Συμφωνία της Μέκκας: Νέος αμυντικός άξονας με πρωταγωνιστή την Τουρκία

Νέο πλαίσιο συλλογικής άμυνας με το Πακιστάν και τη Σαουδική Αραβία ενέκρινε η τουρκική Εθνοσυνέλευση, υπερψηφίζοντας τη Συμφωνία της Μέκκας. Η πρόβλεψη ότι εξωτερική ένοπλη επίθεση εναντίον ενός συμβαλλόμενου κράτους αντιμετωπίζεται ως επίθεση εναντίον και των τριών προσδίδει στη συνεργασία ιδιαίτερη γεωπολιτική βαρύτητα.

Η κοινοβουλευτική διαδικασία ολοκληρώθηκε μετά από παρατεταμένη συζήτηση και αντιπαραθέσεις για την έκταση των δεσμεύσεων που αναλαμβάνει η Άγκυρα. Υπέρ του νομοσχεδίου ψήφισαν 279 βουλευτές και κατά 119, ενώ συμμετείχαν συνολικά 398 από τα 592 μέλη της Εθνοσυνέλευσης.

Η κυβέρνηση Ερντογάν παρουσιάζει τη συμφωνία ως εργαλείο αποτροπής και ενίσχυσης της περιφερειακής ασφάλειας. Από την αντιπολίτευση διατυπώθηκαν ανησυχίες για τον κοινοβουλευτικό έλεγχο και για το ενδεχόμενο οι νέες υποχρεώσεις να οδηγήσουν την Τουρκία σε πολεμικές εμπλοκές στη Μέση Ανατολή.

Ρήτρα συλλογικής άμυνας και συνεργασία στους εξοπλισμούς

Η Συμφωνία της Μέκκας υπογράφηκε στις 7 Αυγούστου από τον Τούρκο πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, τον διάδοχο της Σαουδικής Αραβίας Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν και τον πρωθυπουργό του Πακιστάν Σεχμπάζ Σαρίφ. Διαμορφώνει ένα εκτεταμένο πεδίο συνεργασίας για την άμυνα και την ασφάλεια των τριών κρατών.

Στον πυρήνα της βρίσκεται η δέσμευση αμοιβαίας συνδρομής σε περίπτωση εξωτερικής ένοπλης επίθεσης. Η μορφή και το εύρος της βοήθειας θα προσδιορίζονται μέσα από διαβουλεύσεις, με συνεκτίμηση των αναγκών του κράτους που δέχεται επίθεση και των δυνατοτήτων των υπολοίπων.

Το πλαίσιο επεκτείνεται στην ανταλλαγή πληροφοριών, στην αντιμετώπιση της τρομοκρατίας, στη στρατιωτική εκπαίδευση και στη διεξαγωγή κοινών ασκήσεων. Περιλαμβάνει επίσης συνεργασία μεταξύ των αμυντικών βιομηχανιών, μεταφορά τεχνογνωσίας και ανάπτυξη κοινών εξοπλιστικών προγραμμάτων.

Η τουρκική πλευρά υποστηρίζει ότι η συμφωνία δεν στοχοποιεί τρίτα κράτη και ότι συμβαδίζει με τις δεσμεύσεις της χώρας στο ΝΑΤΟ. Παράλληλα, διευκρινίζει πως η ανάπτυξη τουρκικών στρατευμάτων στο εξωτερικό προϋποθέτει χωριστή κοινοβουλευτική έγκριση. Η ρήτρα συνδρομής, συνεπώς, δεν ενεργοποιεί αυτομάτως αποστολή στρατιωτικών δυνάμεων.

Η υπερψήφιση του νομοσχεδίου αποτελεί βασικό στάδιο της διαδικασίας επικύρωσης. Για την έναρξη ισχύος απαιτείται η ολοκλήρωση των προβλεπόμενων διαδικασιών και η κατάθεση των σχετικών εγγράφων.

Κατά τη συζήτηση, ο βουλευτής του κυβερνώντος AKP Ζιγιά Αλτουνγιαλντίζ υποστήριξε ότι στόχος είναι η διεύρυνση της περιφερειακής συνεργασίας και η αποτροπή συγκρούσεων. Επανέλαβε ότι η συμφωνία δεν περιέχει κατεύθυνση εναντίον συγκεκριμένης χώρας.

