Σκάνδαλο με τα τρόφιμα: 300 εκατ. ευρώ εκτρέπονται από τους απόρους στις μεγάλες αλυσίδες

Η κυβέρνηση βλέπει τα πάντα ως ευκαιρία για μπίζνες. Ακόμα κι εκεί που δεν υπάρχουν ευκαιρίες, τις δημιουργεί. Τυχεροί πολλοί και διάφοροι αυτή την επταετία, όμως στην προκειμένη «έφεξε» στα σούπερ μάρκετ. Ακόμα μία φορά μετά την πανδημική και την ενεργειακή κρίση, οι μεγάλες αλυσίδες θα βρεθούν -ξαφνικά ή και όχι τόσο ξαφνικά- με έναν γερό μποναμά στα ταμεία τους από την κυβέρνηση Μητσοτάκη.

Μόνο που ειδικά τώρα δεν «χτυπάει» καλά στα αυτιά των πολιτών ότι πρόκειται για τα λεφτά των απόρων που θα καταλήξουν στα σούπερ μάρκετ και στις πολυεθνικές, αντί στους παραγωγούς και στα καταστήματα λιανικής των τοπικών κοινωνιών. Μπίζνες ακόμα κι εκεί; Κι όμως.

Τον τελευταίο μήνα έχουν γίνει κινήσεις κινηματογραφικής ταχύτητας από την κυβέρνηση και συγκεκριμένα από το υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, με αποφάσεις της Δόμνας Μιχαηλίδου, με φόντο την ενίσχυση των απόρων με τρόφιμα και είδη πρώτης ανάγκης. 

Οπως φαίνεται από μια σειρά επίσημων εγγράφων, η κυβέρνηση άλλαξε με διαδικασίες fast track τους αποδέκτες των διαγωνιστικών διαδικασιών για τα προγράμματα απόρων, που ήδη είχαν καθυστερήσει επί μια διετία. Κι όλα αυτά, όπως αποδεικνύεται στην πράξη, προς όφελος τελικά των σούπερ μάρκετ. Ενα ποσό 300 εκατ. ευρώ για διανομή τροφίμων μέσω τοπικών εταιριών κι επιχειρήσεων κατευθύνονται τώρα, με το έτσι θέλω και κόντρα στο Ελεγκτικό Συνέδριο, προς τις μεγάλες αλυσίδες σούπερ μάρκετ, με τα πανάκριβα προϊόντα.

Συγκεκριμένα, τα τελευταία δύο χρόνια υπήρχαν κωλύματα στη διανομή τροφίμων προς τους απόρους, χωρίς την ευθύνη των περιφερειών και των οικονομικών φορέων. Επειτα από αυτό το διάστημα, δόθηκαν τελικά πρόσφατα οι εγκρίσεις του Ελεγκτικού Συνεδρίου για τη νομιμότητα και την υπογραφή της σύμβασης στον διαγωνισμό σε κάποιες από τις περιφέρειες.

Ομως, παραμονές Χριστουγέννων το υπουργείο αποφάσισε την αλλαγή της διαδικασίας, με εντολή προς τους περιφερειάρχες για αναστολή και παύση των εν εξελίξει διαδικασιών και την υπαγωγή της διανομής τροφίμων προς τους απόρους με σύστημα διατακτικών ή ηλεκτρονικών καρτών. Κάτι που σημαίνει πως αυτομάτως η αγορά τροφίμων και ειδικών βασικών αναγκών θα γίνεται από σούπερ μάρκετ κι όχι απευθείας από τις τοπικές κοινωνίες!

Σωρεία ερωτημάτων

Τα ερωτήματα που θέτουν άνθρωποι με γνώση της συγκεκριμένης υπόθεσης και της αγοράς είναι αμείλικτα:

1 Ποιον συμφέρει πραγματικά η αλλαγή της διαδικασίας μέσα στις γιορτές; Τους απόρους που δεν παίρνουν για πολύ καιρό ό,τι χρηματοδοτεί η Ευρωπαϊκή Ενωση ή τις συμφωνίες που μεθοδεύει το υπουργείο με νέους οικονομικούς φορείς, δηλαδή τα σούπερ μάρκετ; Και ποιος τελικά ωφελήθηκε από την κωλυσιεργία της διαδικασίας επί δύο χρόνια;

2 Γιατί το υπουργείο και η κυβέρνηση δεν σκέφθηκαν την «αξιοπρέπεια», όπως επικαλούνται, των ωφελούμενων απόρων και την απλοποίηση των διαδικασιών όταν αναρτούσαν στην Εφημερίδα της Κυβέρνησης την κοινή υπουργική απόφαση για το πλαίσιο του προγράμματος το 2023;

