Social Media: Όριο ηλικίας 15 ετών από το 2027

Η ελληνική κυβέρνηση προωθεί ένα φιλόδοξο σχέδιο νόμου που φιλοδοξεί να αλλάξει ριζικά το τοπίο της πρόσβασης των ανηλίκων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, θέτοντας ως ελάχιστο όριο ηλικίας τα 15 έτη. Η εν λόγω ρύθμιση, η οποία αναμένεται να τεθεί σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 2027, αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης ευρωπαϊκής προσπάθειας για την ενίσχυση της προστασίας των παιδιών στον ψηφιακό χώρο. Παράλληλα, σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, βρίσκεται υπό διαμόρφωση ο Κανονισμός EU KIDS Act, ο οποίος φιλοδοξεί να θεσπίσει ένα ενιαίο και πολύ πιο εκτεταμένο πλαίσιο κανόνων για την ασφάλεια των ανηλίκων στο διαδίκτυο.

Η παρούσα ανάλυση επιχειρεί να ρίξει φως στις βασικές πτυχές και των δύο νομοθετικών πρωτοβουλιών, απαντώντας σε δέκα κρίσιμα ερωτήματα σχετικά με το πεδίο εφαρμογής, τους μηχανισμούς επαλήθευσης της ηλικίας και την κατανομή των ευθυνών.

Το ελληνικό σχέδιο νόμου: Βασικές προβλέψεις και χρονοδιάγραμμα

Το ελληνικό νομοσχέδιο επικεντρώνεται αποκλειστικά στην πρόσβαση ανηλίκων κάτω των 15 ετών στις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης, θεσπίζοντας ένα σαφές και αδιαπραγμάτευτο ηλικιακό όριο. Σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα, οι σχετικές διατάξεις αναμένεται να εφαρμοστούν από την 1η Ιανουαρίου 2027, παρέχοντας ένα μεταβατικό διάστημα προσαρμογής για τους παρόχους υπηρεσιών και τους πολίτες.

Ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της ελληνικής ρύθμισης αφορά τον τρόπο υπολογισμού της ηλικίας. Για τους σκοπούς της συγκεκριμένης νομοθεσίας, όλα τα παιδιά που έχουν γεννηθεί το ίδιο ημερολογιακό έτος θεωρείται ότι συμπληρώνουν το όριο ηλικίας την 1η Ιανουαρίου του έτους κατά το οποίο κλείνουν τα 15. Αυτή η τεχνική λεπτομέρεια αποσκοπεί στην απλοποίηση των διαδικασιών επαλήθευσης και στην αποφυγή ασυνεπειών.

Μηχανισμοί επαλήθευσης ηλικίας και ο ρόλος του Kids.gov.gr Wallet

Όσον αφορά την επαλήθευση της ηλικίας, το ελληνικό σχέδιο νόμου δεν επιβάλλει μια συγκεκριμένη τεχνολογική λύση. Αντιθέτως, απαιτεί από τους παρόχους να χρησιμοποιούν κατάλληλες, αξιόπιστες και αναλογικές μεθόδους που σέβονται την ιδιωτικότητα των χρηστών και ελαχιστοποιούν τη συλλογή δεδομένων. Στο πλαίσιο αυτό, το Kids.gov.gr Wallet και το Gov.gr Wallet αναφέρονται ως ενδεδειγμένα παραδείγματα λύσεων, καθώς έχουν σχεδιαστεί με χαρακτηριστικά που συνάδουν με τις απαιτήσεις του ευρωπαϊκού δικαίου για αποτελεσματικότητα, αξιοπιστία, αναλογικότητα και προστασία της ιδιωτικής ζωής. Ωστόσο, οι πάροχοι έχουν τη δυνατότητα να υιοθετήσουν και άλλες ισοδύναμες λύσεις, εφόσον αυτές συμμορφώνονται με το ενωσιακό δίκαιο και τις ευρωπαϊκές τεχνικές προδιαγραφές.

Ο EU KIDS Act: Ένα ευρύτερο ευρωπαϊκό πλαίσιο προστασίας

Σε αντίθεση με την ελληνική ρύθμιση που εστιάζει στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ο ευρωπαϊκός Κανονισμός EU KIDS Act έχει πολύ ευρύτερο πεδίο εφαρμογής. Καλύπτει, πέρα από τα κοινωνικά δίκτυα, πλατφόρμες διαμοιρασμού βίντεο, διαδικτυακά παιχνίδια, καταστήματα εφαρμογών, καθώς και υπηρεσίες τεχνητής νοημοσύνης όπως οι AI companions και οι γενικοί συνομιλιακοί βοηθοί. Οι υποχρεώσεις των παρόχων διαφοροποιούνται ανάλογα με το είδος της υπηρεσίας και τους κινδύνους που αυτή ενέχει για τους ανηλίκους.

Μια σημαντική διάκριση του EU KIDS Act αφορά τη δυνατότητα δημιουργίας λογαριασμού για εφήβους ηλικίας 13 έως κάτω των 15 ετών. Σύμφωνα με την ευρωπαϊκή πρόταση, ένας γονέας ή κηδεμόνας μπορεί να δημιουργήσει έναν ειδικό, περιορισμένο λογαριασμό για το παιδί του, εφόσον ο πάροχος προσφέρει αυτή τη δυνατότητα. Ωστόσο, ο λογαριασμός αυτός υπόκειται σε αυστηρούς περιορισμούς: περιλαμβάνει υποχρεωτικά γονικά εργαλεία ελέγχου, ημερήσιο όριο χρήσης έως μία ώρα και δυνατότητα ελέγχου των νέων επαφών. Για παιδιά κάτω των 13 ετών, δεν επιτρέπεται η δημιουργία λογαριασμού κοινωνικού δικτύου στο όνομά τους.

Κατανομή ευθυνών και νομική φύση του EU KIDS Act

Η ευθύνη για την εφαρμογή των κανόνων βαρύνει πρωτίστως τους ίδιους τους παρόχους υπηρεσιών, οι οποίοι οφείλουν να διασφαλίζουν την τήρηση των ηλικιακών ορίων και των απαιτήσεων προστασίας. Για τις πολύ μεγάλες πλατφόρμες, προβλέπονται πρόσθετες υποχρεώσεις συμμόρφωσης, όπως η υποβολή σχεδίου συμμόρφωσης στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και η διενέργεια ανεξάρτητου ελέγχου με δική τους δαπάνη. Οι γονείς και τα καταστήματα εφαρμογών διαδραματίζουν υποστηρικτικό και συμπληρωματικό ρόλο, χωρίς να υποκαθιστούν την ευθύνη των πλατφορμών.

Τέλος, είναι κρίσιμο να σημειωθεί ότι ο EU KIDS Act δεν αποτελεί ακόμη νόμο. Πρόκειται για πρόταση ευρωπαϊκού κανονισμού, η τελική μορφή του οποίου και η σχέση του με τις εθνικές ρυθμίσεις θα καθοριστούν μέσα από τη νομοθετική διαδικασία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η έκβαση αυτής της διαδικασίας θα είναι καθοριστική για το μέλλον της προστασίας των ανηλίκων στον ψηφιακό κόσμο.