Ο βουλευτής του CHP Μεχμέτ Γκιουζελμανσούρ έθεσε ζήτημα σαφών εγγυήσεων εποπτείας από την Εθνοσυνέλευση, ζητώντας να διασφαλιστεί η συμβατότητα των νέων δεσμεύσεων με τις υπόλοιπες διεθνείς υποχρεώσεις της Τουρκίας.

Από το Καλό Κόμμα, ο Μπουγρά Καβουντζού ανέφερε ότι η ισραηλινή απειλή πρέπει να εξετάζεται ως γεωπολιτικό δεδομένο, απορρίπτοντας την προπαγανδιστική αξιοποίησή της. Ο Γιουκσέλ Τασκίν συνέδεσε τη συμφωνία με την περιφερειακή αρχιτεκτονική που, κατά την εκτίμησή του, επιδιώκει η συμμαχία Τραμπ–Νετανιάχου.

Το μέτωπο των Χούθι και η σημασία για την Αθήνα

Η συζήτηση για τις πρακτικές συνέπειες της συμφωνίας διεξάγεται υπό την πίεση των επιθέσεων των Χούθι της Υεμένης εναντίον της Σαουδικής Αραβίας. Το νέο πλαίσιο δημιουργεί θεσμική βάση για την υποστήριξη του Ριάντ από την Τουρκία και το Πακιστάν.

Η Άγκυρα έχει διατηρήσει ανοιχτή τη δυνατότητα συνδρομής με αμυντικά συστήματα, πληροφορίες και τεχνική υποστήριξη. Η συγκεκριμένη κατεύθυνση αφορά την ενίσχυση των αμυντικών δυνατοτήτων της Σαουδικής Αραβίας, με την έκταση της βοήθειας να εξαρτάται από τις διαβουλεύσεις των συμβαλλόμενων πλευρών.

Από την κοινοβουλευτική έγκριση δεν προκύπτει επικείμενη αποστολή τουρκικών στρατευμάτων στην Υεμένη ή άμεση συμμετοχή τους σε επιχειρήσεις κατά των Χούθι. Η τουρκική κυβέρνηση έχει δηλώσει ότι δεν σχεδιάζει επιθετικές επιχειρήσεις, ενώ οποιαδήποτε ανάπτυξη δυνάμεων στη Σαουδική Αραβία χρειάζεται ξεχωριστή εξουσιοδότηση της Εθνοσυνέλευσης.

Για την Ελλάδα, το ενδιαφέρον επικεντρώνεται στην ενίσχυση των στρατιωτικών δεσμών της Τουρκίας με δύο περιφερειακές δυνάμεις. Η συμφωνία προσθέτει στην εξωτερική πολιτική της Άγκυρας έναν ακόμη μηχανισμό αμυντικής συνεργασίας, με δυνατότητες συντονισμού, ανταλλαγής πληροφοριών και κοινής εξοπλιστικής δραστηριότητας.

Η εξέλιξη αποκτά πρόσθετη σημασία ενόψει των σχεδιαζόμενων ερευνών για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου. Η παρουσία ερευνητικών πλοίων και οι σχετικές ναυτικές αναγγελίες συνδέονται με τις διαφωνίες Αθήνας και Άγκυρας για τις θαλάσσιες ζώνες, διατηρώντας την περιοχή στο επίκεντρο της διπλωματικής προσοχής.

Η Συμφωνία της Μέκκας δεν περιλαμβάνει αναφορά στην Ελλάδα και δεν τεκμηριώνει από μόνη της κάποια δέσμευση των άλλων δύο χωρών στις ελληνοτουρκικές διαφορές. Η ρήτρα συλλογικής άμυνας αφορά την περίπτωση εξωτερικής ένοπλης επίθεσης, με τη συνδρομή να καθορίζεται κατόπιν συνεννόησης.

Η νέα συνεργασία αποτελεί, πάντως, πρόσθετο παράγοντα στις περιφερειακές ισορροπίες. Η ελληνική διπλωματία καλείται να αξιολογήσει την εφαρμογή της, το πραγματικό εύρος των στρατιωτικών δεσμεύσεων και τις σχέσεις που διαμορφώνονται μεταξύ Άγκυρας, Ριάντ και Ισλαμαμπάντ.