3 Γιατί η κυβέρνηση επέτρεψε να κυλήσει μια διαγωνιστική διαδικασία προς ένα αναπόφευκτο αδιέξοδο, μέσα από ακατανόητες μεθοδεύσεις, από τη στιγμή που είχαν στοχεύσει σε άλλο μοντέλο διαδικασίας; Και πότε στόχευσαν σε αυτό το «άλλο» μοντέλο; Πριν ή μετά την ομιλία στη Βουλή, τον Ιανουάριο 2021, της τότε υπουργού Εργασίας Δόμνας Μιχαηλίδου, εκθειάζοντας τη διαδικασία διανομής τροφίμων;

4 Η διαγωνιστική διαδικασία ήταν καθ’ όλα νόμιμη κι ανοιχτή, όπως απεφάνθη και το Ελεγκτικό Συνέδριο. Με ποια αρμοδιότητα η κυβέρνηση και το συγκεκριμένο υπουργείο δίνει εντολές σε επικεφαλής της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και παύει διαγωνισμούς που βρίσκονται στο τελικό στάδιο; Οταν, μάλιστα, έχουν ήδη ελεγχθεί και κριθεί νομιμότατοι από το Ελεγκτικό Συνέδριο. Κι όλα αυτά ενώ είναι γνωστός ο κίνδυνος να χαθεί η χρηματοδότηση από την Ε.Ε.

Λίγο πριν από την Πρωτοχρονιά από την πλευρά της Μιχαηλίδου γινόταν λόγος μέσω διαρροών για «θεσμική μεταρρύθμιση, με έντονο κοινωνικό αλλά και δημοσιονομικό αποτύπωμα», με έναν πλήρη ανασχεδιασμό του Επιχειρησιακού Προγράμματος του Ταμείου Επισιτιστικής Βοήθειας για Απόρους (ΤΕΒΑ). Ως γνωστόν, το πρόγραμμα υλοποιείται κατόπιν στενής και απολύτως συντονισμένης συνεργασίας με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή μέσα στο πλαίσιο του ΕΣΠΑ 2021-02027. Η κυβέρνηση ισχυριζόταν ότι το ΤΕΒΑ λειτουργούσε με βάση τη διανομή υλικής βοήθειας μέσω περίπλοκων και κατακερματισμένων διαδικασιών. Εβγαινε προς τα έξω ότι υπήρχαν διαφορετικές πρακτικές ανά περιφέρεια, πολλαπλοί διαγωνισμοί, καθυστερήσεις στην υλοποίηση και υψηλό διαχειριστικό κόστος.

Ετσι, η κυβέρνηση παρουσίασε ως… λύση το σχέδιο του υπουργείου Κοινωνικής Συνοχής, με το ΤΕΒΑ να μετατρέπεται σε ένα κεντρικό, ενιαίο σύστημα παροχής επισιτιστικής βοήθειας μέσω προπληρωμένων καρτών. Το νέο σύστημα εμφανίστηκε να ενισχύει την ευελιξία και την αυτονομία των δικαιούχων, αφού οι ωφελούμενοι μπορούν να πραγματοποιούν αγορές όποτε το χρειάζονται, χωρίς να δεσμεύονται από συγκεκριμένες ημερομηνίες διανομής ή προκαθορισμένα πακέτα προϊόντων. Δηλαδή, από τα σούπερ μάρκετ, με «προπληρωμένες κάρτες, αντί για φυσική διανομή προϊόντων».

Αιφνιδιασμός

Ετσι, την παραμονή των Χριστουγέννων η Δόμνα Μιχαηλίδου έστειλε προς τους περιφερειάρχες την αιφνιδιαστική απόφασή της για τον «ανασχεδιασμό και την απλοποίηση της λειτουργίας του ΤΕΒΑ». Και αναφέρει συγκεκριμένα: «Ο υφιστάμενος τρόπος διανομής αγαθών και ειδών επισιτιστικής βοήθειας σχεδιάζεται άμεσα να αντικατασταθεί από κεντρικό σύστημα παροχής διατακτικών ή και ηλεκτρονικών επαναφορτιζόμενων καρτών υπέρ των ωφελούμενων.

Το κεντρικό αυτό σύστημα εξασφαλίζει την τακτική σε μηνιαία βάση κάλυψη των εξατομικευμένων αναγκών των δικαιούχων, όπως αυτές διαμορφώνονται αποκλειστικά από τους ίδιους, καθώς και απόλυτη διαφάνεια ως προς τη διαδικασία υλοποίησης». Πίσω από τις λέξεις που αναφέρει η Δόμνα Μιχαηλίδου είναι ότι τα χρήματα των δικαιούχων απόρων θα κατευθύνονται αναγκαστικά, μέσω των προπληρωμένων καρτών, προς τις μεγάλες αλυσίδες σούπερ μάρκετ.

