Συνταγματική αναθεώρηση για στέγη και κλίμα

Στην Επιτροπή Αναθεώρησης του Συντάγματος συζητούνται σήμερα, Πέμπτη 18 Ιουνίου, οι προτάσεις της Νέας Δημοκρατίας για την αναθεώρηση των άρθρων 17, 21 και 24, με κεντρικούς άξονες την προστασία της περιουσίας, την πολιτική στέγασης, τη διαχείριση των υδάτινων πόρων και την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής.

Οι παρεμβάσεις που εισηγείται η κυβερνητική πλειοψηφία αφορούν ζητήματα με άμεσο κοινωνικό, οικονομικό και περιβαλλοντικό αποτύπωμα. Στο επίκεντρο βρίσκεται η προσπάθεια συνταγματικής κατοχύρωσης νέων υποχρεώσεων του κράτους, καθώς και η διεύρυνση υφιστάμενων προστατευτικών διατάξεων, σε μια περίοδο κατά την οποία η στεγαστική κρίση, η πίεση στην ιδιωτική περιουσία και η κλιματική απειλή έχουν αποκτήσει μόνιμα χαρακτηριστικά.

Το άρθρο 17 και η προστασία της περιουσίας

Για το άρθρο 17, που αφορά την προστασία της ιδιοκτησίας και τις απαλλοτριώσεις, η Νέα Δημοκρατία προτείνει τη διεύρυνση της συνταγματικής προστασίας από την έννοια της ιδιοκτησίας στην ευρύτερη έννοια της περιουσίας. Η περιουσία περιλαμβάνει όχι μόνο ακίνητα, αλλά και οικονομικές απαιτήσεις και άλλα δικαιώματα με οικονομική αξία.

Η πρόταση περιλαμβάνει επίσης τη θέσπιση υποχρέωσης αποζημίωσης όταν το κράτος επιβάλλει σοβαρούς περιορισμούς στη χρήση περιουσιακού στοιχείου χωρίς να προχωρά σε τυπική απαλλοτρίωση. Με αυτόν τον τρόπο επιχειρείται να αντιμετωπιστεί ένα χρόνιο πρόβλημα, καθώς σε πολλές περιπτώσεις ιδιοκτήτες αδυνατούν να αξιοποιήσουν την περιουσία τους λόγω περιορισμών που επιβάλλονται για λόγους δημοσίου συμφέροντος.

Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η δυνατότητα μεταφοράς συντελεστή δόμησης, μέσα από μια λογική δυναμικής πολεοδομίας. Η πρόταση συνδέεται και με την αξιοποίηση εγκαταλελειμμένων κτηρίων για κοινωνικούς σκοπούς, ιδίως σε σχέση με την πολιτική στέγασης.

Το ζήτημα, ωστόσο, έχει ιδιαίτερη θεσμική βαρύτητα. Η συνταγματική προστασία της περιουσίας μπορεί να λειτουργήσει ως ασπίδα απέναντι σε αυθαίρετες κρατικές δεσμεύσεις, όμως η εφαρμογή της πρέπει να αποτρέψει τη μετατροπή του δημοσίου συμφέροντος σε διαρκή δημοσιονομική υποχρέωση χωρίς σαφή κριτήρια. Η κυβέρνηση οφείλει να εξηγήσει με ακρίβεια πώς θα ισορροπήσει η προστασία των ιδιοκτητών με τις ανάγκες πολεοδομικού σχεδιασμού, περιβαλλοντικής προστασίας και κοινωνικής πολιτικής.

Στέγη, κλίμα και υδάτινοι πόροι στο Σύνταγμα

Στο άρθρο 21, που αφορά την προστασία της οικογένειας, του γάμου, της μητρότητας, της παιδικής ηλικίας και των δικαιωμάτων των ατόμων με αναπηρία, η Νέα Δημοκρατία προτείνει να προστεθεί ρητή συνταγματική υποχρέωση του κράτους να μεριμνά για προσιτή στέγη.

Η πρόβλεψη αυτή έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία το κόστος κατοικίας πιέζει μισθωτούς, νέους, οικογένειες και φοιτητές. Η συνταγματική αναφορά στην προσιτή στέγη μπορεί να αποκτήσει ουσιαστικό νόημα μόνο εφόσον συνοδευτεί από συγκεκριμένες πολιτικές, επαρκή χρηματοδότηση, έλεγχο της αγοράς ενοικίων και αξιοποίηση δημόσιων ή εγκαταλελειμμένων ακινήτων με κοινωνικά κριτήρια.

Η κυβερνητική πρόταση προβλέπει επίσης ρητή αναφορά στη διαγενεακή δικαιοσύνη και αλληλεγγύη κατά τον σχεδιασμό δημόσιων πολιτικών. Η έννοια αυτή αφορά την υποχρέωση του κράτους να λαμβάνει υπόψη τις επιπτώσεις των αποφάσεών του στις επόμενες γενιές, τόσο στο οικονομικό όσο και στο κοινωνικό και περιβαλλοντικό πεδίο.

Για το άρθρο 24, που αφορά την προστασία του περιβάλλοντος, η πρόταση της Νέας Δημοκρατίας προβλέπει ρητή συνταγματική αναφορά στη λήψη μέτρων για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής. Περιλαμβάνει επίσης την αποτελεσματική διαχείριση των υδάτινων πόρων, την ενίσχυση των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας, την κατοχύρωση περιβαλλοντικού ισοζυγίου σε κάθε κρατική παρέμβαση και την προστασία των ζώων.

Η αναφορά στους υδάτινους πόρους αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς η λειψυδρία, η κλιματική πίεση και οι συγκρούσεις γύρω από τη χρήση του νερού εντείνονται σε πολλές περιοχές της χώρας. Η συνταγματική κατοχύρωση της αποτελεσματικής διαχείρισης του νερού δημιουργεί αυξημένες απαιτήσεις για διαφάνεια, δημόσιο έλεγχο και μακροπρόθεσμο σχεδιασμό.

Η πρόβλεψη για ενίσχυση των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας συνδέεται με την ενεργειακή μετάβαση, όμως χρειάζεται σαφές πλαίσιο ώστε η πράσινη ανάπτυξη να μην εξελίσσεται σε άναρχη χωροθέτηση έργων εις βάρος τοπικών κοινωνιών, αγροτικής γης και ευαίσθητων οικοσυστημάτων. Η συνταγματική αναφορά στο περιβαλλοντικό ισοζύγιο μπορεί να αποτελέσει κρίσιμο φίλτρο, υπό την προϋπόθεση ότι θα εφαρμοστεί με πραγματικό έλεγχο και όχι ως γενική διακήρυξη.

Η συζήτηση για την αναθεώρηση των άρθρων 17, 21 και 24 ανοίγει ένα ευρύ πεδίο θεσμικής και πολιτικής αντιπαράθεσης. Οι κυβερνητικές προτάσεις αγγίζουν ζητήματα που αφορούν την καθημερινότητα των πολιτών, την κατοικία, την περιουσία, το περιβάλλον και τις επόμενες γενιές. Το κρίσιμο σημείο είναι αν οι διατυπώσεις θα μείνουν σε επίπεδο συνταγματικού συμβολισμού ή αν θα δεσμεύσουν πραγματικά το κράτος σε πολιτικές με μετρήσιμο αποτέλεσμα.