Ανάμεσα σε δεκάδες και εκατοντάδες αναλύσεις στρατιωτικών εμπειρογνωμόνων, γεωστρατηγικών σχολιαστών και κάθε λογής πρόθυμων δημοσιολόγων που αισθάνονται υποχρεωμένοι να αποκαλύψουν στο κοινό τα παρασκήνια μιας προαναγγελθείσας σύγκρουσης, παραμένει εντυπωσιακή η απουσία απάντησης στο πιο κρίσιμο ερώτημα: τι θα σημάνει για την Ευρώπη το ενδεχόμενο ενός τεμαχισμού του Ιράν, στα πρότυπα της «αποσυναρμολόγησης» που γνώρισε η πρώην Γιουγκοσλαβία;
«Αλίμονό μας, φίλε μου» σχολίασε με νόημα ένας έμπειρος Βαλκάνιος διπλωμάτης που υπηρέτησε για χρόνια στη συγκεκριμένη χώρα της Μέσης Ανατολής. «Αν ανοίξουν, αν γκρεμιστούν ή ακόμη χειρότερα αν ρευστοποιηθούν τα σύνορα στην Παλαιά Περσία, θα γίνει το έλα να δεις» πρόσθεσε. Η φράση του έμεινε να αιωρείται και έδωσε αφορμή για πολλές σκέψεις.
Η αρχική σύλληψη της σύγκρουσης ασφαλώς κινήθηκε σε διαφορετική λογική. Ο πόλεμος σχεδιάστηκε ως σύντομη επιχείρηση πίεσης και όχι ως διαδικασία που θα οδηγούσε στην αποσύνθεση μιας χώρας ενενήντα εκατομμυρίων κατοίκων. Η επιλογή έγινε συγκυριακά, αφενός από το Ισραήλ που έκρινε ότι είχε μπροστά του την κατάλληλη στιγμή για να πλήξει αποφασιστικά το ήδη τραυματισμένο ιρανικό καθεστώς, και αφετέρου από τον Ντόναλντ Τραμπ που θεώρησε ότι μπορούσε να εξυπηρετήσει τον Μπενιαμίν Νετανιάχου και ταυτόχρονα να παρουσιάσει ένα γρήγορο γεωπολιτικό τρόπαιο ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών του Νοεμβρίου.
Η απαραίτητη πολιτική νομιμοποίηση διαμορφώθηκε με ταχύτητα. Το αφήγημα της πυρηνικής απειλής κατασκευάστηκε πρόχειρα και λειτούργησε ως επαρκές επιχείρημα. Το Ιράν, πάντως, απείχε αρκετά από την εικόνα του τέρατος της Αποκαλύψεως που περιέγραφαν ορισμένα μέσα ενημέρωσης. Η πραγματικότητα θύμιζε περισσότερο μια ξεπουπουλιασμένη γαλοπούλα που επιχειρούσε να εμφανιστεί απειλητική με τσαλακωμένα φτερά.
Η ισραηλινή στρατιωτική δράση των προηγούμενων μηνών είχε ήδη καταδείξει τις αδυναμίες της Τεχεράνης. Οι πραιτοριανοί της Χεζμπολάχ στον Λίβανο και στις γύρω περιοχές αποδεκατίστηκαν μέσα από επιχειρήσεις που έμοιαζαν βγαλμένες από κινηματογραφικό σενάριο. Τα ηγετικά στελέχη της Χαμάς που διατηρούσαν στενή σχέση με το ιρανικό καθεστώς εξοντώθηκαν. Το 2025 αμερικανικές και ισραηλινές δυνάμεις έπληξαν στρατηγικές εγκαταστάσεις και πυρηνικές υποδομές χωρίς να χάσουν ούτε ένα αεροσκάφος.
