Η Ελλάδα παρακολουθεί με εύλογη ανησυχία τις τελευταίες εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, όχι από απόσταση ασφαλείας αλλά από τη γεωγραφική και γεωπολιτική εγγύτητα μιας χώρας που βρίσκεται στο νοτιοανατολικό άκρο της Ευρώπης και στο σταυροδρόμι τριών ηπείρων. Η ανάφλεξη στη Γάζα και η κλιμάκωση ανάμεσα στο Ισραήλ και το Ιράν, με την άμεση ή έμμεση εμπλοκή δυνάμεων όπως η Χεζμπολάχ και οι Χούθι στην Ερυθρά Θάλασσα, δεν αποτελούν μια μακρινή σύγκρουση. Αγγίζουν ευθέως τα ελληνικά συμφέροντα σε τέσσερα κρίσιμα πεδία: ασφάλεια, οικονομία, ενέργεια και μεταναστευτικές ροές.
Πρώτο και άμεσο ζήτημα είναι η ασφάλεια. Η Ελλάδα έχει αναβαθμίσει τα τελευταία χρόνια τη στρατηγική της σχέση με το Ισραήλ, τόσο σε στρατιωτικό όσο και σε ενεργειακό επίπεδο. Η συνεργασία σε επίπεδο αμυντικής τεχνολογίας και εκπαίδευσης έχει ενισχυθεί, ενώ η χώρα μας αποτελεί πυλώνα σταθερότητας για τη Δύση στην Ανατολική Μεσόγειο. Σε περίπτωση γενικευμένης σύρραξης, η Αθήνα δεν θα μπορούσε να παραμείνει ουδέτερη. Οι αμερικανικές βάσεις στην ελληνική επικράτεια, η συμμετοχή σε αποστολές επιτήρησης και η πολιτική στήριξη προς το Ισραήλ καθιστούν την Ελλάδα δυνητικό στόχο ασύμμετρων απειλών. Ο κίνδυνος τρομοκρατικών ενεργειών ή υβριδικών επιθέσεων, ιδίως σε τουριστικές περιοχές και κρίσιμες υποδομές, δεν μπορεί να αποκλειστεί.
Δεύτερο πεδίο είναι η οικονομία. Η ναυτιλία, βασικός πυλώνας του ελληνικού ΑΕΠ, πλήττεται ήδη από την ανασφάλεια στις θαλάσσιες οδούς της Ερυθράς Θάλασσας. Οι επιθέσεις σε εμπορικά πλοία αυξάνουν το κόστος ασφάλισης και μεταφοράς, διαταράσσοντας τις παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες. Για μια χώρα με ισχυρή ναυτιλιακή παρουσία, η παράταση της κρίσης σημαίνει αυξημένο ρίσκο και οικονομική αβεβαιότητα. Παράλληλα, η άνοδος των τιμών του πετρελαίου και του φυσικού αερίου επιβαρύνει νοικοκυριά και επιχειρήσεις, σε μια περίοδο που η ελληνική οικονομία εξακολουθεί να αναζητεί σταθερό βηματισμό μετά από διαδοχικές κρίσεις.
Το τρίτο ζήτημα αφορά την ενέργεια. Η Ανατολική Μεσόγειος έχει αναδειχθεί τα τελευταία χρόνια σε πεδίο ενεργειακού ανταγωνισμού. Τα κοιτάσματα φυσικού αερίου και τα σχέδια διασύνδεσης, όπως οι ηλεκτρικές και ενεργειακές διασυνδέσεις Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ, αποκτούν νέα γεωπολιτική φόρτιση. Εάν η περιοχή μετατραπεί σε διαρκές πεδίο σύγκρουσης, τα επενδυτικά σχέδια παγώνουν και η ενεργειακή στρατηγική της Ελλάδας αποδυναμώνεται. Επιπλέον, η αποσταθεροποίηση ενισχύει την τουρκική διπλωματική κινητικότητα, καθώς η Άγκυρα επιχειρεί να εμφανιστεί ως εναλλακτικός ενεργειακός κόμβος.
Τέταρτο και ίσως πιο άμεσο για την κοινωνική συνοχή είναι το μεταναστευτικό. Κάθε μεγάλη ανάφλεξη στη Μέση Ανατολή παράγει κύματα εκτοπισμένων. Η Ελλάδα, λόγω γεωγραφίας, αποτελεί πύλη εισόδου προς την Ευρώπη. Εάν η κρίση επεκταθεί στον Λίβανο ή επιδεινωθεί στη Γάζα, οι μεταναστευτικές ροές προς το Αιγαίο και την Κρήτη ενδέχεται να αυξηθούν. Το ελληνικό σύστημα υποδοχής βρίσκεται ήδη υπό πίεση, ενώ οι τοπικές κοινωνίες εμφανίζουν σημάδια κόπωσης. Η εμπειρία του 2015 δείχνει ότι η απουσία ευρωπαϊκής αλληλεγγύης μπορεί να μετατρέψει μια ανθρωπιστική κρίση σε πολιτική και κοινωνική δοκιμασία.
Υπάρχει, τέλος, η διπλωματική διάσταση. Η Ελλάδα επιδιώκει να διατηρήσει ισορροπίες: να στηρίξει το Ισραήλ, να διατηρήσει ανοιχτούς διαύλους με τον αραβικό κόσμο και να μην αποξενωθεί από χώρες του Κόλπου, με τις οποίες αναπτύσσει οικονομικές σχέσεις. Η πολυπλοκότητα της σύγκρουσης καθιστά κάθε δήλωση και κάθε κίνηση ιδιαίτερα ευαίσθητη.
Η πραγματικότητα είναι ότι η Ελλάδα δεν φοβάται με την έννοια του πανικού, αλλά ανησυχεί δικαιολογημένα. Βρίσκεται σε μια γειτονιά όπου οι ισορροπίες αλλάζουν γρήγορα και συχνά βίαια. Το ζητούμενο δεν είναι η ρητορική περί «σταθερού πυλώνα», αλλά η ουσιαστική θωράκιση της χώρας: ενίσχυση της εσωτερικής ασφάλειας, προνοητική ενεργειακή πολιτική, διπλωματική ευελιξία και κοινωνική ανθεκτικότητα. Διότι σε μια εποχή αλληλεξάρτησης, καμία σύγκρουση δεν μένει μακριά – και η Ελλάδα το γνωρίζει καλύτερα από τους περισσότερους.
