Το νέο δόγμα Μητσοτάκη για τα ακριτικά νησιά

Η πρόσφατη επίσκεψη του Κυριάκου Μητσοτάκη στο Καστελλόριζο δεν αποτελεί μια ακόμη συμβολική πολιτική κίνηση, αλλά σηματοδοτεί μια σαφή στρατηγική στροφή στην αντιμετώπιση των εθνικών θεμάτων. Σύμφωνα με πληροφορίες που διαμορφώνονται στο Μέγαρο Μαξίμου, το μήνυμα που εκπέμπεται δεν περιορίζεται στην παραδοσιακή αναφορά στην εθνική κυριαρχία ή στην αποτροπή απέναντι στην Τουρκία. Αντιθέτως, εισάγεται μια νέα πολιτική εξίσωση, όπου η προστασία των συνόρων δεν επαφίεται αποκλειστικά στους στρατιώτες, αλλά και στους πολίτες που επιλέγουν να ζήσουν, να εργαστούν και να δημιουργήσουν οικογένειες σε αυτές τις περιοχές.

Το «δόγμα της κατοίκησης»

Για δεκαετίες, η συζήτηση για τα ακριτικά νησιά επικεντρωνόταν σχεδόν αποκλειστικά σε θέματα εθνικής άμυνας, όπως φυλάκια, στρατιωτικές μονάδες και εξοπλισμοί. Παρόλο που αυτοί οι παράγοντες παραμένουν κρίσιμοι, ο πρωθυπουργός επιχειρεί να προσθέσει ένα νέο, καθοριστικό στοιχείο: τον μόνιμο κάτοικο. Τα οικονομικά κίνητρα για οικογένειες που εγκαθίστανται στο Καστελλόριζο, οι παροχές για τα παιδιά, καθώς και τα μισθολογικά οφέλη για δημοσίους υπαλλήλους, ένστολους και στρατιωτικούς, δεν συνιστούν απλές κοινωνικές παροχές. Εντάσσονται σε μια ευρύτερη λογική που αναγνωρίζει ότι ένα ακριτικό νησί δεν μπορεί να λειτουργεί μόνο ως στρατιωτική βάση ή εποχιακός τουριστικός προορισμός, αλλά οφείλει να αποτελεί μια ζωντανή ελληνική κοινωνία καθ' όλη τη διάρκεια του έτους.

Η ουσία του προβλήματος είναι γνωστή: η μείωση του μόνιμου πληθυσμού στα μικρά και απομακρυσμένα νησιά συνεπάγεται σοβαρές προκλήσεις, όπως δυσλειτουργία σχολείων, έλλειψη κινήτρων για γιατρούς, δυσκολία προσέλκυσης δημοσίων υπαλλήλων και αδυναμία μόνιμης εγκατάστασης οικογενειών. Εδώ έγκειται το πολιτικό εύρημα της νέας στρατηγικής: η εθνική κυριαρχία δεν αντιμετωπίζεται πλέον μόνο ως ζήτημα στρατιωτικής ισχύος, αλλά και ως δημογραφικό ζήτημα. Ένα νησί με κατοίκους, παιδιά, σχολεία, γιατρούς, επιχειρήσεις και σύγχρονες υποδομές αποτελεί ένα πολύ διαφορετικό σύνορο από ένα νησί που ερημώνεται σταδιακά.

Με απλά λόγια, δεν αρκεί να διακηρύσσεται ότι το Καστελλόριζο βρίσκεται στην άκρη της Ελλάδας· πρέπει να δημιουργηθούν οι συνθήκες ώστε ένας άνθρωπος να επιθυμεί να ζήσει εκεί. Η εθνική πολιτική συναντά το δημογραφικό, αποκτώντας μια δεύτερη διάσταση. Το δημογραφικό πρόβλημα, ίσως η μεγαλύτερη μακροπρόθεσμη απειλή για τη χώρα, αποκτά ιδιαίτερο βάρος στα ακριτικά νησιά, όπου η πληθυσμιακή συρρίκνωση δεν είναι μόνο οικονομικό ή κοινωνικό ζήτημα, αλλά και εθνικό. Ως εκ τούτου, τα κίνητρα για τις οικογένειες αποκτούν διαφορετικό συμβολισμό, καθώς η κυβέρνηση επιχειρεί να συνδέσει δύο προβλήματα σε μία πολιτική: το δημογραφικό της Ελλάδας και την ανάγκη ενίσχυσης του ανθρώπινου αποτυπώματος στα σύνορα.

