετρελαίου, αλλά στη διαφθορά όσων ελέγχουν τους πόρους της χώρας.
Σύμφωνα με τον Ρούμπιο, οι κυβερνώντες της Κούβας έχουν λεηλατήσει δισεκατομμύρια δολάρια, χωρίς να διαθέσουν αυτά τα χρήματα για την ανακούφιση του λαού. Η τοποθέτηση αυτή εντάσσεται στη γραμμή της κυβέρνησης Τραμπ, η οποία επιχειρεί να παρουσιάσει την κρίση στην Κούβα ως προϊόν εσωτερικής λεηλασίας και όχι ως αποτέλεσμα των αμερικανικών κυρώσεων.
Ο ίδιος ο Τραμπ δήλωσε ότι η χώρα «καταρρέει» και ότι οι αρχές στην Αβάνα έχουν χάσει τον έλεγχο. Όταν ρωτήθηκε εάν εξετάζεται επιχείρηση σύλληψης αντίστοιχη με εκείνη του Μαδούρο, απέφυγε να δώσει καθαρή απάντηση, λέγοντας μόνο ότι δεν θέλει να το πει αυτό.
Μετά την ανακοίνωση του κατηγορητηρίου, ο αμερικανικός στρατός επιβεβαίωσε ότι το αεροπλανοφόρο Nimitz και τα συνοδευτικά πολεμικά πλοία του εισήλθαν στη νότια Καραϊβική. Η Νότια Διοίκηση των ΗΠΑ δημοσίευσε μήνυμα στην πλατφόρμα X, περιγράφοντας τον στόλο ως σύμβολο ετοιμότητας, παρουσίας, εμβέλειας και ισχύος.
Ο Ραούλ Κάστρο έχει αποχωρήσει από την προεδρία από το 2018 και παραιτήθηκε από τη θέση του γραμματέα του Κομμουνιστικού Κόμματος της Κούβας τρία χρόνια αργότερα. Παρ’ όλα αυτά, εξακολουθεί να θεωρείται μία από τις πιο ισχυρές μορφές της κουβανικής πολιτικής σκηνής. Ο αδελφός του, Φιντέλ Κάστρο, πέθανε το 2016 σε ηλικία 90 ετών.
Η Αβάνα απάντησε με σκληρό τόνο. Ο αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών της Κούβας, Κάρλος Κόσιο, κατηγόρησε τον Αμερικανό υπουργό Εξωτερικών ότι ψεύδεται συστηματικά και συνειδητά όταν αναφέρεται στην Κούβα. Όπως έγραψε, δεν πρόκειται για άγνοια ή ανικανότητα, καθώς η Ουάσιγκτον γνωρίζει ότι δεν υπάρχει καμία νομιμοποίηση για μια τόσο σκληρή και αδίστακτη επιθετικότητα σε βάρος του κουβανικού λαού.
Γιατί η Κούβα δεν είναι Βενεζουέλα
Παρά την επιθετική ρητορική της Ουάσιγκτον, πολλοί Αμερικανοί αναλυτές επισημαίνουν ότι η Κούβα δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί με τον ίδιο τρόπο όπως η Βενεζουέλα. Η βασική διαφορά είναι η γεωγραφία. Η Κούβα απέχει μόλις 90 μίλια από τη Φλόριντα, ενώ η Βενεζουέλα βρίσκεται περίπου 1.400 μίλια μακριά.
Μια πλήρης κατάρρευση του καθεστώτος στην Αβάνα θα μπορούσε να προκαλέσει μεταναστευτική κρίση τεράστιας κλίμακας, η οποία θα επηρέαζε άμεσα την εσωτερική πολιτική ατζέντα του Τραμπ, λίγους μήνες πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου.
Ο Αμερικανός πρόεδρος έχει υποστηρίξει ότι η κουβανική κυβέρνηση είναι απελπισμένη για συμφωνία. Ωστόσο, ανάλογες δηλώσεις είχε κάνει και για τη Βενεζουέλα και το Ιράν, όπου οι διαπραγματεύσεις κατέρρευσαν απότομα μετά από αμερικανικά στρατιωτικά πλήγματα.
Η μεταναστευτική δυναμική στην περίπτωση της Κούβας είναι ιδιαίτερα επικίνδυνη. Από το 2021, περισσότεροι από ένα εκατομμύριο Κουβανοί, κυρίως νέοι σε παραγωγική ηλικία, έχουν εγκαταλείψει το νησί. Ένα ξαφνικό κενό εξουσίας θα μπορούσε να επιταχύνει τη φυγή και να τη μετατρέψει σε μαζικό κύμα προς τις αμερικανικές ακτές.
Μια τέτοια εξέλιξη θα έπληττε τον πυρήνα της πολιτικής ταυτότητας του Τραμπ, ο οποίος έχει στηρίξει τη δεύτερη θητεία του στην υπόσχεση αυστηρού ελέγχου της παράτυπης μετανάστευσης.
Προς το παρόν, το βλέμμα του Λευκού Οίκου παραμένει στραμμένο κυρίως στο Ιράν. Ωστόσο, η υπόθεση Κάστρο, η στρατιωτική κινητικότητα στην Καραϊβική και η κλιμάκωση της ρητορικής απέναντι στην Αβάνα δείχνουν ότι η Κούβα έχει επιστρέψει στο τραπέζι της αμερικανικής ισχύος. Το αν αυτό θα οδηγήσει σε πραγματική επιχείρηση πίεσης ή σε μια ακόμη επίδειξη αποτροπής παραμένει ανοιχτό.
