Σε κλίμα εσωστρέφειας και πολιτικής αμηχανίας βυθίστηκε το ΠΑΣΟΚ, μετά την απόφαση της Κοινοβουλευτικής Ομάδας να τηρήσει στάση «παρών» στην ψηφοφορία για την επίμαχη τροπολογία του υπουργού Μετανάστευσης και Ασύλου, Θάνου Πλεύρη. Αντί η επιλογή αυτή να ενώσει, ανέδειξε ένα υπαρκτό, και ίσως βαθύτερο απ’ όσο αρχικά εκτιμήθηκε, ρήγμα στις γραμμές της Χαριλάου Τρικούπη.
Η τροπολογία, που προβλέπει την προσωρινή αναστολή υποβολής αιτήσεων ασύλου από πρόσωπα που εισέρχονται παράνομα από τη Βόρεια Αφρική, αποτέλεσε το έναυσμα για δημόσιες διαφοροποιήσεις στο εσωτερικό του κόμματος. Ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ, Νίκος Ανδρουλάκης, αιτιολόγησε τη στάση της ΚΟ κάνοντας λόγο για αναποτελεσματικό και επικοινωνιακού χαρακτήρα μέτρο, ζητώντας, παράλληλα, επιτάχυνση των διαδικασιών απόρριψης αιτημάτων ασύλου εντός 90 ημερών.
Ωστόσο, η θέση αυτή δεν έγινε καθολικά αποδεκτή. Ο δήμαρχος Αθηναίων, Χάρης Δούκας, διαφοροποιήθηκε ανοικτά, χαρακτηρίζοντας την τροπολογία «ξενοφοβικό παραλήρημα» που νομιμοποιεί την ακροδεξιά ρητορική. Ο Δούκας συντάχθηκε ουσιαστικά με την πρόσφατη τοποθέτηση του Ευάγγελου Βενιζέλου, ο οποίος επέκρινε έντονα την κυβερνητική ρητορική περί «εισβολής μεταναστών», θεωρώντας την αντιδημοκρατική και επικίνδυνη.
Η παρέμβαση του πρώην προέδρου του ΠΑΣΟΚ, που συνοδεύτηκε από νομική και θεσμική τεκμηρίωση, δεν λειτούργησε μόνο ως ακαδημαϊκή τοποθέτηση, αλλά και ως πολιτικό σήμα. Ήταν, κατά πολλούς, μια μορφή «κάλυψης» σε εσωκομματικές φωνές που ζητούν σαφέστερη σοσιαλδημοκρατική τοποθέτηση, ιδίως σε ζητήματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Το επεισόδιο φωτίζει ένα διαχρονικό πρόβλημα του ΠΑΣΟΚ: τη δυσκολία διαμόρφωσης ενιαίας ιδεολογικής ταυτότητας. Από τη μια πλευρά, ο Ανδρουλάκης επιχειρεί να διατηρήσει ένα μετριοπαθές, κεντρώο προφίλ, που διαφοροποιείται τόσο από την κυβέρνηση όσο και από τον ριζοσπαστισμό της Αριστεράς. Από την άλλη, στελέχη όπως ο Δούκας επιμένουν σε καθαρές προοδευτικές θέσεις, που ενίοτε θυμίζουν… ΣΥΡΙΖΑ του 2015, προκαλώντας ανησυχία σε πιο κεντρώες τάσεις.
Η συγκυρία δεν είναι τυχαία: το ΠΑΣΟΚ καταγράφει άνοδο στις δημοσκοπήσεις, ξεπερνώντας — έστω και οριακά — την Πλεύση Ελευθερίας και ενισχύοντας το αφήγημα επιστροφής του ως βασικός πολιτικός παίκτης. Η υπόθεση ΟΠΕΚΕΠΕ προσφέρει πρόσφορο έδαφος για επιθετική αντιπολίτευση απέναντι στο Μαξίμου, ωστόσο η εσωτερική αμφισημία λειτουργεί ως φρένο.
Η τροπολογία Πλεύρη ανέδειξε τις αντιφάσεις και τις στρατηγικές αβεβαιότητες. Το ερώτημα που επιστρέφει είναι επίμονο: είναι το ΠΑΣΟΚ ένα σύγχρονο σοσιαλδημοκρατικό κόμμα που υπερασπίζεται τα δικαιώματα, ή ένα “λογικό-κεντρώο” κόμμα που επενδύει στη ρητορική ασφάλειας και τάξης;
Ο Νίκος Ανδρουλάκης βρίσκεται μπροστά σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι. Οφείλει να διατηρήσει τη δημοσκοπική δυναμική, αλλά και να εμπνεύσει πολιτική πειθαρχία και ενότητα, χωρίς να καταφύγει σε αυταρχικές πρακτικές. Η ισορροπία ανάμεσα σε ιδεολογική καθαρότητα και πολιτικό ρεαλισμό είναι δύσκολη, αλλά αναγκαία, αν θέλει να πείσει ότι το ΠΑΣΟΚ είναι κόμμα εξουσίας και όχι συμπληρωματικός παίκτης.
Σε κάθε περίπτωση, η διαχείριση της τροπολογίας Πλεύρη λειτουργεί ως καμπανάκι: χωρίς σαφή στρατηγική ταυτότητα, κάθε κρίση απειλεί να εξελιχθεί σε εσωκομματικό ρήγμα. Και τότε, η πορεία προς την κορυφή μπορεί να μετατραπεί σε βηματισμό στο κενό.
