Ο υπουργός Εξωτερικών των Ηνωμένων Πολιτειών, Μάρκο Ρούμπιο, προέβη σε μια αισιόδοξη δήλωση σχετικά με την πρόοδο των συνομιλιών με το Ιράν, αναφέροντας ότι η επίτευξη μιας συμφωνίας ενδέχεται να απαιτήσει μόλις λίγες ημέρες. Η δήλωση αυτή έρχεται σε μια περίοδο έντονης στρατιωτικής δραστηριότητας, καθώς οι αμερικανικές δυνάμεις πραγματοποίησαν νέες επιθέσεις σε στόχους στο νότιο τμήμα του Ιράν. Σύμφωνα με την Ουάσινγκτον, τα πλήγματα αυτά είχαν αμυντικό χαρακτήρα και εντάσσονται στο πλαίσιο της κρίσιμης διαπραγματευτικής διαδικασίας, με στόχο την άσκηση πίεσης στην Τεχεράνη για περαιτέρω παραχωρήσεις.
Από την άλλη πλευρά, η ιρανική κυβέρνηση διατηρεί μια σταθερή στάση, επιμένοντας ότι, παρά την πρόοδο που έχει σημειωθεί σε πολλά ζητήματα που περιλαμβάνονται στο μνημόνιο συνεννόησης των 14 σημείων, η υπογραφή μιας οριστικής συμφωνίας για τον τερματισμό των εχθροπραξιών δεν πρέπει να θεωρείται άμεση. Η Τεχεράνη φαίνεται να εκμεταλλεύεται την ανυπομονησία της αμερικανικής πλευράς, διατηρώντας την πίεση και αποφεύγοντας να δεσμευτεί σε συγκεκριμένα χρονοδιαγράμματα.
Το σημείο των διαπραγματεύσεων
Μετά την εφαρμογή της εκεχειρίας στις αρχές Απριλίου, οι δύο πλευρές παραμένουν σε διαφωνία σε μια σειρά κρίσιμων θεμάτων. Μεταξύ αυτών, το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης, η στρα военική παρουσία του Ισραήλ στον Λίβανο, καθώς και οι ιρανικές απαιτήσεις για την άρση των αμερικανικών κυρώσεων και την αποδέσμευση των ιρανικών περιουσιακών στοιχείων που βρίσκονται στο εξωτερικό. Έπειτα από εβδομάδες κυρίως έμμεσων διαπραγματεύσεων, και οι δύο πλευρές αναγνωρίζουν ότι έχει σημειωθεί πρόοδος στην κατάρτιση ενός μνημονίου συνεννόησης, το οποίο προβλέπει την παύση του πολέμου και τη δημιουργία ενός περιθωρίου 60 ημερών για την επίτευξη μιας οριστικής συμφωνίας.
Το προτεινόμενο πλαίσιο του μνημονίου, σύμφωνα με τον εκπρόσωπο του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών, Εσμαΐλ Μπαγαΐ, εστιάζει στον τερματισμό των εχθροπραξιών και στην άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού. Ως αντάλλαγμα, η Τεχεράνη καλείται να λάβει μέτρα για την ασφαλή διέλευση των πλοίων από τα Στενά του Ορμούζ. Ο υψηλόβαθμος Ιρανός διπλωμάτης, Χοσεΐν Νουσαμπαντί, διευκρίνισε στο πρακτορείο ISNA ότι το πιθανό πλαίσιο συμφωνίας περιλαμβάνει τον τερματισμό των εχθροπραξιών σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου, την αποδέσμευση των παγωμένων περιουσιακών στοιχείων του Ιράν, την άρση του ναυτικού αποκλεισμού και το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ. Επιπλέον, προβλέπεται η απόσυρση των αμερικανικών στρατιωτικών δυνάμεων από την περιοχή γύρω από το Ιράν και η εγγύηση ότι η χώρα θα μπορεί να πωλεί ελεύθερα το πετρέλαιό της.
Αξιωματούχος της κυβέρνησης Τραμπ, ο οποίος δεν κατονομάζεται, ανέφερε ότι το Ιράν συμφώνησε επί της αρχής να ανοίξει τα Στενά του Ορμούζ, με αντάλλαγμα την άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού και την απομάκρυνση του αποθέματος υψηλού εμπλουτισμού ουρανίου. Ωστόσο, ιρανικές πηγές επιμένουν ότι η συμφωνία πλαίσιο αφορά αποκλειστικά τον τερματισμό του πολέμου, την εφαρμογή ενός 30ήμερου πλαισίου για την κυκλοφορία στα Στενά και την παροχή κάποιας οικονομικής ανακούφισης στην Τεχεράνη. Τα δυσκολότερα θέματα, όπως η τύχη του εμπλουτισμένου ουρανίου, οι λεπτομέρειες για τη διέλευση από τα Στενά και η άρση των κυρώσεων, θα αποτελέσουν αντικείμενο επόμενων διαπραγματεύσεων.
