Σαξονία-Άνχαλτ: Ακροδεξιός πρόεδρος με ψήφους CDU

Η πολιτική σκηνή της Γερμανίας βρέθηκε αντιμέτωπη με μια ιστορική καμπή, καθώς για πρώτη φορά από τη σύσταση της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας, ένας εκπρόσωπος της ακροδεξιάς ανέλαβε την προεδρία ενός κρατιδιακού κοινοβουλίου. Η εξέλιξη αυτή σημειώθηκε στο κρατίδιο της Σαξονίας-Άνχαλτ, όπου ο Τομπίας Ράους, στέλεχος του κόμματος «Εναλλακτική για τη Γερμανία» (AfD), εξελέγη στο ύπατο αξίωμα του τοπικού νομοθετικού σώματος. Η διαδικασία, που έλαβε χώρα την Τρίτη, επικυρώθηκε από την Υπηρεσία για την Προστασία του Συντάγματος, η οποία είχε προηγουμένως χαρακτηρίσει το κόμμα ως ακροδεξιό. Παρόλο που το αποτέλεσμα των εκλογών της 6ης Σεπτεμβρίου προμήνυε αυτή την τροπή, η τελική έκβαση προκάλεσε έντονες αντιδράσεις και προβληματισμό για το μέλλον της δημοκρατίας στη χώρα.

Το στοιχείο που προκάλεσε τη μεγαλύτερη αίσθηση δεν ήταν μόνο η εκλογή του Ράους, αλλά το εύρος της υποστήριξης που έλαβε. Συγκέντρωσε 48 ψήφους σε σύνολο 82 μελών του κοινοβουλίου, τη στιγμή που το κόμμα του διαθέτει μόνο 39 έδρες. Αυτό σημαίνει ότι εξασφάλισε ψήφους από άλλες πολιτικές δυνάμεις, γεγονός που αποκάλυψε ρήγματα στο λεγόμενο «Τείχος Δημοκρατίας», την άτυπη συμφωνία αποκλεισμού της ακροδεξιάς από την εξουσία. Η προαναγγελία του κόμματος της Σάρα Βάγκενκνεχτ (BSW) ότι οι πέντε βουλευτές του θα στηρίξουν τον Ράους, καθώς και η δήλωση των Χριστιανοδημοκρατών (CDU) ότι οι 15 βουλευτές τους θα απέχουν, λειτούργησαν ως καταλύτες. Τελικά, μόνο πέντε από τους βουλευτές της CDU τήρησαν τη γραμμή της αποχής, ενώ οι υπόλοιποι φαίνεται να στήριξαν τον ακροδεξιό υποψήφιο.

Ένα τείχος με ρωγμές

Η εκλογή του Ράους στο Μαγδεμβούργο σηματοδοτεί την κατάρρευση ενός ταμπού που επί δεκαετίες κρατούσε την ακροδεξιά στο περιθώριο της εξουσίας. Η απόσταση από την αποχή στην αποδοχή αποδείχθηκε μικρότερη από ό,τι πολλοί πίστευαν. Η στάση της BSW, ενός κόμματος με αλλοπρόσαλλες θέσεις που δεν εκπροσωπείται στην Ομοσπονδιακή Βουλή, έθεσε υπό αμφισβήτηση τον χαρακτηρισμό της ως «νέου τύπου Αριστερά». Ωστόσο, μεγαλύτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η στάση της CDU, του κόμματος που κυβερνά στο Βερολίνο. Η απόφαση των βουλευτών της να μην εμποδίσουν την εκλογή ενός ακροδεξιού προέδρου αποκάλυψε αυτό που πολλοί ψιθύριζαν αλλά λίγοι τολμούσαν να πουν δημόσια: ότι το «Τείχος Δημοκρατίας» είναι έτοιμο να πέσει. Το επόμενο ταμπού που πολλοί Χριστιανοδημοκράτες φαίνεται διατεθειμένοι να ρίξουν αφορά την άρνηση οποιασδήποτε συνεργασίας με την Ακροδεξιά, ένα τείχος που ήδη παρουσιάζει πολλές ρωγμές.

Το φαινόμενο δεν είναι μεμονωμένο. Στην Ισπανία, οι αναλυτές εξετάζουν το ενδεχόμενο συνεργασίας του συντηρητικού Λαϊκού Κόμματος με το ακροδεξιό VOX για τον σχηματισμό κυβερνητικής πλειοψηφίας. Στη Σουηδία, η Κεντροδεξιά ήταν έτοιμη να συνεργαστεί με την Ακροδεξιά, αν δεν την εμπόδιζε το εκλογικό αποτέλεσμα. Στην Ολλανδία, η συνεργασία έχει ήδη υλοποιηθεί, ενώ στην Αυστρία, η ακροδεξιά πρωτοστάτησε σε κυβερνητικούς σχηματισμούς από τις αρχές της χιλιετίας. Στην Ιταλία, η πολιτική σκηνή είναι τόσο κατακερματισμένη που είναι δύσκολο να προσδιοριστεί ποιος είναι ο πιο δεξιός από τους συγκυβερνώντες, με αποτέλεσμα να προκύπτει συνεχώς νέος, ακόμη πιο σκληρός παίκτης.

Η περίπτωση της Γερμανίας

Η Γερμανία, ωστόσο, αποτελεί ειδική περίπτωση λόγω του ιστορικού της παρελθόντος και της ευαισθησίας της κοινής γνώμης απέναντι στην ακροδεξιά. Το ερώτημα που προκύπτει είναι αν η στάση της «αποχής» των βουλευτών της CDU ήταν εγκεκριμένη από τον αρχηγό του κόμματος και καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς ή αν οι τοπικοί παράγοντες στη Σαξονία-Άνχαλτ έδρασαν αυτόνομα. Ο ίδιος ο Μερτς, μετά τις πρόσφατες εκλογικές αποτυχίες της CDU, επέλεξε να στρέψει την κριτική του προς την Αριστερά, αποφεύγοντας να σχολιάσει την εκλογή του Ράους. Η εικόνα αυτή εγείρει ερωτήματα για το μέλλον της πολιτικής σταθερότητας στη Γερμανία και στην Ευρώπη γενικότερα.

Σε όλη την Ευρώπη, οι πολίτες αντιμετωπίζουν καθημερινά προβλήματα όπως η ακριβή ενέργεια και η στεγαστική κρίση. Οι Βρυξέλλες δεν έχουν επαρκείς απαντήσεις, οι εθνικές κυβερνήσεις πιέζονται και οι ακροδεξιοί δημαγωγοί εκμεταλλεύονται την ανασφάλεια. Με το επιχείρημα ότι οι παλιές διαχωριστικές γραμμές δεν υπάρχουν πια, κάποιοι προσπαθούν να εντάξουν την ακροδεξιά στο πολιτικό παιχνίδι, αγνοώντας ότι αυτή δεν σέβεται κανέναν κανόνα. Η επιλογή της αποχής ως μέσου αντιμετώπισης του ακροδεξιού κύματος αποδεικνύεται ανεπαρκής. Δεν μπορείς να μιλάς για απειλή του πολιτεύματος και κλονισμό των θεσμών και ταυτόχρονα να επιλέγεις την παθητικότητα. Η απάντηση είναι απλή: η σιωπή και η ανοχή δεν σταματούν τον ολοκληρωτισμό. Είναι θέμα απλής λογικής.