Στην πράξη, ο μύθος της πανίσχυρης Τεχεράνης με τα μυστηριώδη οπλοστάσια που θα μπορούσαν να ανατρέψουν τις ισορροπίες στη Μέση Ανατολή είχε ήδη καταρρεύσει. Το Ιράν είχε αποκαθηλωθεί από το προηγούμενο έτος. Η χαριστική βολή έμοιαζε περιττή. Ο Νετανιάχου όμως επέμενε να αποκτήσει και το συμβολικό τρόπαιο, το κεφάλι της ξεπουπουλιασμένης γαλοπούλας. Η ισραηλινή στρατηγική κινείται με ευθύγραμμο τρόπο, προχωρά στον στόχο με πλήρη αδιαφορία για διεθνείς αντιδράσεις και παράπλευρες συνέπειες. Το κρίσιμο ζήτημα αφορά την αντίδραση των υπολοίπων.
Ο Νετανιάχου γνώριζε σχεδόν τα πάντα για το ιρανικό καθεστώς, ακόμη και τις πιο προσωπικές συνήθειες των πλέον νεκρών μουλάδων της πρώτης γενιάς της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Η Τεχεράνη μετατράπηκε σε πεδίο εκτεταμένων βομβαρδισμών. Το πολυπόθητο τρόπαιο όμως δεν βρίσκεται ακόμη στα χέρια του. Στη θέση των νεκρών αγιατολάχ εμφανίζονται συγγενείς, διάδοχοι και πρόθυμοι μάρτυρες που αναλαμβάνουν να καλύψουν τα κενά, παρατείνοντας την αβεβαιότητα μέχρι την τελική συνθηκολόγηση.
Αυτήν την ταχεία συνθηκολόγηση ή μια εσωτερική ανατροπή περίμενε και ο Ντόναλντ Τραμπ. Αντί γι’ αυτό βλέπει το ισλαμικό καθεστώς να αντιδρά με λύσσα και να στρέφεται εναντίον κάθε γειτονικής κατεύθυνσης, θυμίζοντας τον τυφλωμένο μονομάχο που χτυπά όποιον βρίσκεται μπροστά του πριν πέσει στο χώμα.
Οι αντιδράσεις της Τεχεράνης έχουν χαρακτήρα σπασμωδικό και εμφανίζουν εμφανή αδυναμία. Η εικόνα θυμίζει τους τελευταίους βρυχηθμούς ενός θηρίου που πλησιάζει στο τέλος του. Το πρόβλημα έγκειται στο γεγονός ότι αυτοί οι βρυχηθμοί φτάνουν πλέον σε πολύ μακρινές αποστάσεις και ακούγονται σε τόπους που θεωρούνταν μέχρι πρόσφατα υπεράνω υποψίας, όπως το Ντουμπάι, η Κύπρος ή το Αζερμπαϊτζάν.
Με φθηνά drones, παλαιούς πυραύλους και αυτοσχέδιες επιθέσεις, το Ιράν συνεχίζει να προκαλεί θόρυβο σε περιοχές όπου η ένταση δεν θα έπρεπε να μεταφέρεται. Αν η κατάσταση παραταθεί, η ενόχληση θα φτάσει σύντομα και στο αμερικανικό εκλογικό σώμα. Κάπου εδώ εμφανίζεται το σχέδιο που συζητείται όλο και περισσότερο στους διπλωματικούς κύκλους: ένας εσωτερικός τεμαχισμός της χώρας. Όχι κατ’ ανάγκην μέσω άμεσης ανατροπής του καθεστώτος, αλλά μέσα από την ενεργοποίηση εθνικών και εθνοτικών κινημάτων που θα δημιουργήσουν πολλαπλές εστίες αναταραχής. Η χερσαία δράση σε ένα τέτοιο σενάριο δεν θα πραγματοποιηθεί από Αμερικανούς στρατιώτες, των οποίων η ζωή έχει πολιτικό κόστος, αλλά από τοπικές δυνάμεις: Κούρδους, Μπαλούχους, Αζέρους, Άραβες και άλλες ομάδες.
