Σε τεντωμένο σχοινί οι σχέσεις στην Ανατολική Μεσόγειο: Κλιμακώνει η Τουρκία με απειλές κατά Κύπρου

Σε μια περίοδο που οι γεωπολιτικές ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο και το Αιγαίο παραμένουν εύθραυστες, η Τουρκία δείχνει να εντείνει τις προκλήσεις και τις διεκδικήσεις της, επιχειρώντας να μπλοκάρει κάθε πρωτοβουλία που δεν περιλαμβάνει τη δική της συγκατάθεση ή συμμετοχή. Η ένταση που έχει δημιουργηθεί έπειτα από την πρόταση της αμερικανικής εταιρείας Chevron για τη διεξαγωγή ερευνών σε θαλάσσιες περιοχές νοτίως της Κρήτης έχει προκαλέσει αναταράξεις και εκνευρισμό στην Άγκυρα, η οποία διαμηνύει με κάθε τρόπο ότι δεν πρόκειται να αποδεχθεί τετελεσμένα γεγονότα στην ευρύτερη περιοχή.

Μετά την πρόσφατη αιφνιδιαστική διακλαδική άσκηση των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων, η Τουρκία προχώρησε στην ανακίνηση του ζητήματος της αποστρατιωτικοποίησης 23 ελληνικών νησιών, με σαφείς αιχμές και αναφορές που παραπέμπουν σε απειλή σύγκρουσης.

H ένταση μεταφέρθηκε στη Λευκωσία, καθώς η Άγκυρα εξαπέλυσε απειλές προς την Κυπριακή Δημοκρατία, προειδοποιώντας για «επικίνδυνες συνέπειες» εξαιτίας της πρόσφατης συμφωνίας με το Ισραήλ για την προμήθεια συστημάτων αεράμυνας, καλώντας την Κύπρο να σταματήσει τους εξοπλισμούς και να μην διαταράσσει τις ισορροπίες στο νησί.

Δεν αποκλείεται πάντως το ενδεχόμενο η όλη ένταση να αποτελεί μέρος ενός ενορχηστρωμένου επικοινωνιακού σχεδιασμού της Άγκυρας, στο πλαίσιο της πολιτικής διαπραγμάτευσης ενόψει της πιθανής συνάντησης του Έλληνα πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη με τον Τούρκο πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών που θα πραγματοποιηθεί στη Νέα Υόρκη από τις 23 έως τις 29 Σεπτεμβρίου 2025.

Σε μια ενδεικτική κίνηση της επιθετικής ρητορικής που υιοθετεί η Τουρκία, το τουρκικό υπουργείο Άμυνας –μέσω πηγών του κατά την καθιερωμένη εβδομαδιαία ενημέρωση στην Άγκυρα– εξαπέλυσε ευθεία προειδοποίηση προς την Κυπριακή Δημοκρατία, αναφέροντας πως οι συνεχιζόμενες προσπάθειες και δραστηριότητες της ελληνοκυπριακής πλευράς για εξοπλισμούς δύνανται να υπονομεύσουν σοβαρά την ειρήνη και τη σταθερότητα στο νησί.

Οι ίδιες πηγές τόνισαν πως οποιαδήποτε ενέργεια που επιχειρεί να αλλάξει την ισορροπία παρακολουθείται στενά, ενώ διαβεβαίωσαν πως η Τουρκία θα λάβει όλα τα απαραίτητα μέτρα για την προστασία της Τουρκικής Δημοκρατίας της Βόρειας Κύπρου, υπογραμμίζοντας πως –όπως και στο παρελθόν– η Άγκυρα συνεχίζει να παρέχει πλήρη στήριξη και εγγύηση στους Τουρκοκυπρίους.

Στο ίδιο μήκος κύματος, το τουρκικό υπουργείο Άμυνας επιχείρησε να διαψεύσει φήμες περί αλλαγής στάσης σε σχέση με τα ρωσικά συστήματα αεράμυνας S-400, τονίζοντας με κατηγορηματικό τρόπο πως δεν υπάρχει καμία μεταβολή στη θέση της χώρας. Όπως χαρακτηριστικά ανέφεραν οι πηγές του τουρκικού υπουργείου, τα συστήματα S-400 παραμένουν σε τουρκικό απόθεμα και δεν έχει τεθεί κανένα θέμα επιστροφής ή μεταβίβασής τους, παρά τις φήμες περί σχετικού αιτήματος από τη Μόσχα.