Οι ελληνικές εταιρίες που μένουν εκτός

Αναφέρουμε ενδεικτικά κάποιες από τις εταιρίες (100% ελληνικές) που είχαν ήδη υπογράψει και δεσμευτεί για προμήθεια προϊόντων. Πολλές από αυτές είχαν συμμετάσχει και παραδώσει προϊόντα σε προηγούμενους διαγωνισμούς ΤΕΒΑ και τώρα ουσιαστικά πετιούνται εκτός διαδικασίας:

ΚΡΕΑΤΑ:ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΟ ΣΦΑΓΕΙΟ ΗΜΑΘΙΑΣ ΑΕΒΕ

ΦΡΟΥΤΑ-ΛΑΧΑΝΙΚΑ: ΑΛΕΞΑΝΤΕΡ ΑΕ

ΤΥΡΙΑ: ΕΞΑΡΧΟΣ ΑΕ, ΚΡΗΤΩΝ ΠΑΡΑΔΟΣΗ, ΜΠΕΛΑΣ ΦΙΛΩΤΑΣ ΑΕ

ΟΣΠΡΙΑ ΡΥΖΙΑ: ΑΓΡΟΤΥΠΗ ΕΠΕ

ΕΛΑΙΟΛΑΔΟ: NUTRIA AE

ΖΥΜΑΡΙΚΑ: EURIMAC AE

ΤΟΜΑΤΟΧΥΜΟΣ: ΚΟΡΕ ΑΕ, ΕΑΣ ΑΡΓΟΛΙΔΑΣ

ΤΟΝΟΣ: ΚΟΝΣΕΡΒΟΠΟΙΙΑ ΑΙΓΑΙΟΥ

ΜΕΛΙ: ΜΕΛΕΤΙΑΔΗΣ ΑΕ, ΑΓΡΟΤΙΚΟΣ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΜΟΣ ΝΙΚΗΤΗΣ

ΚΑΘΑΡΙΣΤΙΚΑ: ΜΠΟΥΝΤΟΥΡΙΔΗΣ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ ΙΚΕ

ΟΔΟΝΤΟΒΟΥΡΤΣΕΣ-ΟΔΟΝΤΟΠΑΣΤΕΣ: ΑΚΟΓΛΑΝ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ
ΚΑΙ ΣΙΑ ΕΕ

ΕΙΔΗ ΧΑΡΤΟΥ: ΑΤΟΜΙΚΗ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΑΒΕΕ

ΕΙΔΗ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ: LIBO CARE AE

ΣΧΟΛΙΚΑ ΕΙΔΗ: ΣΚΑΓΙΑΣ ΑΕ

Πώς μοιράζεται το κονδύλι στις 13 Περιφέρειες και τις τοπικές κοινωνίες

Τα ενεργά μέλη νοικοκυριών και ωφελουμένων είναι 302.000 και το συνολικό ποσό για τρόφιμα στις 13 Περιφέρειες είναι 294 εκατ. ευρώ, ποσό διόλου ευκαταφρόνητο. Αυτά τα χρήματα έμεναν κυρίως στις τοπικές κοινωνίες, μέσω εταιριών των περιοχών και κυρίως ελληνικών επιχειρήσεων και παραγωγών. Τώρα τα 350 εκατ. ευρώ θα «κατευθυνθούν» κυρίως προς τις μεγάλες αλυσίδες σούπερ μάρκετ.

Απαντήσεις από τη Μιχαηλίδου ζητάει η Περιφέρεια Πελοποννήσου

Στις 9 Ιανουαρίου η Περιφέρεια Πελοποννήσου, μέσω της Γενικής Διεύθυνσης Δημόσιας Υγείας, φαίνεται να απορεί για ποιον λόγο σταματούν οι διαδικασίες για τους απόρους, ενώ όλα έχουν εγκριθεί από το Ελεγκτικό Συνέδριο για τη σύμβαση με τον ανάδοχο προμήθειας τροφίμων. Και αποστέλλει επιστολή προς το υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής ζητώντας απαντήσεις:

«Παρακαλούμε όπως μας διευκρινίσετε στο κάτωθι σημείο του εγγράφου σας την έννοια της παύσης ή της αναστολής». Κι αναφέρει η Περιφέρεια το απόσπασμα με την εντολή του υπουργείου «Παρακαλούμε για τη λήψη κάθε αναγκαίου μέτρου που κρίνεται σκόπιμο, συμπεριλαμβανομένης της παύσης ή αναστολής των εν εξελίξει διαγωνιστικών διαδικασιών, όπου αυτό απαιτείται και σύμφωνα με την κείμενη διαδικασία».