Εδώ βρίσκεται και το ζήτημα που η Ευρώπη αποφεύγει να εξετάσει με σοβαρότητα. Το Ιράν δεν αποτελεί ένα ομοιογενές κράτος από εθνοτική ή θρησκευτική άποψη. Παρά τις διαδεδομένες αντιλήψεις, οι Πέρσες αποτελούν περίπου το 60% του πληθυσμού. Το υπόλοιπο 40% συγκροτείται από εθνικές και θρησκευτικές μειονότητες με διαφορετικές πολιτικές επιδιώξεις και συχνά αντικρουόμενα συμφέροντα.
Στα δυτικά και βορειοδυτικά της χώρας, κοντά στα σύνορα με το Ιράκ, ζει ένας σημαντικός πληθυσμός Κούρδων που διαθέτει μακρά παράδοση ένοπλης αντίστασης και ισχυρές διασυνδέσεις με κουρδικές κοινότητες σε γειτονικά κράτη. Ήδη συζητούνται σενάρια συνεργασίας με τις Ηνωμένες Πολιτείες για χερσαίες επιχειρήσεις κατά της Τεχεράνης με αμερικανική αεροπορική υποστήριξη. Η δυναμική αυτή δεν συνοδεύεται από απόλυτη βεβαιότητα ότι οι Ιρανοί Κούρδοι θα αντιμετωπίσουν τους ομοεθνείς τους από το Ιράκ ως απελευθερωτές.
Στο νοτιοανατολικό τμήμα του Ιράν ζουν οι Μπαλούχοι, σουνίτες μουσουλμάνοι σε μια χώρα όπου κυριαρχεί ο σιιτικός πληθυσμός. Η κοινότητα αυτή βιώνει εδώ και χρόνια περιθωριοποίηση και διατηρεί δεσμούς με κουρδικές οργανώσεις. Παράλληλα αναπτύσσει επαφές με την Ινδία στο πλαίσιο της προσπάθειας να απεξαρτηθεί από την επιρροή του Πακιστάν. Ήδη δραστηριοποιούνται ένοπλες οργανώσεις που επιδιώκουν τη δημιουργία ενός αυτόνομου κράτους με την ονομασία Μπαλουχιστάν.
Στην ευρύτερη εικόνα προστίθενται και οι μέχρι σήμερα πιο ήσυχοι Αζέροι του Ιράν, τους οποίους παρακολουθεί στενά το Αζερμπαϊτζάν. Οι πρόσφατες επιθέσεις ιρανικών πυραύλων στην περιοχή προκάλεσαν οξύτατες αντιδράσεις στο Μπακού και άνοιξαν δημόσια συζήτηση για ενδεχόμενα στρατιωτικά αντίποινα και χερσαίες επιχειρήσεις.
Φανταστείτε λοιπόν τι έχει να γίνει αν ξεσπάσει ένα τέτοιου είδους γενικευμένο αντάρτικο απ’ όλες τις πλευρές, επιδοτούμενο και από τις δυνάμεις ΗΠΑ – Ισραήλ. Εδώ δεν θα μιλάμε για το χαρούμενο αφήγημα «έπεσαν οι λαομίσητοι μουλάδες, ήρθε ο (ηλίθιος) πορφυρογέννητος πρίγκιψ και ζήσανε αυτοί καλά κι εμείς καλύτερα».
Θα μιλάμε για ένα γενικευμένο μακελειό, μια εμφύλια σύρραξη μεταξύ Περσών και υπολοίπων, η οποία ξέρετε πού θα οδηγήσει; Εκεί που μου είπε στο αυτί ο Βαλκάνιος φίλος μου: Στην απόλυτη έκρηξη του προσφυγικού ρεύματος και μετά… όποιον πάρει ο Χάρος.
Ακούτε κανέναν να μιλάει γι’ αυτό; Ούτε θα ακούσετε μέχρι να έρθει η πρώτη καραβιά στην πόρτα μας…