Από τα Rafale στα σχολεία

Το νέο αφήγημα δεν περιορίζεται στα οικονομικά κίνητρα. Η ανάπτυξη υποδομών, οι συγκοινωνίες, η υγεία, η εκπαίδευση, οι κατοικίες για δημοσίους υπαλλήλους και οι βασικές υπηρεσίες αποτελούν αναπόσπαστα μέρη της ίδιας στρατηγικής. Διότι, ποιο είναι το νόημα να παρέχεται επίδομα σε μια οικογένεια για να εγκατασταθεί σε ένα ακριτικό νησί, εάν δεν υπάρχει σχολείο για τα παιδιά της; Ή να ζητείται από έναν γιατρό να μείνει μόνιμα, εάν δεν εξασφαλίζεται κατοικία; Ή να μιλάμε για ανάπτυξη, εάν η πρόσβαση στο νησί παραμένει προβληματική; Επομένως, το μήνυμα της κυβέρνησης είναι σαφές: ισχυρό σύνορο σημαίνει ισχυρή κοινωνία πίσω από αυτό. Αυτό είναι το σημείο όπου η αμυντική πολιτική συναντά την αναπτυξιακή.

Το μήνυμα στην Τουρκία χωρίς πολεμική ρητορική

Η εξωτερική διάσταση της στρατηγικής είναι εξίσου σημαντική. Το Καστελλόριζο, με το τεράστιο συμβολικό και γεωπολιτικό του βάρος, δεν είναι ένα τυχαίο σημείο στον χάρτη. Ο Μητσοτάκης επιλέγει να στείλει μήνυμα αποφασιστικότητας χωρίς να εντείνει την ένταση, υιοθετώντας τη γραμμή «δεν απειλούμε κανέναν, αλλά δεν δεχόμαστε απειλές και υποδείξεις από κανέναν». Πρόκειται για μια προσέγγιση αποτροπής χωρίς λεονταρισμούς και διαλόγου χωρίς υποχωρήσεις, που επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα σε δύο ακροατήρια: τους ψηφοφόρους που απαιτούν σκληρή στάση στα εθνικά θέματα και τους πολίτες που δεν επιθυμούν μια νέα κρίση με την Τουρκία.

Το στοίχημα της υλοποίησης

Ωστόσο, το πραγματικό τεστ για την κυβέρνηση δεν έγκειται στις ανακοινώσεις οικονομικών κινήτρων, αλλά στην υλοποίησή τους. Το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν θα δημιουργηθούν οι συνθήκες ώστε μια οικογένεια να δηλώσει: «Μπορώ να ζήσω εδώ, να μεγαλώσω τα παιδιά μου, να εργαστώ, έχοντας πρόσβαση σε σχολείο, γιατρό, μετακίνηση και εισόδημα». Εάν αυτό επιτευχθεί, το Καστελλόριζο μπορεί να αποτελέσει πρότυπο για μια ευρύτερη πολιτική στα ακριτικά νησιά· εάν όχι, υπάρχει ο κίνδυνος να παραμείνει μια ακόμη εξαγγελία υψηλού συμβολισμού.

Στην ουσία, ο πρωθυπουργός επιχειρεί να οικοδομήσει ένα νέο πολιτικό αφήγημα για τα σύνορα, που δεν περιορίζεται στην αγορά όπλων και την ενίσχυση της αποτροπής, αλλά επεκτείνεται στη διατήρηση των ανθρώπων στα σύνορα, την προσέλκυση νέων οικογενειών, τη δημιουργία υποδομών και τη στήριξη των παιδιών, καθιστώντας τα ακριτικά νησιά βιώσιμους τόπους ζωής. Πρόκειται για μια αλλαγή οπτικής που μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική, καθώς η εθνική κυριαρχία δεν είναι μόνο μια γραμμή στον χάρτη, αλλά και η παρουσία ανθρώπων πίσω από αυτήν. Αυτό φαίνεται να είναι το νέο δόγμα του Κυριάκου Μητσοτάκη: από την αποτροπή στην κατοίκηση, από τα σύνορα ως στρατιωτική γραμμή στα σύνορα ως ζωντανή ελληνική κοινωνία.