Πράσινο φως από το Ελεγκτικό Συνέδριο

Στις 16 Δεκεμβρίου 2025 το Ελεγκτικό Συνέδριο άναψε το πράσινο φως προς την Περιφέρεια Πελοποννήσου να προχωρήσουν κανονικά οι διαγωνιστικές διαδικασίες που ήταν ήδη σε εξέλιξη, αποφασίζοντας πως «δεν κωλύεται η υπογραφή σύμβασης μεταξύ της Περιφέρειας και της αναδόχου ένωσης εταιριών με αντικείμενο την προμήθεια τροφίμων και ειδών βασικής υλικής συνδρομής για τις ανάγκες του προγράμματος αντιμετώπισης της υλικής στέρησης απόρων, συμβατικού τιμήματος 24 εκατ., συμπεριλαμβανομένου ΦΠΑ».

9 ερωτήσεις προς τη Μιχαηλίδου

1. Προτίθεται η κυβέρνηση να ανακαλέσει ή να τροποποιήσει την οδηγία αναστολής, ώστε να συνεχιστούν και να ολοκληρωθούν οι ήδη ώριμες διαγωνιστικές διαδικασίες για την επισιτιστική βοήθεια, διασφαλίζοντας την άμεση έναρξη διανομών στους ωφελουμένους;

2. Ποιο είναι το συγκεκριμένο και δεσμευτικό χρονοδιάγραμμα για την ενδεχόμενη εφαρμογή του νέου συστήματος παροχής διατακτικών ή και προπληρωμένων καρτών και με ποιον τρόπο διασφαλίζεται ότι μέχρι την πλήρη θεσμική και επιχειρησιακή του ωρίμανση δεν θα υπάρξει νέο κενό στην παροχή επισιτιστικής στήριξης προς τους δικαιούχους;

3. Πώς διασφαλίζεται η πιστοποιησιμότητα των δαπανών και η συμμόρφωση με το ευρωπαϊκό ελεγκτικό πλαίσιο, όταν στο προτεινόμενο μοντέλο δεν υφίσταται έλεγχος σε επίπεδο προϊόντος, δεν τεκμηριώνεται ότι οι δαπάνες αφορούν πράγματι αγορά τροφίμων και βασικών αγαθών και ο έλεγχος περιορίζεται αποκλειστικά σε συναλλαγές και κατηγορίες εμπόρων;

4. Πώς προτίθεστε να αντιμετωπίσετε την απώλεια οικονομιών κλίμακας και το αυξημένο κόστος λιανικών τιμών;

5. Πώς αντιμετωπίζονται οι αυξημένοι κίνδυνοι καταστρατήγησης, έμμεσης μεταβίβασης και δημοσιονομικών διορθώσεων;

6. Ποιος αναλαμβάνει την ευθύνη για τις διοικητικές, νομικές και δημοσιονομικές συνέπειες από την αναστολή ή ματαίωση ώριμων διαγωνιστικών διαδικασιών, ιδίως σε ό,τι αφορά προσφυγές οικονομικών φορέων, ενδεχόμενες αξιώσεις αποζημίωσης και τον κίνδυνο απώλειας κοινοτικών πόρων;

7. Πώς διασφαλίζεται η πρόσβαση των ωφελουμένων που αδυνατούν να μετακινηθούν, οι οποίοι εκτιμώνται σε ποσοστό περίπου 3% του συνόλου βάσει στοιχείων της Διαχειριστικής Αρχής του ΟΠΕΚΑ, όταν το υφιστάμενο και εγκεκριμένο μοντέλο προβλέπει ρητά κατ’ οίκον διανομή και η μετάβαση σε προπληρωμένες κάρτες καταργεί αυτή την ειδική πρόνοια για τα πλέον ευάλωτα άτομα;

8. Πώς προστατεύονται οι ωφελούμενοι με περιορισμένη κινητικότητα, ψηφιακή αδυναμία ή γεωγραφικούς περιορισμούς;

9. Πώς προτίθεται το υπουργείο να διασφαλίσει την ουσιαστική, ισότιμη και τεκμηριωμένη υλοποίηση των υποχρεωτικών Συνοδευτικών Δράσεων, όταν η μετάβαση σε κεντρικό σύστημα προπληρωμένων καρτών αποσυνδέει τις δράσεις αυτές από το φυσικό αντικείμενο, καταργεί τον μηχανισμό φυσικής επαφής και ενεργοποίησης των ωφελουμένων και καθιστά εξαιρετικά δυσχερή έως ανέφικτη την τεκμηρίωση της εφαρμογής τους σε συγκεκριμένες υποομάδες στόχου;