Το φάντασμα της «Μεγάλης Συρίας» και η γεωπολιτική εξόντωση του Λιβάνου

Μια δήλωση του Αμερικανού ειδικού απεσταλμένου για τη Συρία, Tom Barrack, αναστάτωσε τη διπλωματική σκηνή της Μέσης Ανατολής, προσθέτοντας νέα ένταση στην ήδη εύθραυστη ισορροπία της περιοχής. Μιλώντας στην εφημερίδα The National, ο Barrack άφησε να εννοηθεί πως, εάν η Hezbollah δεν αποστρατιωτικοποιηθεί, η Συρία θα μπορούσε σταδιακά να επεκτείνει την παρουσία της στον Λίβανο. Αναφερόμενος στην ιστορική ονομασία Bilad Al Sham, ο Barrack υπαινίχθηκε ενδεχόμενη επαναφορά της Συρίας στα σύνορα της εποχής της Μεγάλης Συρίας, με το Λίβανο να εντάσσεται εκ νέου στη σφαίρα επιρροής της Δαμασκού.

Πριν από έναν μήνα, ο Barrack είχε προτείνει σχέδιο αποστρατιωτικοποίησης της Hezbollah, το οποίο περιελάμβανε οικονομική βοήθεια από τις Ηνωμένες Πολιτείες, παύση ισραηλινών επιχειρήσεων στο Νότιο Λίβανο και διπλωματική παρέμβαση για την επίλυση συνοριακών διαφορών. Η πρόταση απορρίφθηκε από τη λιβανική κυβέρνηση, η οποία έθεσε ως προϋπόθεση την αποχώρηση του Ισραήλ από περιοχές όπως τα Shebaa Farms. Παράλληλα, η Hezbollah δεν αποδέχθηκε καν την ιδέα αφοπλισμού.

Παράλληλες πληροφορίες από ισραηλινά μέσα ενημέρωσης αναφέρονται σε νέο ειρηνευτικό σχέδιο μεταξύ Συρίας και Ισραήλ. Σύμφωνα με τις πληροφορίες αυτές, η Συρία φέρεται να εξετάζει συμφωνία που προβλέπει την επιστροφή τμήματος των Υψιπέδων του Γκολάν υπό καθεστώς «ενοικίασης», με αντάλλαγμα την ανάληψη του ελέγχου περιοχών του Λιβάνου, όπως η Τρίπολη και η κοιλάδα Μπεκάα. Παράλληλα, κυκλοφορούν ανεπιβεβαίωτες αναφορές ότι η Δαμασκός δεν περιορίζεται πλέον σε φιλοδοξίες ελέγχου της βόρειας πλευράς του Λιβάνου, αλλά εξετάζει το ενδεχόμενο πλήρους προσάρτησης της χώρας.

Σύμφωνα με πηγές του αραβικού Τύπου, ο Σύρος πρόεδρος Ahmed al-Sharaa έχει προβεί σε σειρά διπλωματικών πιέσεων προς τη Βηρυτό, επικαλούμενος μεταξύ άλλων την κακομεταχείριση Σύρων ισλαμιστών κρατουμένων στις λιβανικές φυλακές. Η Συρία εμφανίζεται έτοιμη να εκμεταλλευτεί την εσωτερική αποσταθεροποίηση του Λιβάνου, προκειμένου να επαναφέρει υπό τον έλεγχό της κρίσιμα γεωπολιτικά εδάφη. Η ρητορική περί «επαναπροσδιορισμού συνόρων» μέσω διπλωματικών ελιγμών παραπέμπει σε προηγούμενες περιπτώσεις κρατικής διάλυσης, όπως στη Λιβύη και το Ιράκ, όπου εξωτερικές παρεμβάσεις εκμεταλλεύτηκαν την εσωτερική αδυναμία.

Το ενδεχόμενο μιας σιωπηρής συνεννόησης μεταξύ ΗΠΑ, Ισραήλ και Συρίας δεν αποκλείεται. Μια στρατιωτική νίκη της Συρίας επί της Hezbollah θα επέφερε πολλαπλά γεωστρατηγικά οφέλη για την Ουάσινγκτον και την Ιερουσαλήμ. Θα αποδυνάμωνε το Ιράν, θα εξασφάλιζε σταθερότητα στα ισραηλινά σύνορα και θα ενίσχυε την παρουσία των Ηνωμένων Πολιτειών στη Μεσόγειο. Η εικόνα μιας Συρίας που καταπολεμά την «τρομοκρατία» υπό την ηγεσία ενός «μεταρρυθμιστή» προέδρου μπορεί να προσφέρει το απαιτούμενο αφήγημα για τη Δύση.

Ο Λίβανος, βυθισμένος σε πολιτική αστάθεια και οικονομική κατάρρευση, μετατρέπεται σε πεδίο αντιπαράθεσης ξένων δυνάμεων. Με τη Hezbollah να λειτουργεί ως ανεξάρτητη στρατιωτική δύναμη και την κρατική υπόσταση να έχει αποδυναμωθεί, η χώρα φαίνεται ευάλωτη σε κάθε μορφή εξωτερικής επέμβασης. Αν η Συρία επιχειρήσει στρατιωτική επέμβαση, η αντίδραση των εθνοθρησκευτικών κοινοτήτων του Λιβάνου —Χριστιανών, Δρούζων, Σιιτών και Αλαουιτών— είναι σχεδόν βέβαιο πως θα οδηγήσει σε νέα σύρραξη. Ένας νέος εμφύλιος πόλεμος μεγάλης κλίμακας φαντάζει πιθανό ενδεχόμενο, με συνέπειες που θα επεκταθούν πέρα από τα σύνορα της χώρας, επηρεάζοντας την Ιορδανία, το Ιράκ και ενδεχομένως το Ιράν.

Η δήλωση του Tom Barrack δεν αποτελεί απλή διπλωματική τοποθέτηση, αλλά πιθανό προοίμιο στρατηγικής αναδιάταξης στην περιοχή. Η αναφορά του στη Bilad Al Sham υποδηλώνει ανοχή ή και προώθηση της ιδέας περιφερειακής ανασύνθεσης, υπό την προϋπόθεση ότι εξυπηρετούνται οι στόχοι της Δύσης και του Ισραήλ. Ο Λίβανος βρίσκεται σε υπαρξιακή κρίση, όχι μόνο εξαιτίας της εσωτερικής του κατάρρευσης, αλλά κυρίως διότι χρησιμοποιείται πλέον ως εργαλείο σε ένα ευρύτερο γεωπολιτικό παιχνίδι.

Η προοπτική διατήρησης της λιβανικής εθνικής κυριαρχίας και ενότητας εξαρτάται από την ικανότητα του πολιτικού του συστήματος να αποκρούσει εξωτερικές παρεμβάσεις και να εδραιώσει εσωτερική συνοχή. Ωστόσο, ο κίνδυνος διχασμού παραμένει έντονος, και το ενδεχόμενο μιας «νέας Μεγάλης Συρίας» αναδύεται εκ νέου ως απειλή για τη σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο.