Τεχνητή νοημοσύνη: Ποια επαγγέλματα αντέχουν

Η τεχνητή νοημοσύνη δεν ανήκει πλέον στη σφαίρα των μελλοντικών τεχνολογικών εξελίξεων. Έχει ήδη εισέλθει στον τρόπο λειτουργίας των επιχειρήσεων, μεταβάλλει καθημερινές εργασίες χιλιάδων εργαζομένων και αναδιαμορφώνει σταδιακά την αγορά εργασίας.

Το ερώτημα που απασχολεί εργαζόμενους, φοιτητές και γονείς είναι ποια επαγγέλματα θα διατηρήσουν ισχυρές προοπτικές τα επόμενα χρόνια και ποια κινδυνεύουν να πιεστούν από την αυτοματοποίηση και τις νέες ψηφιακές εφαρμογές.

Οι αλλαγές που βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη δεν περιορίζονται στην αντικατάσταση επαναλαμβανόμενων εργασιών. Η είσοδος της τεχνητής νοημοσύνης σε ολοένα περισσότερους κλάδους αλλάζει τα κριτήρια πρόσληψης, τις απαιτούμενες δεξιότητες και τον τρόπο με τον οποίο οι επιχειρήσεις αξιολογούν το ανθρώπινο δυναμικό.

Σύμφωνα με ευρήματα ερευνητών του MIT, η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να επηρεάσει σημαντικό τμήμα της απασχόλησης. Ο δείκτης Iceberg Index εκτιμά ότι έως και το 11,7% των σημερινών θέσεων εργασίας θα μπορούσε θεωρητικά να αντικατασταθεί από εφαρμογές ΑΙ.

Η εικόνα, ωστόσο, δεν είναι μονοσήμαντα καταστροφική. Οι ειδικοί υπενθυμίζουν ότι κάθε μεγάλη τεχνολογική αλλαγή καταργεί ορισμένες θέσεις, ενώ ταυτόχρονα δημιουργεί νέες ανάγκες, νέες ειδικότητες και συχνά καλύτερα αμειβόμενες επαγγελματικές διαδρομές.

Ποια επαγγέλματα βρίσκονται πιο κοντά στην αυτοματοποίηση

Οι πρώτες πιέσεις είναι ήδη ορατές σε ειδικότητες που στηρίζονται κυρίως στην επεξεργασία πληροφοριών, στην καταχώριση δεδομένων και σε τυποποιημένες διοικητικές διαδικασίες.

Λογιστές, φοροτεχνικοί, υπάλληλοι μισθοδοσίας, εργαζόμενοι σε τμήματα καταχώρισης δεδομένων, στελέχη τραπεζικού back office, διοικητική υποστήριξη και γραμματειακές υπηρεσίες περιλαμβάνονται στις κατηγορίες που θεωρούνται περισσότερο εκτεθειμένες στις δυνατότητες αυτοματοποίησης.

Ανάλογες μεταβολές αναμένονται και σε υπηρεσίες εξυπηρέτησης πελατών, κυρίως σε τηλεφωνικά κέντρα και σε υποστήριξη μέσω chat. Όλο και περισσότερες επιχειρήσεις στρέφονται σε ψηφιακούς βοηθούς, αυτοματοποιημένες απαντήσεις και συστήματα τεχνητής νοημοσύνης που μπορούν να διαχειρίζονται μεγάλο όγκο αιτημάτων.

Σε ενδιάμεση ζώνη βρίσκονται επαγγέλματα που σχετίζονται με το marketing, την παραγωγή περιεχομένου και την υποστήριξη πωλήσεων. Σε αυτούς τους κλάδους η τεχνητή νοημοσύνη δεν αναμένεται να αντικαταστήσει πλήρως τον άνθρωπο, όμως αλλάζει ήδη τον τρόπο εργασίας και απαιτεί νέες γνώσεις, εξοικείωση με εργαλεία ΑΙ και διαφορετικού τύπου εξειδίκευση.

Η αγορά εργασίας στέλνει ταυτόχρονα καθαρό μήνυμα για τις ειδικότητες που θα έχουν αυξημένη ζήτηση τα επόμενα χρόνια. Στην κορυφή βρίσκονται τα επαγγέλματα που συνδέονται με την πληροφορική, το λογισμικό, τα δίκτυα, τις βάσεις δεδομένων και τις ψηφιακές υποδομές.

Η Ελλάδα, όμως, εξακολουθεί να εμφανίζει σοβαρό έλλειμμα ανθρώπινου δυναμικού στον συγκεκριμένο τομέα. Μόλις το 2,5% των εργαζομένων απασχολείται σήμερα στις τεχνολογίες πληροφορικής και επικοινωνιών, ποσοστό που είναι το χαμηλότερο στην Ευρωπαϊκή Ένωση και απέχει αισθητά από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο του 5%.

Το στοιχείο αυτό εξηγεί γιατί οι επιχειρήσεις δυσκολεύονται όλο και περισσότερο να εντοπίσουν εξειδικευμένα στελέχη πληροφορικής. Η ζήτηση αυξάνεται, οι ανάγκες ψηφιοποίησης διευρύνονται, όμως η προσφορά κατάλληλα καταρτισμένων επαγγελματιών παραμένει περιορισμένη.

