Τρία χρόνια μετά το σιδηροδρομικό δυστύχημα στα Τέμπη, στις 28 Φεβρουαρίου 2023, που προσέλαβε διαστάσεις τραγωδίας και στη συνέχεια εγκλήματος, η χώρα δεν βιώνει απλώς μια ακόμη ημερομηνία μνήμης. Βιώνει τη διάρκεια μιας πληγής που παραμένει ανοιχτή. Οι 57 άνθρωποι που χάθηκαν, κυρίως νέοι, δεν μετατράπηκαν ποτέ σε έναν ακόμη αριθμό της ειδησεογραφίας.
Αποτέλεσαν το σημείο όπου κατέρρευσε η πεποίθηση ότι το κράτος διασφαλίζει τα αυτονόητα: την ασφάλεια της καθημερινής μετακίνησης, την αξιοπιστία των υποδομών, τη βασική πρόληψη. Το πένθος ξεπέρασε τα όρια των οικογενειών και πήρε συλλογικά χαρακτηριστικά, καθώς η σύγκρουση δεν εκλήφθηκε ως μια ατυχής συγκυρία. Ανέδειξε με βίαιο τρόπο μια συσσωρευμένη αποτυχία. Η μετωπική σύγκρουση των δύο αμαξοστοιχιών είχε προηγηθεί από προειδοποιήσεις, εκθέσεις, ελλείψεις, καθυστερήσεις και συμβάσεις που έμειναν ημιτελείς. Η πολιτική διαχείριση κατευθύνθηκε γρήγορα προς την επίκληση του «ανθρώπινου λάθους», μια διατύπωση που μεταφέρει το βάρος από το σύστημα στο άτομο και διαχέει τις ευθύνες σε γενικό πλαίσιο.
Η υπόθεση παραμένει ανοιχτή και επιβαρύνει τον δημόσιο διάλογο. Κάθε κοινοβουλευτική συζήτηση για πορίσματα, διαδικασίες και τεχνικές παρεμβάσεις βρίσκει απέναντί της μια κοινωνία που ζητά ουσία. Η θεσμική ορολογία αναφέρεται σε μεταρρυθμίσεις και πρωτόκολλα ασφαλείας. Στον δημόσιο χώρο κυριαρχεί η αναφορά στις ζωές που χάθηκαν. Η απόσταση αυτή συντηρεί τη δυσπιστία προς το πολιτικό σύστημα.
Η κυβέρνηση επιδίωξε να μετατοπίσει το επίκεντρο στη διαχείριση της επόμενης ημέρας με εξαγγελίες, ανακοινώσεις, αλλαγές προσώπων και δεσμεύσεις για επιτάχυνση έργων. Οι απαντήσεις για το ποιος γνώριζε και πότε παραμένουν σε εκκρεμότητα, ενώ η ευθύνη περιγράφεται μέσα από γενικές αναφορές σε διαχρονικές παθογένειες. Το πένθος μετασχηματίζεται σε σταθερή απαίτηση για συγκεκριμένη λογοδοσία.
Οι συγγενείς των θυμάτων, παρά τις επιμέρους διαφορές τους, συγκλίνουν στη διαπίστωση ότι πρόκειται για συστημική αποτυχία. Η θέση αυτή έχει σαφές πολιτικό αποτύπωμα. Όταν το πρόβλημα προσδιορίζεται ως συστημικό, η ευθύνη εκτείνεται πέρα από ένα πρόσωπο ή μια υπηρεσιακή παράλειψη και αγγίζει την ιεράρχηση προτεραιοτήτων, τη διάθεση πόρων και την πολιτική εποπτεία.
Η μεγάλη δίκη που αρχίζει στη Λάρισα τις επόμενες εβδομάδες συνιστά καθοριστικό σταθμό. Η κοινωνία διαμορφώνει ήδη κρίση μέσα από κινητοποιήσεις, απεργίες και συγκεντρώσεις, εκφράζοντας ένα αίτημα εμπιστοσύνης προς τους θεσμούς. Το ζητούμενο είναι να αποδειχθεί έμπρακτα ότι το κράτος μπορεί να διορθώνει τις αστοχίες του και να διασφαλίζει τους πολίτες του με σαφήνεια και θεσμική συνέπεια.
Τρία χρόνια μετά, το διακύβευμα αφορά τον τρόπο με τον οποίο η χώρα προχωρά, με μνήμη, με καθαρές απαντήσεις και με παρεμβάσεις που αντέχουν στον χρόνο ή με την ενσωμάτωση της τραγωδίας σε μια αλληλουχία γεγονότων που κάποτε συγκλόνισαν και έπειτα ξεθώριασαν. Σε αυτό το σημείο κρίνεται η πολιτική διαχείριση, η ποιότητα της δημοκρατικής ευθύνης και η σχέση εμπιστοσύνης ανάμεσα στους πολίτες και το κράτος.