Πιο συγκεκριμένα, τις προηγούμενες ημέρες, το τουρκικό μέσο ενημέρωσης Nefes δημοσίευσε πληροφορίες σύμφωνα με τις οποίες η Ρωσία φέρεται να προσέγγισε την Άγκυρα με πρόταση επαναγοράς των S-400 που παρέδωσε το 2019, επικαλούμενη ανάγκες ενίσχυσης των δικών της αποθεμάτων λόγω αυξημένης ζήτησης από τρίτους εταίρους. Η είδηση αυτή, εάν και δεν επιβεβαιώθηκε επίσημα, προκάλεσε εκ νέου ερωτήματα για τη θέση της Τουρκίας ως προς τη διατήρηση ή την αξιοποίηση αυτών των οπλικών συστημάτων.

Υπενθυμίζεται ότι η προμήθεια των S-400 από τη Ρωσία αποτέλεσε σημείο καμπής στις σχέσεις Ηνωμένων Πολιτειών και Τουρκίας, με την Ουάσινγκτον να αντιδρά έντονα, αποβάλλοντας την Άγκυρα από το πρόγραμμα των μαχητικών αεροσκαφών πέμπτης γενιάς F-35, εφαρμόζοντας ταυτόχρονα κυρώσεις στο πλαίσιο του αμερικανικού νόμου CAATSA. Η Τουρκία επιμένει έως και σήμερα ότι πρέπει είτε να επιστρέψει στο πρόγραμμα είτε να της επιστραφεί το ποσό των 1,45 δισεκατομμυρίων δολαρίων που είχε καταβάλει για τη συμμετοχή της.

Πέρα όμως από τη στρατιωτική και γεωπολιτική διάσταση, υπάρχει και ένα έντονο πολιτικό και εσωτερικό σκέλος στην Τουρκία, καθώς όλο και περισσότερες φωνές στην πολιτική και αμυντική κοινότητα της χώρας ζητούν επανεξέταση της στρατηγικής που ακολουθείται. Ο αναλυτής Tugay Er, σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα X, σημείωσε ότι αν η Τουρκία προχωρούσε στην πώληση των S-400, θα αποδείκνυε ότι δεν λειτουργεί ως πιόνι ούτε της Ρωσίας ούτε των Ηνωμένων Πολιτειών, αλλά ενεργεί με βάση τα εθνικά της συμφέροντα. Κατά την άποψή του, η αποδέσμευση από τα S-400 θα ήταν μια έξυπνη πολιτική κίνηση, καθώς θα μετέτρεπε μια πολυετή διπλωματική κρίση σε οικονομικό και στρατηγικό κέρδος, ενισχύοντας ταυτόχρονα την αυτονομία και τον διεθνή ρόλο της Τουρκίας ως μεσαία δύναμη με φιλοδοξίες μεγάλης ισχύος.

Παράλληλα, άλλοι αναλυτές και στρατιωτικοί παράγοντες εκτιμούν ότι μια τέτοια κίνηση θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για την επαναπροσέγγιση με τις Ηνωμένες Πολιτείες, την επιστροφή στο πρόγραμμα των F-35 και την αναθέρμανση των σχέσεων με τη Δύση, δημιουργώντας παράλληλα πρόσθετα έσοδα για την τουρκική αμυντική βιομηχανία. Ωστόσο, μέχρι στιγμής, η κυβέρνηση Ερντογάν παραμένει αμετακίνητη, απορρίπτοντας προτάσεις μεταφοράς των S-400 ακόμη και προς Ουκρανία ή Συρία, επικαλούμενη λόγους ασφάλειας και κυριαρχίας.

Η καχυποψία απέναντι στην Ουάσινγκτον παραμένει έντονη, κυρίως λόγω του ιστορικού, καθώς η Τουρκία έχει κατηγορήσει τις ΗΠΑ για έλλειψη στήριξης σε κρίσιμες στιγμές, όπως κατά την απόπειρα πραξικοπήματος του 2016 ή κατά την περίοδο όπου αρνήθηκαν την πώληση του συστήματος Patriot επικαλούμενες θέματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η προμήθεια των S-400 από τη Μόσχα, επομένως, θεωρήθηκε τότε όχι μόνο ως αμυντική επιλογή αλλά και ως μέρος ενός ευρύτερου σχεδίου του Ερντογάν για την ενίσχυση της στρατηγικής ανεξαρτησίας της Τουρκίας και την αξιοποίηση της γεωπολιτικής ισορροπίας ανάμεσα σε ΝΑΤΟ και Ρωσία για την απόσπαση πολιτικών ανταλλαγμάτων.