Οι ειδικότητες με ισχυρές προοπτικές έως το 2035

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του Μηχανισμού Διάγνωσης Αναγκών της Αγοράς Εργασίας του υπουργείου Εργασίας, έως το 2035 οι ειδικότητες με τις μεγαλύτερες προοπτικές απασχόλησης θα είναι οι μηχανικοί ανάπτυξης λογισμικού, οι μηχανικοί δικτύων και βάσεων δεδομένων, οι τεχνικοί υπολογιστικών συστημάτων και δικτύων, οι μηχανικοί ΙΤ και οι ειδικοί αυτοματισμών.

Ισχυρή ζήτηση αναμένεται επίσης σε επαγγέλματα που συνδέονται με τη βιομηχανία, την ενέργεια και τις τεχνικές εγκαταστάσεις. Τεχνικοί βιομηχανικών εγκαταστάσεων, τεχνικοί αυτοματισμών, ηλεκτρολόγοι δικτύων, ειδικοί ασύρματων συστημάτων κτιρίων, ψυκτικοί προηγμένων εγκαταστάσεων και χειριστές μηχανημάτων έργου συγκαταλέγονται στις ειδικότητες που ήδη αναζητούνται από την αγορά.

Ο κλάδος της υγείας εμφανίζει επίσης έντονη δυναμική. Η γήρανση του πληθυσμού, οι αυξανόμενες ανάγκες φροντίδας και η τεχνολογική αναβάθμιση των υπηρεσιών υγείας δημιουργούν νέες ευκαιρίες για επαγγελματίες υγείας, προσωπικό υποστήριξης ασθενών, χειριστές και συντηρητές ιατρικού εξοπλισμού, καθώς και ειδικούς προσωπικής φροντίδας.

Στις ειδικότητες με θετικές προοπτικές εντάσσονται ακόμη τα στελέχη διαχείρισης ασφάλειας και ποιότητας τροφίμων, οι ειδικοί στην εφοδιαστική αλυσίδα και τα στελέχη προώθησης εξαγωγών. Πρόκειται για πεδία που συνδέονται άμεσα με τη βιομηχανική παραγωγή, την αγροδιατροφική αλυσίδα και τον εξαγωγικό προσανατολισμό της ελληνικής οικονομίας.

Ανάλογη εικόνα καταγράφουν και οι προβλέψεις του CEDEFOP, του Ευρωπαϊκού Κέντρου για την Ανάπτυξη της Επαγγελματικής Κατάρτισης. Ο οργανισμός εκτιμά ότι μέσα στην επόμενη δεκαετία υψηλή ζήτηση θα συνεχίσουν να εμφανίζουν οι εκπαιδευτικοί, οι επαγγελματίες υγείας, οι ειδικοί προσωπικής φροντίδας, οι πωλητές, οι χειριστές μηχανημάτων και αρκετές διοικητικές ειδικότητες που θα καταφέρουν να προσαρμοστούν στο νέο περιβάλλον.

Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι η τεχνητή νοημοσύνη δεν αλλάζει μόνο το πώς εργάζονται οι άνθρωποι. Αλλάζει και το πώς οι νέοι πρέπει να σχεδιάζουν το επαγγελματικό τους μέλλον. Η επιλογή σπουδών, κατάρτισης και εξειδίκευσης δεν μπορεί πλέον να γίνεται με τα κριτήρια προηγούμενων δεκαετιών.

Οι ψηφιακές δεξιότητες, η τεχνολογική εξοικείωση, η κατανόηση των εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης και η ικανότητα συνεχούς προσαρμογής μετατρέπονται σε βασικά εφόδια. Η αγορά εργασίας που διαμορφώνεται θα επιβραβεύει όσους μπορούν να συνεργαστούν με την τεχνολογία, να την αξιοποιήσουν παραγωγικά και να μετακινούνται γρήγορα σε νέες απαιτήσεις.

Η τεχνητή νοημοσύνη δεν καταργεί συνολικά την εργασία. Αναδιανέμει την αξία της. Οι θέσεις που στηρίζονται στην απλή επανάληψη θα πιεστούν. Οι ειδικότητες που συνδυάζουν τεχνική γνώση, κριτική σκέψη, ανθρώπινη επαφή, δημιουργικότητα και προσαρμοστικότητα θα αποκτήσουν μεγαλύτερη σημασία.

Η πρόκληση για την Ελλάδα είναι διπλή. Από τη μία πρέπει να προετοιμάσει τους εργαζόμενους για τις αλλαγές που ήδη έρχονται. Από την άλλη πρέπει να καλύψει το έλλειμμα σε τεχνολογικές και τεχνικές ειδικότητες, ώστε η τεχνητή νοημοσύνη να μη λειτουργήσει ως απειλή, αλλά ως εργαλείο παραγωγικής αναβάθμισης και νέων επαγγελματικών ευκαιριών.