Η πρώτη φάση και τα βασικά ζητήματα
Εάν το Ανώτατο Εθνικό Συμβούλιο Ασφαλείας του Ιράν εγκρίνει το μνημόνιο συνεννόησης, αυτό θα προωθηθεί στον ανώτατο ηγέτη για την οριστική έγκριση. Αμερικανικές πηγές εκτιμούν ότι ο αγιατολάχ Μοζτάμπα Χαμενεΐ έχει ήδη εγκρίνει το ευρύτερο σχέδιο της συμφωνίας. Σε περίπτωση που η πρώτη φάση προχωρήσει, το ζήτημα του πυρηνικού προγράμματος της Τεχεράνης θα τεθεί σε διαπραγμάτευση για μια περίοδο 60 ημερών.
Τα Στενά του Ορμούζ και ο ναυτικός αποκλεισμός αποτελούν βασικούς μοχλούς πίεσης και για τις δύο πλευρές. Η Τεχεράνη και η Ουάσινγκτον αντιμετωπίζουν τον έλεγχο των Στενών και τον αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών ως κρίσιμα διαπραγματευτικά χαρτιά. Ένα άλλο σημαντικό ζήτημα είναι οι βαλλιστικοί πύραυλοι του Ιράν. Προπολεμικά, βασικό αίτημα των ΗΠΑ ήταν η μείωση του βεληνεκούς τους, ώστε να μην μπορούν να πλήξουν το Ισραήλ. Η Τεχεράνη, ωστόσο, αρνείται να συζητήσει το θέμα, υποστηρίζοντας ότι το δικαίωμά της στον εξοπλισμό με συμβατικά όπλα είναι αδιαπραγμάτευτο. Σύμφωνα με στρατιωτικούς αναλυτές, παρά τις αμερικανοϊσραηλινές επιθέσεις, το Ιράν έχει διατηρήσει έως και το 70% του οπλοστασίου του.
Η οικονομία του Ιράν πλήττεται σοβαρά από τις διεθνείς κυρώσεις, γεγονός που πυροδότησε την εξέγερση του περασμένου Ιανουαρίου. Η Τεχεράνη έχει απόλυτη ανάγκη την άρση των κυρώσεων και την αποδέσμευση των περιουσιακών της στοιχείων, ενώ ζητά και πολεμικές αποζημιώσεις από την Ουάσινγκτον. Στο πυρηνικό μέτωπο, οι ΗΠΑ πιστεύουν ότι το Ιράν επιδιώκει την απόκτηση πυρηνικής βόμβας, κάτι που η Τεχεράνη αρνείται διαχρονικά. Κομβικό σημείο είναι η διαδικασία εμπλουτισμού του ουρανίου και το απόθεμα του υψηλά εμπλουτισμένου υλικού. Μια πιθανή πυρηνική συμφωνία θα μπορούσε να περιλαμβάνει ένα μακροχρόνιο μορατόριουμ στον εμπλουτισμό και την εξαγωγή ή καταστροφή του ιρανικού αποθέματος. Ιρανικές πηγές αναφέρουν ότι η Τεχεράνη ενδέχεται να συμφωνήσει στη μετατροπή μέρους του υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου της σε μια φιλική χώρα, σε ουράνιο εμπλουτισμένο στο 5%, και την επιστροφή του.
Παρά την πρόοδο, παραμένουν πολλά ανοιχτά ζητήματα, όπως η διάρκεια της διακοπής του πυρηνικού προγράμματος, η αποξήλωση των εγκαταστάσεων, η τύχη των αποθεμάτων ουρανίου και το μέλλον των προηγμένων φυγοκεντρητών. Η κυβέρνηση Τραμπ ελπίζει σε μια συμφωνία παρόμοια με εκείνη του 2015, η οποία όμως απαίτησε πολυετείς διαπραγματεύσεις. Η συμφωνία εκείνη τορπιλίστηκε από τον ίδιο τον Ντόναλντ Τραμπ κατά την πρώτη του θητεία. Η καθυστερημένη επιστροφή σε μια διεθνή συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν έχει κοστίσει έναν αποτυχημένο πόλεμο, με δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια, κλονίζοντας την παγκόσμια οικονομία και απειλώντας να εκθρονίσει τις Ηνωμένες Πολιτείες από τη Μέση Ανατολή.
